از «سالن» تا «سکوی گفتوگوی جهانی»؛ ضرورت بازتعریف مأموریت مرکز همایشهای بینالمللی شهید امام خامنهای (ره)
یادداشتی از مصطفی نباتینژاد، رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان:
اصفهان در میان سرمایههای فرهنگی و تمدنی خود، بناهایی دارد که صرفاً یک ساختمان نیستند؛ هر کدام بخشی از ظرفیت آینده شهرند. مرکز همایشهای بینالمللی شهید امام خامنهای (ره) نیز از همین جنس است؛ مجموعهای که برای میزبانی رویدادهای بزرگ، اجلاسهای ملی و بینالمللی و حضور هیأتهای رسمی طراحی شده و برخوردار از ظرفیتهای معماری، تشریفاتی، رسانهای و فنی کمنظیری است.
اما درست در همین نقطه، یک پرسش جدی پیش روی ما قرار میگیرد: آیا قرار است این مجموعه را صرفاً «پر کنیم»، یا میخواهیم آن را «فعال» و صاحب نقش کنیم؟ این دو، یکی نیستند.
ممکن است تقویم یک مرکز با تعداد زیادی برنامه پر باشد، اما خود مرکز همچنان فاقد هویت، برند و مأموریت مشخص باشد. برگزاری هر برنامهای که امکان درآمدزایی کوتاهمدت داشته باشد، لزوماً به معنای بهرهبرداری درست از یک سرمایه عمومی نیست.
تفاوت بهرهبرداری کمی و راهبردی
اگر چنین مجموعهای را به تدریج به محلی برای کنسرت، برنامههای عمومی، مراسم سازمانی، گردهماییهای مناسبتی و رویدادهایی تبدیل کنیم که قابلیت برگزاری در بسیاری از سالنهای دیگر شهر را نیز دارند، شاید در کوتاهمدت شاهد افزایش میزان استفاده از ساختمان باشیم؛ اما در بلندمدت اتفاق مهمتری رخ میدهد: مزیت منحصربهفرد مرکز از بین میرود.
یک مرکز همایش بینالمللی نباید صرفاً بر اساس این شاخص سنجیده شود که «چند روز در سال اشغال بوده است». پرسش اصلی باید این باشد: چه کسانی در این مرکز گرد هم آمدهاند، درباره چه مسائلی گفتوگو کردهاند و این مرکز چه اثری بر جایگاه اصفهان در ایران و جهان گذاشته است؟ این تفاوت میان بهرهبرداری کمی و بهرهبرداری راهبردی است.
مشکل از جایی آغاز میشود که «تقویم» را هدف میگیریم، نه «هویت» را
نگاه منفعلانه به یک مرکز همایش معمولاً چنین است: «سالن آماده است؛ هر کس برنامهای دارد، اجاره کند.» اما نگاه حرفهای و آیندهنگر کاملاً متفاوت است: «این مرکز چه مأموریتی دارد؟ چه نوع رویدادهایی با شأن و ظرفیت آن متناسب است؟ چگونه میتوانیم برگزارکنندگان معتبر داخلی و خارجی را به اصفهان بیاوریم؟ و چه رویدادهایی را خودمان باید تولید کنیم؟»
اگر پاسخ این پرسشها روشن نباشد، طبیعی است که سادهترین برنامهها زودتر به سراغ مرکز بیایند. و اتفاقاً خطر اصلی همین سادگی است. یک مجموعه گرانقیمت و ممتاز، اگر برای کارهای معمولی استفاده شود، لزوماً موفق نیست؛ ممکن است فقط گرانترین سالن شهر برای کارهای معمولی شده باشد.
اصفهان نباید صرفاً میزبان باشد؛ باید «موضوعساز» باشد
اصفهان در جهان فقط به عنوان یک شهر تاریخی شناخته نمیشود. اصفهان میتواند درباره آینده شهرها سخن بگوید؛ چون خود یک شهر تاریخی زنده است. میتواند درباره آب سخن بگوید؛ چون تمدن آن قرنها با آب و زایندهرود پیوند داشته است. میتواند درباره معماری و شهرسازی سخن بگوید؛ چون یکی از مهمترین میراثهای معماری جهان را در خود جای داده است. میتواند درباره فرهنگ و گفتوگوی تمدنها سخن بگوید؛ چون تاریخ آن سرشار از تعامل فرهنگها و ادیان است. و میتواند درباره علم و فناوری سخن بگوید؛ زیرا اصفهان امروز نیز دارای دانشگاهها، مراکز علمی، صنایع و ظرفیت قابل توجه انسانی است.
پس چرا باید منتظر باشیم دیگران رویداد بیاورند تا ما سالن در اختیارشان بگذاریم؟ اصفهان باید بخشی از رویدادهای مورد نیاز جهان را خودش تعریف کند.
پیشنهاد: از اجارهدهنده سالن به «تولیدکننده رویداد» تبدیل شویم
راهحل، کنار گذاشتن رویدادهای موجود نیست؛ بلکه ترکیب هوشمندانه سه ظرفیت است:
اول؛ جذب رویدادهای معتبر موجود
هر سال دهها کنگره علمی، اجلاس تخصصی، نشست اقتصادی، رویداد فناوری و کنفرانس بینالمللی در جهان برگزار میشود. بخشی از این رویدادها را میتوان برای برگزاری در اصفهان هدفگذاری کرد. مرکز باید یک تیم حرفهای برای شناسایی و جذب رویدادهای ملی و بینالمللی داشته باشد؛ نه اینکه صرفاً منتظر تقاضای اجاره بماند.
دوم؛ مشارکت در تولید رویداد
دانشگاهها، وزارتخانهها، انجمنهای علمی، اتاق بازرگانی، شرکتهای دانشبنیان و نهادهای بینالمللی، شرکای بالقوه مرکز هستند. مرکز میتواند با آنها رویداد مشترک تولید کند.
سوم؛ تولید رویدادهای اختصاصی
در نهایت باید تعدادی رویداد دارای برند و هویت مشخص، به نام اصفهان و این مرکز شکل بگیرد. نه همایشهای تکراری و سخنرانیمحور؛ بلکه گفتوگوهای مسئلهمحور و دارای خروجی.
پیشنهاد یک تقویم چندبعدی
برای آغاز، میتوان یک تقویم سالانه شامل ۳۰ تا ۴۰ رویداد راهبردی تعریف کرد:
این دو پروژه در کنار یکدیگر معنای تازهای پیدا میکنند: سرا، روایت هویت است؛ و مرکز همایشها، میدان گفتوگوی آن هویت با جهان. به این ترتیب، هر هیأت خارجی که برای یک اجلاس علمی، اقتصادی یا فرهنگی وارد مرکز میشود، فقط وارد یک ساختمان نمیشود؛ با بخشی از روایت معاصر ایران نیز آشنا میشود.
سخن آخر
مسئله امروز مرکز همایشهای بینالمللی شهید امام خامنهای (ره) کمبود «برنامه» نیست؛ مسئله، فقدان یک راهبرد روشن برای انتخاب و تولید برنامه است. اگر نگاه ما صرفاً پر کردن تقویم باشد، سادهترین برنامهها برنده خواهند شد. اما اگر هدف ما ساختن یک مرجع بینالمللی برای گفتوگو درباره علم، پیشرفت، تمدن، شهر، فرهنگ و آینده جهان باشد، آنگاه باید خودمان انتخاب کنیم که چه کسانی را دعوت کنیم، درباره چه موضوعاتی گفتوگو کنیم و چه میراثی برای اصفهان به جا بگذاریم.
اصفهان نباید صرفاً میزبان رویدادها باشد. باید صاحب رویداد شود. و مرکز همایشهای بینالمللی شهید امام خامنهای (ره) نباید صرفاً ساختمانی باشد که در آن همایش برگزار میشود. باید به جایی تبدیل شود که ایدههای بزرگ در آن متولد میشوند، ملتها درباره آینده گفتوگو میکنند و نام اصفهان در کنار مسائل مهم جهان شنیده میشود. و این مسیر، به گمان من، کمترین انتظاری است که میتوان از چنین سرمایهای داشت.
· بخشی از رویدادها از میان اجلاسها و رویدادهای معتبر موجود که میزبانی آنها به اصفهان منتقل یا بخشی از فرآیند آنها در اصفهان برگزار شود.
· بخشی از رویدادها در حوزه کنگرههای علمی و تخصصی تخصیص یابد.
· بخشی از رویداد با مشارکت دانشگاهها، دستگاههای ملی و بخش خصوصی برگزار شود.
· چند رویداد در قالب «گفتوگوهای بینالمللی اصفهان» درباره مسائل جهانی.
· و چند رویداد اختصاصی که توسط خود مرکز و شرکای علمی و بینالمللی آن طراحی و تولید شود.
این مدل، مرکز را از «سالن خالی» به تقویم زنده رویدادهای ملی و بینالمللی تبدیل میکند.
رویدادها درباره چه باشند؟
مجموعهای که نام امام شهید را بر خود دارد، میتواند با حفظ جایگاه رسمی و بینالمللی خود، میزبان گفتوگوهایی درباره موضوعات بزرگ و آیندهساز باشد؛ موضوعاتی که با منظومه فکری ایشان درباره علم، پیشرفت، استقلال، عدالت، عزت ملی، مردم، فناوری و آینده انسان پیوند دارند.
برای نمونه:
· گفتوگوی جهانی اصفهان درباره آب و تمدن؛ آب، اقلیم، امنیت غذایی، حکمرانی آب و آینده شهرها.
· اجلاس جهانی علم و پیشرفت؛ دانش، فناوری، مرجعیت علمی و نقش ملتها در ساخت آینده.
· گفتوگوی جهانی هوش مصنوعی و انسان؛ هوش مصنوعی، اخلاق، حکمرانی و آینده بشر.
· اجلاس آینده شهرها؛ شهر هوشمند، معماری، حملونقل، محیط زیست و هویت شهری.
· مجمع جهانی فرهنگ و تمدن؛ گفتوگوی ادیان، فرهنگها و تمدنها.
· اجلاس حکمرانی آینده؛ دولت هوشمند، سرمایه اجتماعی، عدالت، فناوری و سیاستگذاری.
· اجلاس استقلال و نظم جهانی؛ استقلال ملتها، عدالت در روابط بینالملل و آینده نظم جهانی.
اینها رویدادهایی هستند که میتوانند مخاطب جهانی داشته باشند؛ نه صرفاً مخاطب محلی.
«رویداد اصفهان»؛ یک برند قابل ساختن است
چرا اصفهان نتواند مانند بسیاری از شهرهای جهان، صاحب یک یا چند گفتوگوی بینالمللی شناختهشده باشد؟ برای مثال:
· Isfahan Dialogue on Water
· Isfahan Forum on Science and Civilization
· Isfahan Global Dialogue on Cities of the Future
Isfahan Grand Prize.
این رویدادها میتوانند به مرور به برندهایی مستقل تبدیل شوند و هر سال شخصیتهای علمی، دانشگاهی، اقتصادی و سیاسی را به اصفهان بیاورند. آنوقت مرکز همایشها فقط محل برگزاری رویداد نیست؛ خودش بخشی از هویت رویداد میشود.
یک «قاعده طلایی» برای حفظ شأن مرکز
این به معنای مخالفت مطلق با برنامههای عمومی نیست. شهر به همه نوع برنامه فرهنگی نیاز دارد و هر کدام جای خود را دارند. اما باید میان «قابل برگزاری بودن» و «مناسب بودن» تفاوت گذاشت. هر برنامهای که امکان برگزاری در مرکز دارد، الزاماً شایسته میزبانی در آن نیست.
پیشنهاد میشود برای مرکز یک نظام روشن اولویتبندی رویدادها تعریف شود:
· اولویت نخست: اجلاسها و رویدادهای معتبر بینالمللی و ملی که کل و یا بخشی از آن می تواند به اصفهان منتقل شود و یا از اصفهان شروع شود.
· اولویت دوم: کنفرانسهای علمی، فناوری، اقتصادی و فرهنگی معتبر با محوریت نهادهای تخصصی موضوع
· اولویت سوم: رویدادهای فاخر فرهنگی و شهری با شأن ملی و بینالمللی
· اولویت چهارم: سایر برنامهها، صرفاً در صورت تناسب با مأموریت و ظرفیت مرکز
در این چارچوب، مسئله «کنسرت برگزار کنیم یا نکنیم» تبدیل به مسئله اصلی نمیشود. مسئله اصلی این است: این برنامه چقدر به مأموریت و جایگاه مرکز کمک میکند؟
از «اشغال سالن» به «اثرگذاری»
شاید وقت آن رسیده باشد که شاخص موفقیت مرکز را نیز تغییر دهیم. به جای اینکه فقط بپرسیم «چند روز سالن پر بود؟»، بپرسیم:
· چند هیأت خارجی در مرکز حضور یافتند؟
· چند دانشگاه معتبر جهان در رویدادها مشارکت کردند؟
· چند کنفرانس بینالمللی در اصفهان برگزار شد؟
· چند تفاهم علمی و اقتصادی در اینجا شکل گرفت؟
· چند شخصیت علمی و فرهنگی برجسته به اصفهان آمدند؟
· چند مسئله واقعی در این مرکز مورد گفتوگو قرار گرفت؟
· چه خروجی علمی یا سیاستی از این نشستها ایجاد شد؟
· نام اصفهان در چه رویدادهای جهانی دیده شد؟
اینها شاخصهای واقعی یک مرکز همایش بینالمللی هستند.
یک فرصت کمنظیر دیگر
بر اساس مصوبه اخیر شورای اسلامی شهر اصفهان قرار است در کنار این رویدادها، در فضای ورودی مرکز همایشهای بینالمللی، «سرای روایت و میراث شهید امام خامنهای» ایجاد شود؛ مجموعهای که مهمانان ایرانی و خارجی در زمان حضور در مرکز بتوانند در زمانی کوتاه با زندگی، اندیشه، خدمات، استقلالخواهی، مبارزه با سلطهپذیری و نظام سلطه، آثار و کیفیت شهادت و میراث ماندگار امام شهید آشنا شوند.