چرا تحصیل‌کرده‌ها کارآمد نیستند؟
0 -

چرا تحصیل‌کرده‌ها کارآمد نیستند؟

چرا تحصیل‌کرده‌ها کارآمد نیستند؟
27 شهریور 1398, 16:57 / کد خبر:75311
«در جوامع یکسان‌ساز، اصولا تصمیم سازی نمی‌شود بلکه به حوادث، واکنش‌های کلیشه‌ای نشان داده می‌شود.»

محمود سریع القلم استاد علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی و پژوهشگر توسعه با بیان این مطلب به عصر ایران گفته است: به تازگی یک دانشجوی کنجکاو دکتری از این نویسنده پرسید: «کم نداریم مدیرانی که تحصیلات عالیه دارند، از دانشگاه‌های خوب دنیا فارغ‌التحصیل شده‌اند و بسیار هم جهان‌دیده هستند. چرا آنها در مدیریت تا این حد اشتباه کرده و هم چنان اشتباه می‌کنند؟» به این دانشجو گفتم برای پاسخ به این سؤال نیاز به زمان، فکر و مطالعه دارم چرا که واکاوی این موضوع، محتاج دقت و بحث طولانی است. به نظرم رسید که این دانشجو با یک یا چند فرض این سؤال را مطرح می‌کند. اگر بتوانم فرض‌های او را استخراج و بررسی کنم شاید پاسخ‌های مناسبی برای دغدغه او پیدا کنم. به نظر می‌رسد در ذهن این دانشجو، یک فرض اصلی و کانونی شکل‌گرفته است: میان داشتن مدرک تحصیلی (بویژه از یک دانشگاه خارج) و منطقی و کارآمد عمل کردن یک رابطه مستقیم وجود دارد. در بررسی این فرض می‌توان به مواردی اشاره داشت. نخست اینکه تحصیلات عالی و اخذ مدرک ضرورتا مساوی با داشتن روحیه یادگیری و اصلاح‌پذیری نیست و داشتن مدرک ضرورتا مساوی با داشتن روحیه مشورت کردن نخواهد بود. همچنین داشتن مدرک ضرورتا روحیه‌ انتقادپذیری به همراه نمی‌آورد و به روحیه تصمیم‌گیری جمعی و گروهی منجر نمی‌شود و نیز به معنای آگاهی از مصلحت عامه نیست. داشتن مدرک ضرورتا به فهم دقیق منافع ملی نمی‌انجامد و ضرورتا قانون و اخلاق پذیری را در رفتار صاحب مدرک پدید نمی‌آورد و حتی متانت رفتاری ایجاد نمی‌کند؛ در نهایت اینکه داشتن مدرک ضرورتا انسان را باشخصیت نکرده و مدرک و تخصص ضرورتا زمینه‌های شناخت عمیق از تاریخ کشور و تحولات فوق‌العاده پیچیده جهانی را مهیا نمی‌کند.

تحصیل‌کرده و صاحب مدرک در کشوری که «سیستم» ایجاد کرده و ویژگی‌های فوق را غیر فردی و نهادینه کرده، منطقی و معقول عمل می‌کند. تحقق هرکدام از این ده ویژگی، تربیت خاص می‌خواهد. هنگامی‌که سیستم حاکم نیست، به تعبیر اخلاقیون، خودخواهی‌ها، تک‌روی‌ها، منافع مجریان، تلقی‌های فردی، چرخه ناتمام سعی و خطا و لذت بردن از امکانات رایج می‌شوند. اگر مصلحت عامه و منافع ملی در ستون فقرات و نظام عصبی یک سیستم اجتماعی-سیاسی جایگاه محسوس و نامحسوس پیدا کنند، مدیر تحصیل‌کرده، به‌طور طبیعی خود را بدان سیستم وفق می‌دهد کما اینکه تحصیل‌کرده‌های بسیار توانمند IT هندی، وقتی در شرکت مایکروسافت استخدام‌شده و وارد سیستم مدنی-تخصصی آمریکا می‌شوند، تمامی خصوصیاتی که در این شرکت‌ها/سیستم‌ها کاربرد ندارند را کنار می‌گذارند. مهمترین معیارهای استخدام در مایکروسافت، یادگیری، اصلاح، تصمیم گروهی و جلوگیری از اشتباه مرتبه دوم است. حتی اگر تحصیل‌کرده و با مدرک فوق دکترا از یک جامعه استبدادی و قبیله‌ای هم آمده باشد، به‌تدریج این فرهنگ سیستمی را به تعبیر روان شناسان درونی می‌کند. حتی اگر صاحب مدرکی بخواهد بر اساس مصلحت عامه، شناخت، منافع ملی، کار جمعی و مشورت در کشورهای جهان سوم عمل کند، به‌تدریج ناکام می‌ماند. تحصیل‌کرده در جهان سوم در نهایت در دو کار متوقف می‌شود:

لذت از زندگی و توجیه وضع موجود. یک سیستم باید بر اساس یادگیری، مشورت، شنیدن دیدگاه‌های مختلف و تصمیم‌گیری جمعی بنا شود. یک سیستم باید قبل از تصمیم سازی، شناخت را نرمال قلمداد کند تا فرد تحصیل‌کرده بتواند از تخصص خود در آن سیستم بهره‌برداری کند. چون در کشورهای جهان سوم، سیستم تصمیم‌گیری اولویت ندارد، گردش اطلاعات و شنیده شدن رهیافت‌های گوناگون و اصولا موضوع شناخت قبل از تصمیم‌گیری، صرفا حالت تزئینی پیدا می‌کند. یکسان‌سازی درست مقابل سیستم است. در سیستم، پیامدهای مثبت و منفی هر انتخابی بررسی می‌شوند. در سیستم، زمان، آینده، کارآمدی و کیفیت، خارج از سلیقه‌های فردی حاکم می‌شوند. چرا در سیستم، رسانه‌ها و افکار عمومی مهم می‌شوند؟ چون خارج از مدارهای قدرت فکر کردن، خودبه‌خود انتخاب‌های عقلانی را در دسترس مجریان قرار می‌دهد و از کانالیزه شدن فرایندهای تصمیم سازی و تصمیم‌گیری جلوگیری می‌کند. معمولا بیش از یک ساعت طول نمی‌کشد که CNN، اطلاعات و قضاوت‌های اشتباه ترامپ را به رخ او می‌کشد. یکسان‌سازی فکر در یک جامعه، یعنی چند بار تکرار کردن یک اشتباه در یک سال. در کشورهای جهان سوم، مجری به‌اصطلاح تحصیل‌کرده، حتی در دانشگاه‌های خوب دنیا، به‌تدریج تخصص خود را کنار می‌گذارد و خلاقیت و نوآوری محتمل خود را در خدمت به یکسان‌سازی به کار می‌گیرد. شاید بزرگترین مزیت دموکراسی این است که از غالب شدن یک ‌راه‌حل و یکسان‌سازی آن جلوگیری می‌کند. دموکراسی در هر دوره هشت‌ساله یا 10 ‌ساله‌ای به عده‌ای متخصص فرصت می‌دهد تا افکارشان را در معرض سنجش عموم قرار دهند. بحث و بررسی دیدگاه‌های مختلف باعث جلوگیری از تکرار اشتباهات می‌شوند. اصولا یک جامعه یکسان‌ساز، نیازی به تحصیل‌کرده و متخصص ندارد. همه در حال انطباق هستند. در جوامع یکسان‌ساز، اصولا تصمیم سازی نمی‌شود بلکه به حوادث، واکنش‌های کلیشه‌ای نشان داده می‌شود. کارهایی که به‌عنوان‌مثال، طارق عزیز، یکی از برجسته‌ترین تحصیل‌کرده‌های جهان عرب، در سیستم یکسان‌ساز صدام انجام می‌داد.

ارسال دیدگاه

نظر خود را با سایر مخاطبان ما به اشتراک بگذارید

عکس خوانده نمی شود
روزنامه اصفهان امروز یکشنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۸، شماره 3636 ؛ 28 مهر 1398
روزنامه اصفهان امروز یکشنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۸
  • آخرین ها
  • پربحث ترین
  • پرمخاطب ترین