تداوم تنفس هوای پاک در اصفهان با وزش بادهای ناجی؛ وضعیت قرمز و ناسالم در کاشان تثبیت شد

صبح روز پنجشنبه دوم بهمن‌ماه، شهروندان اصفهانی روز خود را در حالی آغاز کردند که شاخص‌های سنجش کیفیت هوا برای دومین روز پیاپی، عددی کمتر از ۵۰ را نشان می‌دهند؛ وضعیتی که در ادبیات محیط‌زیستی به معنای «هوای پاک» تعبیر می‌شود. بر اساس آخرین داده‌های استخراج شده از ایستگاه‌های پایش محیط‌زیست تا ساعت ۹ صبح امروز، میانگین شاخص کیفی هوای کلان‌شهر اصفهان روی عدد ۴۱ قرار گرفته است. این شرایط مطلوب جوی که پس از دوره‌های متناوب آلودگی هوا در اصفهان پدیدار شده، نتیجه مستقیم ناپایداری‌های جوی اخیر است. وزش بادهای شدید و سرد همراه با تندبادهای لحظه‌ای که طی ۴۸ ساعت گذشته فضای استان را تحت تأثیر قرار داده، نقش کلیدی در تهویه طبیعی شهر و پراکنده کردن ذرات معلق و آلاینده‌های شیمیایی انباشته شده ایفا کرده است. با این حال، گزارش‌ها از شمال استان حاکی از شرایطی کاملاً متفاوت و نگران‌کننده برای ساکنان کاشان است.

تحلیل داده‌های ۱۶ ایستگاه سنجش کیفیت هوای اصفهان

بررسی دقیق و نقطه‌به‌نقطه داده‌های ارسال شده از ۱۶ ایستگاه فعال سنجش آلودگی در سطح شهر اصفهان، تصویری شفاف از پراکندگی آلاینده‌ها ارائه می‌دهد. طبق گزارش سامانه برخط کنترل کیفیت هوای سازمان محیط‌زیست (منطقه اصفهان)، اکثریت قریب به اتفاق مناطق شهری در وضعیت «سبز» قرار دارند. نکته قابل توجه در آمارهای امروز، ثبت اعداد بسیار پایین در برخی مناطق پرتردد و دانشگاهی است که نشان‌دهنده تخلیه کامل آلاینده‌ها از لایه‌های تنفسی شهر است.

در میان ایستگاه‌های فعال، «دانشگاه صنعتی» با ثبت شاخص ۲۳ رکورددار پاک‌ترین هوا در میان مناطق مختلف اصفهان است. پس از آن مناطق «هزار جریب» و «رهنان» هر کدام با شاخص ۲۴ و منطقه «رودکی» و «میرزا طاهر» با عدد ۳۱ در رده‌های بعدی قرار دارند. این روند مطلوب در مرکز شهر نیز مشهود است؛ به‌طوری‌که ایستگاه «میدان انقلاب» عدد ۴۰ و خیابان «۲۵ آبان» عدد ۴۸ را ثبت کرده‌اند که همگی در محدوده استاندارد هوای پاک (۰ تا ۵۰) جای می‌گیرند.

با این وجود، در برخی نقاط شهر غلظت آلاینده‌ها اندکی بالاتر است و وضعیت از حالت «پاک» به «قابل قبول» (سالم) تغییر یافته است. ایستگاه‌های «بزرگراه خرازی» با شاخص ۷۵، «احمدآباد» با ۷۳، «پروین اعتصامی» با ۶۰ و «کردآباد» با ۵۳، مناطقی هستند که اگرچه هوای سالمی دارند، اما شاخص آن‌ها در محدوده زرد رنگ قرار گرفته است.

در جدول زیر وضعیت تفکیکی ایستگاه‌های منتخب اصفهان به نمایش درآمده است:

ایستگاه سنجش	شاخص کیفیت	وضعیت
دانشگاه صنعتی	۲۳	پاک
هزار جریب	۲۴	پاک
رهنان	۲۴	پاک
رودکی	۳۱	پاک
فرشادی	۳۲	پاک
زینبیه	۳۵	پاک
کاوه	۳۹	پاک
میدان انقلاب	۴۰	پاک
فیض	۴۴	پاک
بزرگراه خرازی	۷۵	قابل قبول
احمدآباد	۷۳	قابل قبول

دوگانگی هوا در شهرستان‌ها؛ هوای سالم در غرب و بحران در شمال

وضعیت جوی در شهرستان‌های اقماری و نزدیک به مرکز استان نیز همسو با کلان‌شهر اصفهان گزارش شده است. بر اساس پایش‌های انجام شده، هوای شهرهای «خمینی‌شهر»، «زرین‌شهر» و منطقه «قهجاورستان» در روز پنجشنبه در وضعیت «قابل قبول» قرار دارد. این بدان معناست که غلظت آلاینده‌ها در این مناطق در حد استانداردهای زیست‌محیطی بوده و خطر خاصی برای شهروندان ایجاد نمی‌کند.

اما در سوی دیگر استان، شرایط در شهرستان «کاشان» بحرانی گزارش شده است. داده‌های ایستگاه‌های سنجش در این شهر نشان می‌دهد که شاخص کیفی هوا با عبور از مرز ۱۵۰، در وضعیت «قرمز» قرار گرفته است. این وضعیت به معنای «ناسالم بودن هوا برای عموم افراد جامعه» است. کارشناسان محیط‌زیست توصیه اکید دارند که در چنین شرایطی، تمامی شهروندان کاشانی، به ویژه کودکان، سالمندان، زنان باردار و افراد دارای بیماری‌های قلبی و ریوی، از تردد غیرضروری در سطح شهر خودداری کرده و از انجام فعالیت‌های ورزشی در فضای باز اجتناب ورزند. تفاوت فاحش میان هوای پاک اصفهان و هوای آلوده کاشان، اهمیت تأثیرگذاری الگوهای محلی باد و منابع انتشار آلاینده را در مناطق مختلف استان نشان می‌دهد.

معیارهای فنی و شاخص‌های اندازه‌گیری آلودگی (AQI)

برای درک بهتر گزارش‌های روزانه هواشناسی، آشنایی با شاخص کیفی هوا (Air Quality Index) ضروری است. این شاخص یک معیار استاندارد جهانی است که غلظت ترکیبات مختلف آلاینده را به یک عدد بدون واحد تبدیل می‌کند تا وضعیت سلامت هوا برای عموم مردم قابل درک باشد. آلاینده‌های اصلی که در محاسبه این شاخص دخیل هستند عبارتند از:

• مونوکسید کربن (CO)

• اُزن (O3)

• دی‌اکسید نیتروژن (NO2)

• دی‌اکسید گوگرد (SO2)

• ذرات معلق زیر ۱۰ میکرون (PM10)

• ذرات معلق زیر ۲.۵ میکرون (PM2.5)

طبق استانداردهای تعریف شده، این شاخص به شش دسته اصلی تقسیم می‌شود:

1. ۰ تا ۵۰ (پاک): بدون خطر برای سلامت.

2. ۵۱ تا ۱۰۰ (سالم/قابل قبول): کیفیت هوا قابل قبول است، اما ممکن است برای تعداد بسیار کمی از افراد با حساسیت‌های خاص مشکل‌ساز باشد.

3. ۱۰۱ تا ۱۵۰ (ناسالم برای گروه‌های حساس): هشداری برای بیماران ریوی، قلبی، سالمندان و کودکان.

4. ۱۵۱ تا ۲۰۰ (ناسالم برای عموم): وضعیت قرمز که هم‌اکنون در کاشان حاکم است و می‌تواند اثرات سوء بر سلامت همه افراد داشته باشد.

5. ۲۰۱ تا ۳۰۰ (بسیار ناسالم): شرایط اضطراری بنفش.

6. ۳۰۱ تا ۵۰۰ (خطرناک): وضعیت بحرانی قهوه‌ای که تمامی جمعیت را در معرض خطرات جدی قرار می‌دهد.

گزارش امروز نشان می‌دهد که وزش باد به‌عنوان یک عامل طبیعی، توانسته است اصفهان را به‌طور موقت از وضعیت‌های ناسالم نجات دهد، اما پایداری این هوای پاک نیازمند تداوم ناپایداری‌های جوی و البته مدیریت منابع ثابت و متحرک آلاینده در سطح کلان‌شهر است.