افول دو افراطی
یکی در آغاز راه و یکی در پایان کار؛ رهبرانی از منتهی الیه «راست» و قلب تندروی. این یکی در سرزمینهای اشغالی، نخست وزیریاش را به ماههای پایانی نزدیک می بیند و آن یکی در سرزمین متحد اسرائیل ریاست جمهوریاش را در آغاز کار. دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو که هر دو از دل جریان راست افراطی به قدرت رسیدند، حالا رفت و آمد روزها آنها را به جایی رسانده است که با اوضاع داخلی و خارجی مشابهی در دولتهای خود مواجهه شوند؛ اوضاعی که چالشهای یکسانی را پیش روی آنها قرار داده و جایگاه این دو را چه در حوزه سیاست داخلی و چه در سطح بینالمللی با افول روبهرو کرده است.
یکی در آغاز راه و یکی در پایان کار؛ رهبرانی از منتهی الیه «راست» و قلب تندروی. این یکی در سرزمینهای اشغالی، نخست وزیریاش را به ماههای پایانی نزدیک می بیند و آن یکی در سرزمین متحد اسرائیل ریاست جمهوریاش را در آغاز کار. دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو که هر دو از دل جریان راست افراطی به قدرت رسیدند، حالا رفت و آمد روزها آنها را به جایی رسانده است که با اوضاع داخلی و خارجی مشابهی در دولتهای خود مواجهه شوند؛ اوضاعی که چالشهای یکسانی را پیش روی آنها قرار داده و جایگاه این دو را چه در حوزه سیاست داخلی و چه در سطح بینالمللی با افول روبهرو کرده است.
پایگاه تحلیلی لوبلاگ در مقالهای به قلم «جیمز زوگبی» در آستانه سومین دیدار این دو در سال جاری میلادی که قرار است 17 سپتامبر (26 شهریور ماه) در ایالت نیوجرسی برگزار شود، در این باره مینویسد: دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا و بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل مشترکات زیادی دارند: هردو در دردسر افتاده و با مشکلاتی مواجه شدهاند که بیشتر از آنکه سیاسی باشد، قانونی و قضایی است.
به گفته تحلیلگران، نکته جالب در این میان، واکنش یکسان این دو رهبر به این وضعیت است؛ به طوری که به نظر میرسد گاهی نخست وزیر اسرائیل از روی دست ترامپ تقلب و مواضعی مشابه او اتخاذ میکند.ابتدا باید سراغ آمریکا و چهل و پنجمین رئیس جمهور آن رفت.پرونده دخالت روسیه در انتخابات ریاست جمهوری سال 2016 و ارتباط کمپین ترامپ با مسکو در حال حاضر مهم ترین عامل نگرانی و ترس ترامپ به حساب میآید که از مدتی پیش به رابرت مولر، دادستان جدید ایالات متحده سپرده شده است؛ پروندهای که دلیل اصلی برکناری جیمز کومی توسط ترامپ از ریاست اف بی آی بود؛ زیرا بازپرسیها و تحقیقات نگرانی عمیقی را در ترامپ و حلقه نزدیکان او ایجاد کرده بود.
برکناری کومی البته دستگاه قضایی آمریکا را برآن داشت تا مولر را جایگزین کومی کرده و تحقیق درباره این پرونده را از سر بگیرد. این پایگاه به نقش مولر در سرنوشت ترامپ اشاره میکند و مینویسد: مولر نیز از زمان روی کار آمدن، با شدت و جدیت به ادامه بررسی های این پرونده پرداخت و با تعیین یک هیئت منصفه عالی، احضاریههای جداگانه ای را برای افراد درگیر در این پرونده صادر کرد، دستور تفتیش خانه رئیس کمپین انتخاباتی ترامپ را اجرایی کرد و مناسبات مالی رئیس جمهور و نزدیکان او با روسیه را زیر نظر گرفت. ترامپ اما از آغاز کار همواره تلاش داشت تا به نوعی مانع از ادامه تحقیقات این پرونده شود؛ به همین دلیل بود که یک روز جیمز کومی را از اف بی آی اخراج کرد و یک روز از میچ مک کانال، رهبر اکثریت سنا درخواست کرد تا بازپرسیهای جداگانه از افراد مختلف توسط سنا را متوقف سازد؛ تلاشهایی که همگی برای چوب گذاشتن لای چرخ دستگاه قضایی در بررسی این پرونده از سوی کلیددارتازه کاخ سفید صورت گرفت. درحالی که این تلاشها در نهایت هنوز نتوانسته مانع از پیشرفت روند قانونی این پرونده شود، حالا به ابزاری برای انتقاد ترامپ از رسانه ها و دموکرات ها بدل شده است.
او چندی پیش این اقدام دستگاه قضایی را «بزرگ ترین محاکمه بدون دلیل مخالفان در طول تاریخ» توصیف کرد و بارها رسانه ها را به انتشار «اخبار کذب» متهم ساخت. نزدیک به شش هزارمایل آن طرف تر، نتانیاهو هم مانند مرد مو طلایی کاخ سفید با مشکلات قانونی چندگانه ای از جمله کلاهبرداری، رشوه و خیانت در امانت دست و پنجه نرم میکند. دادستان کل اسرائیل درحال بررسی پرونده ای است که براساس آن، نتانیاهو تلاش کرده تا با پرداخت رشوه به صاحب امتیاز یکی از بزرگ ترین روزنامههای این رژیم، این رسانه تصویر مطلوبی از نخست وزیر پوشش دهد. چندی پیش اما اتهام های او ابعاد پیچیده تری به خود گرفت و به اعضای خانواده او نیز سرایت کرد، به طوری که گفته می شود کمکهای مالی خارجی دریافتی از سوی بنیامین نتانیاهو، به حسابهای همسر و پسر او منتقل شده و صرف هزینههای شخصی شده است. همچنین منابع آگاه گزارش دادهاند که دادگاه به زودی حکمی را علیه همسر او به اتهام سوء استفاده از منابع دولتی صادر خواهد کرد. نخست وزیر اسرائیل نیز درست شبیه مرد آن ینگه دنیـــا، واکنـــش هـــای انتقـــادی به رونـــد تحقــیــقــات و بازپرسیهای علیه خود داشته و حتی گاهی از الفاظ ترامپ برای مخاطب قرار دادن مخالفان خود استفاده کرده است. او در گردهمایی هوادارانش در نهم آگوست سال جاری میلادی، از عبارت «اخبار کذب» برای اشاره به خبرهای منتشر شده از سوی برخی رسانه ها اشاره کرد و روند تحقیقات از او و حلقه نزدیکانش را«محاکمه بدون دلیل و بیسابقه علیه خود و خانوادهاش با هدف انجام کودتا علیه دولت» دانست.لوبلاگ با ذکر این مطلب که شواهد نشان میدهد چالشهای پیش روی ترامپ و نتانیاهو نه سیاسی، که در واقع قانونی است، ادامه میدهد: به همین دلیل است که آنها هرازگاهی به میان هوادارانشان می روند و علیه مخالفانشان نطق میکنند.
این دو در واقع تلاش دارند تا با «کارت مظلوم نمایی» بازی کنند و هواداران را با این ترس مواجه سازند که در صورت سقوط این رهبران، برنامه ها و اهداف راست های ملیگرا که نتانیاهو و ترامپ در آمریکا و اسرائیل با حمایتهای آنها به قدرت رسیدند نیز در خطر خواهد بود؛ یک استراتژی که تاکنون نیز به میزان قابلتوجهی عمل کرده و خوب هم جواب داده است. در آمریکا، شاید ترامپ همچنان مایه شرمساری رهبران حزب جمهوری خواه باشد؛ اما این موضوع، چیز جدیدی نیست. او از این استراتژی ضدتشکیلاتی در جریان کمپین اش در انتخابات 2016 نیز استفاده کرد و گرچه بسیاری از رهبران جمهوری خواه در ابتدا مخالف کاندیداتوری او بودند؛ اما در نهایت، ناچار به حمایت از او شدند چراکه می دانستند ترامپ رای بالایی دارد و برهمین اساس، نمی خواستند این آرا به سبد کاندیدایی ریخته شود که راهش را از جمهوریخواهان جدا کرده است. با وجود اینکه ترامپ در هفت ماهی که از آغاز ریاست جمهوری اش می گذرد، بارها تصمیم ها و سخنانی را اتخاذ کرده که به مذاق جمهوری خواهان خوش نیامده است؛ اما بسیاری از آنها هنوز از مواجه مستقیم با وی واهمه دارند، به همین دلیل، آنها به دنبال این هستند تا مولر کاری که آنها نتوانستند از پیش ببرند را انجام دهد و بدون هزینه، از شر ترامپ خلاص شوند. در این باره اما وضعیت نتانیاهو قدری متفاوت است. با وجود اینکه حزب «لکود»امیدهای زیادی دارند تا بتوانند فرد دیگری را از میان چهره های این جریان جایگزین نخست وزیر کنونی کنند؛ اما آنها هم مایل نیستند که با رای«بی اعتمادی» مردم دولت و قدرت را در دست بگیرند.
رهبران این حزب حالا نگرانند که مبادا وضعیت موجود و همچنین پروندههای تشکیل شده برای نتانیاهو و بی اعتمادی جامعه به او، شانسهای آنها برای جایگزینی نخست وزیر در انتخابات آینده را با مانع روبهرو سازد؛ بنابراین لکودها به دنبال آن خواهند بود تا با حمایت از دادستان کل اسرائیل، نتانیاهو را ناچار به برکناری از قدرت کنند و در نتیجه آنها قبل از آنکه انتخابات از راه برسد، فرد دیگری را از این حزب جایگزین او کنند. درحالی که هم ترامپ و هم نتانیاهو با چالش های قانونی مواجه اند، هر دوی آنها تلاش می کنند تا صورت مسئله را پاک کنند و به موضوعات دیگری بپردازند که می تواند در نظر شهروندانشان مهم جلوه کند و اقدامات آنها را ستایش کنند. براین اساس، گرچه زنجیرهای قانونی برای لغو طرح درمانی اوباما و دیگر قوانین داخلی این کشور به دست و پای ترامپ بسته شده است؛ اما او در حوزه سیاست خارجی دست بازتری دارد. ترامپ به رسم گذشته و البته کمی برخلاف باراک اوباما، آغوشش را به سوی عربستان سعودی گشود، برای خروج از توافق آب و هوایی پاریس اعلام آمادگی کرد و رایزنی خود را با شرکای آسیایی اش برای دست یابی به یک توافق تجاری کلید زد؛ با «آتش و خشم» برای کره شمالی خط و نشان کشید؛ ایران را به عدم پایبندی به توافق هسته ای با قدرتهای جهانی متهم و مجوز حضور نامحدود ایالات متحده در خاک افغانستان و سوریه را صادر کرد؛ اقداماتی که در داخل آمریکا، هیچ یک به منزله پیروزی به شمار نمی آیند. در آن سو، نخست وزیر اسرائیل نیز به نوبه خود، با مشکلات داخلی مهمی دست به گریبان است. ائتلاف راستگرای او در بسیاری از موضوعات سیاست خارجی موافق سیاست های او هستند؛ اما به دلیل اینکه این موضوعات میان مولفه های سکولار و مذهبی جای گرفته، حل آنها دشوار شده است. زمانی که برخی از نخستوزیران پیش از او با چالش های مشابهی مواجه می شدند، در لبنان یا غزه جنگی تازه به راه می انداختند تا وانمود کنند که جایگاه و نقش آنها از اهمیت برخوردار است. نتانیاهو اما همواره تهدید را بهترین گزینه دیده است. برای مثال، او بارها ایران را به بهانه های مختلف؛ از هسته ای گرفته تا آزمایش های موشکی و فعالیت های منطقه ای تهدید کرده است؛ اما حتی با چراغ سبز واشنگتن هم او هیچ گاه دست به حمله به تهران نخواهد زد و برای ثابت کردن خود و جایگاهش به همین میزان از تهدید بسنده میکند؛ چراکه می داند حتی نزدیک شدن به این گزینه هم یک ماجراجویی پرخطر خواهد بود؛ اما نتانیاهو که در طول روزهای مذاکراتهستهای میان ایران و گروه 1+5 همواره از سیاست های دولت و دستگاه دیپلماسی اوباما در قبال تهران ناراضی و گلایه مند بود، در طول هفته های اخیر نیز تلاش های بسیاری را برای جلوگیری از گسترش نفوذ و نقش ایران در منطقه و به ویژه سوریه در دستور کار خود قرار داده است.
درحالی که واشنگتن مهم ترین متحد این رژیم به شمار می آید؛ اما این بار ترجیح داد تا برای جلوگیری از افزایش قدرت ایران به روسیه متوسل شود؛ کشوری که این روزها بازیگر اصلی تمامی پرونده های منطقه ای و بین المللی است. براین اساس، نتانیاهو هفته گذشته به دیدار رئیس جمهور روسیه رفت تا پروژه ایران هراسی خود را این بار با سوژه ای جدید به پیش ببرد. او در این دیدار که در شهر سوچی انجام شد، تلاش کرد تا ایران را به پررنگ ترین موضوع منطقه بدل کند و در عین حال، به بن بست رسیدن مذاکرات صلح با فلسطینیان را به حاشیه ببرد. او پیش از این دیدار هشدار داده بود که اگر ایران بر دامنه فعالیت های خود در سوریه بیفزاید، تل آویو کاخ ریاست جمهوری بشار اسد را بمباران خواهد کرد. او درحالی با این نگاه و البته جلب حمایت مسکو به دیدار رئیس جمهور روسیه رفت که منابع خبری از دست رد پوتین به سینه نتانیاهو در این باره خبر دادند.
براین اساس، بررسی اوضاع نشان می دهد که وضعیت آمریکا و اسرائیل در مواجهه با ایران نیز تقریبا یکسان است و هم ترامپ و هم نتانیاهو به دنبال مرگ برجام و همچنین جلوگیری از نفوذ ایران در منطقه هستند. واشنگتن و تل آویو اما با دو مشکل متفاوت برای رویارویی با ایران مواجه هستند؛ اسرائیل در انزوا برای پیش بردن پروژه ایران هراسی خود به سر می برد و نگرانی هایش درباره ایران دیگر حتی چندان مورد توجه واشنگتن نیز قرار نمی گیرد و از آن سو، دست و پای آمریکا نیز با قفل و زنجیرهای بین المللی در چهارچوب برنامه جامع اقدام مشترک بسته شده است که برهم زدن آن، انتقاد و عدم همراهی دیگر قدرتهای جهانی حاضر در این توافق و همچنین شورای امنیت سازمان ملل متحد را به دنبال خواهد داشت. با این همه، اما و اگرها درباره آینده ترامپ در آمریکا و نتانیاهو در اسرائیل را نه در حوزه سیاست خارجی که در پرونده های داخلی باید جست و جو کرد؛ زیرا اوضاع برای هر دو رهبر پرهرج و مرج است و گرچه سوداهای زیادی در سر آنها وجود دارد؛ اما پروندههای تحت بازپرسی و بازجویی، سرنوشت هردوی آنها را رقم خواهد زد.