رخ‌ست دوم؛ ۸۸ اثر فاخر با قیمت پایه ۱۱۰ میلیارد تومان چکش خورد

دومین دوره حراج آثار فاخر هنر کلاسیک و سنتی «رخ‌ست اصفهان» امروز در تالار هنر هتل عباسی برگزار شد؛ حراجی که در آن صنایع دستی و آثار فاخر و دارای شناسنامه استان اصفهان به فروش رسید. مراسم با مجری‌گری و چکش‌زنی نیما کرمی و با حضور مهدی جمالی‌نژاد استاندار اصفهان برپا شد. نمایشگاه آثار این دوره پیش‌تر چهارشنبه ۱۴ مرداد ۱۴۰۵ افتتاح شده و سه روز در معرض دید علاقه‌مندان قرار گرفته بود.

در این حراج ۸۸ اثر ارزشمند با مجموع قیمت پایه ۱۱۰ میلیارد تومان عرضه شد؛ آثاری که به گفته برگزارکنندگان از طیف‌های گوناگون تاریخی و هنری بودند و قدمت برخی از آنها تا حدود پنج سده می‌رسید. مجموعه در رشته‌های خوشنویسی، نقاشی و نگارگری، احجام فلزی، سفالی، فرش و زربافت چیده شده بود و ۷۰ هنرمند بزرگ اصفهانی در آن مشارکت داشتند. این دوره با مشارکت گروه هنری طلا و جواهرات یوسفی و جمعی از هنرمندان برگزار شد.

رسول بیدرام، مدیر خانه حراج رخ‌ست اصفهان، درباره منطق برگزاری حراج گفت این آثار به دلیل محدودیت و فاخر بودن قیمت ثابت ندارند و باید در حراج و با یک قیمت واقعی فروخته شوند؛ به این ترتیب که برای هر اثر یک قیمت پایه در نظر گرفته می‌شود و هر خریداری که بالاترین پیشنهاد را بدهد، اثر به او می‌رسد. او یادآور شد برای خلق این آثار زحمات بسیاری کشیده شده و هنرمندان اصفهانی سال‌ها برای به ثمر رساندن آنها تلاش کرده‌اند.

بررسی سیاهه آثار نشان می‌دهد گران‌ترین برآوردها به «کلام‌الله مجید» اثر احمد وقار شیرازی (۱۱ تا ۱۳ میلیارد تومان)، «زمرد تراش اشک» با عنوان سبز زمردین (۱۰ تا ۱۱ میلیارد تومان) و «بهشت» اثر مهدی‌ئی (۸.۵ تا ۹ میلیارد تومان) اختصاص داشت. در سوی دیگر طیف، آثاری چون قطعه کوفی همایون مقدس (۵۵ تا ۶۵ میلیون تومان) و آیت‌الکرسی از استادان دوره قاجار (۷۰ تا ۸۰ میلیون تومان) قرار گرفتند؛ همین تنوع سطوح قیمتی است که رخ‌ست آن را نشانه رویدادی جریان‌ساز برای ارزش‌گذاری بازار هنر فاخر می‌داند.

این رقم در برابر دوره نخست جهشی چشمگیر را نشان می‌دهد. نخستین حراج رخ‌ست بهمن ۱۴۰۰ و باز هم در هتل عباسی برگزار شد و در آن ۴۱ اثر از ۵۹ اثر حاضر، معادل ۷۳ درصد ارزش و ۷۰ درصد شمار آثار، به فروش رفت و مجموع فروش به ۲۲ میلیارد و ۸۵۰ میلیون تومان رسید. فاصله میان این رقم و ۱۱۰ میلیارد قیمت پایه دوره دوم، از بلندپروازی برگزارکنندگان برای تبدیل اصفهان به قطب بازار ثانویه هنر کلاسیک حکایت دارد؛ حوزه‌ای که به گفته آنان اصفهان در آن مزیتی مطلق و نسبی در ایران و خاورمیانه دارد.

مهدی جمالی‌نژاد، استاندار اصفهان، که در این حراج حضور داشت، با اشاره به ظرفیت بالای هنر اصفهانی‌ها در دنیا گفت این هنرها و هنرمندان آن، مانند آثار تاریخی، ارزشمند و گران‌بها هستند. او افزود در استان اصفهان حدود ۲۲ هزار اثر تاریخی و ارزشمند وجود دارد که به دست هنرمندان این مرز و بوم به یادگار مانده است و اصفهان هزاران سال نگینی ارزشمند در پرورش هنرمندان بوده است. استاندار با تأکید بر لزوم توجه به هنرمندان گمنام و جوان که برخی در حوزه معیشت دچار مشکل هستند، این‌گونه رویدادها را فرصتی دانست تا هم قیمت واقعی آثار به دست هنرمندان برسد و هم انگیزه‌ای برای تولید آثار بهتر فراهم شود.

خانه حراج رخ‌ست، وابسته به شرکت باغ سرمایه ایرانیان و به مدیریت رسول بیدرام از بنیان‌گذاران رشته دانشگاهی اقتصاد هنر در ایران، از سال ۱۴۰۰ با هدف توسعه بازار ثانویه هنر و شبکه‌سازی میان هنرمندان، گالری‌داران، مجموعه‌داران و سرمایه‌گذاران فعالیت می‌کند. منطق انتخاب حراج به جای فروش با قیمت ثابت روشن است: در بازاری که نه گسترده است و نه عمیق، حراج هم ارزش و هم مالکیت اثر را هم‌زمان تعریف می‌کند و از دل رقابت، بالاترین قیمت ممکن را کشف می‌کند.

امیر کرم‌زاده، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان، در حاشیه این رویداد گفت ارزش پایه آثار ارائه‌شده جمعاً یک هزار و ۱۰۰ میلیارد ریال است و تمامی آثار و قیمت‌های پایه آنها به تأیید کارشناسان ادارات کل میراث فرهنگی و فرهنگ و ارشاد اسلامی استان رسیده و این ارقام، کف قیمتی آثار است تا در جریان چوب‌زنی و با پیشنهاد مجموعه‌داران، قیمت‌های واقعی شناسایی شود. او دامنه قیمت آثار این دوره را از ۷۰۰ میلیون تا ۱۱۰ میلیارد ریال اعلام کرد و افزود اداره کل میراث فرهنگی به دنبال برگزاری مستمر این حراج‌ها، نخست به صورت ماهانه و سپس هفتگی است و برنامه‌ریزی برای دعوت از هنرمندان جوان و شناسنامه‌دار کردن آثار هنری در دستور کار قرار دارد. کرم‌زاده این رویداد را افزون بر حمایت از هنر، «یک فرصت سرمایه‌گذاری» خواند و گفت در سال‌های گذشته دیده شده آثار خریداری‌شده در مدتی کوتاه چند برابر ارزش‌گذاری و در مواردی فروخته شده‌اند.

تجربه جهانی؛ وقتی یک شهر فرهنگی، خانه حراج خود را می‌سازد

پیوند میان یک شهر فرهنگی و یک خانه حراج ریشه‌دار، الگویی جهانی است. کهن‌ترین نمونه در وین است؛ «دوروتئوم» (Dorotheum) که در سال ۱۷۰۷ به فرمان امپراتور، یوزف اول، بنیان نهاده شد و امروز قدیمی‌ترین خانه از خانه‌های بزرگ حراج جهان و بزرگ‌ترین خانه حراج اروپای مرکزی به شمار می‌رود. در پاریس، «هتل دروئو» (Hôtel Drouot) که نخستین‌بار اول ژوئن ۱۸۵۲ افتتاح شد، به بزرگ‌ترین مرکز حراج عمومی جهان تبدیل شد؛ مجموعه‌ای با حدود پانزده سالن که میزبان بیش از هفتاد خانه حراج است و روزانه حدود سه هزار بازدیدکننده دارد. سابقه حراج عمومی هنر نیز به لندن قرن هفدهم بازمی‌گردد و با تأسیس ساتبیز (۱۷۴۴) و کریستیز (۱۷۶۶) به نهادی جهانی تبدیل شد که تا امروز بخش بزرگی از معاملات آثار فاخر جهان را در دست دارد.

در ایران، «حراج تهران» از خرداد ۱۳۹۱ همین نقش را برای هنر مدرن و معاصر ایفا کرده و رکوردهای پیاپی ثبت کرده است؛ از جمله فروش یک تابلوی بدون عنوان از سهراب سپهری به رقمی حدود ۲۱ میلیارد تومان که به رکورد بازار هنر ایران بدل شد. آنچه رخ‌ست را متمایز می‌کند، انتخاب هنر کلاسیک و صنایع دستی فاخر به عنوان زمین بازی و اصفهان به عنوان پایگاه است؛ شکافی که در نقشه بازار هنر ایران کمتر پر شده و درست همان‌جاست که اصفهان مزیت تاریخی دارد.

چگونگی برگزاری و سازوکار مالی

بر پایه شرایط اعلامی حراج، آثار سه روز در معرض دید قرار گرفت و عصر روز پایانی، در مراسمی با حضور متقاضیان از پیش ثبت‌نام‌شده و با چکش‌زنی نیما کرمی، به مزایده گذاشته شد. مزایده از قیمت پایه آغاز و با پله‌های مشخص افزایش یافت و فروش به رقم نهایی چکش‌خورده قطعی شد. حق‌العمل حراج‌گذار ۱۵ درصد از فروشنده و ۱۰ درصد از خریدار است و خریدار موظف است بهای اثر را حداکثر پانزده روز کاری پس از حراج بپردازد. آثار این حراج به فروش رسید؛ اما رقم کل فروش تا زمان تنظیم این گزارش از سوی خانه حراج به طور رسمی اعلام نشده بود.

سیاهه کامل آثار دومین حراج رخ‌ست

مجموع برآوردهای این جدول نزدیک به ۱۱۰ میلیارد تومان است و اطلاعات آثار در کاتالوگ جامع این حراج منتشر شده است.