فضولی مرگبار در پاریس؛ ویرانی یک زندگی با نگاه کردن به همسایه
ناگفتههای فیلم جدید اصغر فرهادی که منتقدان کن را دوپاره کرد
«داستانهای موازی»، تازهترین اثر اصغر فرهادی در جشنواره کن ۲۰۲۶، با بازی ستارگان فرانسوی، روایتی متادراماتیک از کنجکاوی خطرناک یک نویسنده است. این فیلم با واکنشهای شدیداً دوقطبی منتقدان روبهرو شده؛ طیفی که جاهطلبی ادبی و اخلاقی اثر را میستایند یا آن را تجربهای سرد، نامنسجم و فاقد کشش دراماتیک میدانند.
کنجکاوی درباره زندگی همسایه روبهرویی تا کجا میتواند خطرناک باشد؟ اصغر فرهادی پس از موفقیتهای پیاپی در سینمای جهان، این بار با فیلم «داستانهای موازی» و لشکری از سوپراستارهای اروپایی به جشنواره کن ۲۰۲۶ بازگشته است. اما اکران این فیلم در بخش مسابقه، برخلاف انتظار، موجی از تحسینهای یکصدا را به همراه نداشت؛ بلکه یکی از عجیبترین و دوقطبیترین فضاهای رسانهای را خلق کرد. گروهی آن را یک شاهکار ادبی و متفکرانه میدانند و گروهی دیگر، از ریتم سرد و پراکندگی آن انتقاد میکنند. در کوچهپسکوچههای پاریسِ فرهادی دقیقاً چه میگذرد؟
وقتی نگاه خیره، یک زندگی را ویران میکند!
هسته اصلی «داستانهای موازی» روی یکی از ترسناکترین و در عین حال آشناترین وسوسههای انسانی دست گذاشته است: سرک کشیدن در زندگی دیگران. داستان فیلم درباره نویسندهای است که در جستجوی الهام برای خلق اثر جدیدش، تصمیم میگیرد زندگی همسایههای روبهرویی خود را زیر نظر بگیرد.
اما همهچیز به یک کنجکاوی ساده ختم نمیشود. این نویسنده با ساختن داستانی خیالی درباره دیگران، عملاً در زندگی واقعی آنها مداخله میکند و مسیر سرنوشتشان را تغییر میدهد. اینجاست که امضای همیشگی فرهادی خودنمایی میکند: سوءتفاهمهای زنجیرهای، اخلاقِ موقعیت و این حقیقت تلخ که چگونه یک لغزش و تصمیم کوچک، میتواند به فروپاشی عاطفی و روانی چند نفر منجر شود. بسیاری از تحلیلگران، این فضای اخلاقمحور را به سینمای کریستوف کیشلوفسکی و دغدغههای فلسفی اروپایی نزدیک دانستهاند.
لشکری از ستارگان در دومین تجربه فرانسوی فرهادی
فرهادی پیشتر با فیلم «گذشته» موفقیت در سینمای فرانسه را تجربه کرده بود، اما «داستانهای موازی» بدون شک یکی از بینالمللیترین و جاهطلبانهترین پروژههای کارنامه اوست. او این بار به سراغ ترکیبی از قدرتمندترین و شناختهشدهترین بازیگران سینمای اروپا رفته است تا جهان متادراماتیک خود را خلق کند.
| مشخصات کلیدی | توضیحات |
| نام اثر | داستانهای موازی (Parallel Stories) |
| کارگردان و نویسنده | اصغر فرهادی |
| مکان فیلمبرداری | پاریس، فرانسه |
| حضور جشنوارهای | بخش مسابقه اصلی جشنواره کن ۲۰۲۶ |
| ستارگان فیلم | ایزابل هوپر، ونسان کسل، ویرژینی افیرا، پیر نینی، آدام بسا |
| درونمایه اصلی | مشاهده، دخالت، قضاوت و پیامدهای اخلاقی روایتگری |
جنگ منتقدان فرانسوی؛ از ستایش تا ناامیدی
چرا واکنشها به فیلم تا این حد متناقض است؟ در گزارشهای منتشرشده از روزهای اخیر کن ۲۰۲۶، دو جبهه کاملاً مخالف در برابر فیلم شکل گرفته است:
-
جبهه مخالفان (نقد ریتم و تنش): بخشی از رسانهها فیلم را اثری «سرد»، «پراکنده» و «نامتعادل» توصیف کردهاند. مشکل اصلی آنها این است که فیلم با وجود کستینگ بینظیر و ایدهای طلایی، نمیتواند آن تنش دراماتیک و نفسگیرِ فیلمهای قبلی فرهادی (مثل جدایی یا فروشنده) را بسازد. از نگاه آنها، فیلم بهجای پیشروی در داستان، در سطح ایدهپردازی گیر میکند و گاهی فاقد کشش کافی است.
-
جبهه موافقان (ستایش فرم و ایده): در نقطه مقابل، گروهی از منتقدان فرانسوی فیلم را اثری «زیبا»، «ادبی» و به شدت جسورانه میدانند. آنها معتقدند فرهادی از حادثهپردازیهای مرسوم فاصله گرفته و اثری درباره خودِ مفهومِ «روایت» ساخته است. در این نگاه، فیلم بیش از آنکه بر گرهگشاییهای پلیسی متمرکز باشد، بر ایدهی مشاهده، دخالت و شکلدادن به داستان از دل زندگی دیگران استوار است.
جایگاه فیلم در ترازوی «کایه دو سینما»
برای درک بهتر ارزشهای سینمایی این اثر، باید به نگاه سنتی مجلاتی مثل کایه دو سینما رجوع کرد. در این سنت که بهشدت بر «نظریه مؤلف» تکیه دارد، فرهادی یک فیلمساز جذاب است؛ چرا که او جهانبینی ثابت خود را (دروغ، قضاوت و بحران در دل روزمرگی) حتی در زبان و جغرافیایی جدید حفظ کرده است.
«داستانهای موازی» برای این طیف از منتقدان اهمیت دارد چون سینما را به مثابه «میدان اندیشه» میبیند. پرسش اخلاقی فیلم عمیق است: آیا روایت کردنِ زندگی دیگران، خودش یک نوع خشونت نیست؟ با این حال، حتی در همین طیف تحلیلی نیز انتقاداتی وارد شده است. در سنت کایهای، ایده خوب کافی نیست؛ فیلم باید «فشار فرمی» (اتصال ارگانیک میزانسن، ریتم و روایت) داشته باشد و درست همینجاست که برخی معتقدند فیلمِ جدید فرهادی کمی لنگ میزند و به یک تجربه جاهطلبانه اما ناقص تبدیل میشود.
سقوط دراماتیک یا اوج پختگی؟
«داستانهای موازی» ادامه طبیعی مسیر فیلمسازی است که پس از ساختن آثاری چون همه میدانند و قهرمان، حالا میخواهد زبان سینمایی خود را در بستری کاملاً جدید و با فرمی آزادتر بازتعریف کند.
شاید این فیلم نتواند به اندازه شاهکارهای قبلی او جوایز را درو کند و مخاطب عام را میخکوب نگه دارد، اما قطعاً به دلیل همین اختلاف نظرهای شدید، یکی از بحثبرانگیزترین فیلمهای سال خواهد بود. اثری که نشان میدهد فرهادی از تکرار خود خسته شده و حاضر است برای رسیدن به فضاهای ادبیتر و متفکرانهتر، ریسک نقدهای تند و سرد را به جان بخرد. حال باید منتظر ماند و دید در اکران عمومی، مخاطبان چه پاسخی به این معمای پاریسی خواهند داد.