باید قدرت انطباق جوامع مسلمان با رشد فناوری را بالا برد
امروز اولین اجلاس سران سازمان همکاری اسلامی در حوزه علم و فناوری با حضور رئیسجمهور کشورمان و سران و مقامات کشورهای عضو این سازمان در آستانه پایتخت قزاقستان گشایش یافت.
امروز اولین اجلاس سران سازمان همکاری اسلامی در حوزه علم و فناوری با حضور رئیسجمهور کشورمان و سران و مقامات کشورهای عضو این سازمان در آستانه پایتخت قزاقستان گشایش یافت. حجتالاسلام حسن روحانی در سخنرانی خود در این اجلاس اظهار کرد: همه ما بر این مسئله اتفاقنظر داریم که «جهان اسلام» بخشی مهم و مؤثر، در منظومه جهانی است و توانمندی، پیشرفت و ثبات آن، مایه توانمندی، پیشرفت و ثبات جهان خواهد بود. روشن است که در ضعف، عقبماندگی و ازهمگسیختگی جهان اسلام نیز، صلح پایدار، توسعه همهجانبه و همگرایی مؤثر جهانی ناممکن میشود. پس همرأیی و همراهی و همکاری ما اعضای جهان بزرگ اسلام برای ورود به جهان توسعهیافته درواقع تلاشی مشترک، برای ساختن جهانی بهدوراز جهل، فقر، جنگ و خشونت است. روحانی گفت: همکاری در حوزه علم و فناوری هم از آن حیث که نقش پیشران در توسعه بخشهای مختلف اقتصادی را دارد، برای رشد و همگرائی کشورهای اسلامی تعیینکننده است و هم ازآنجهت که با جوانان و دانشگاهها سروکار دارد و با ایجاد فضای امید و سازندگی و اشتغالزائی، ریشههای گرایش به افراط و تروریسم را میخشکاند، از اهمیت سیاسی و اجتماعی راهبردی
برخوردار است. اما متأسفانه امروز بحرانهای متعددی جهان اسلام را به چالش کشیده است. جنایات صهیونیستها علیه مردم فلسطین، جنایات افراطیون در میانمار علیه مسلمانان روهینگیا، فجایع انسانی گروههای افراطی در سوریه و عراق، تداوم اقدامات نظامی علیه مردم یمن، نیاز به همبستگی و اتحاد امت اسلامی را، هر زمان دیگر بیشتر کرده است. وی گفت: هماندیشی سران کشورهای اسلامی در این موضوع و در این مقطع زمانی، به دو جهت اهمیت ویژه دارد: نخست آنکه به سبب تحول عظیمی که عصر ارتباطات، در دسترسیهای علمی و همکاریهای فناورانه بدون محدودیتهای مرزی فراهم آورده است و در کنار آن نوآوریهای دانشمندان و مخترعانی که از کشورهای آسیائی و آفریقائی برخاستهاند، که سهم و رشد روزافزونی در ثبت اختراعات و تحقیقات علمی را به خود اختصاص دادهاند. روحانی افزود: دوم آنکه هدایت و مدیریت «انقلاب چهارم صنعتی» که انقلاب فناوری و دگرگونی بنیادین در رابطه نوین انسان و هوش مصنوعی و مناسبات انسانها در ساختارهای جدید اجتماعی است، نیازمند فرهنگی است که از قدرت جذب عناصر متغیر فناوری و محیط برخوردار باشد و همچون تمدن اسلامی با کسب علم و تجربه از تمدنهای دیگر
بشری، همگرائی و همافزائی را، در میان خانواده بزرگ بشری سامان دهد. رئیسجمهور تصریح کرد: من افتخار نمایندگی ملّتی را دارم که در دو دوره تمدنی پیش از اسلام، و پس از اسلام از پرچمداران علم و فرهنگ در تاریخ بشری بوده است. ایران در دوره هخامنشی و ساسانی، مهد پرورش علم و فرهنگ و پایگاه گسترش دانش و ادب و مدیریت در جهان بود. روح ایرانی با ایجاد محیط سیاسی و اجتماعی مبتنی بر اخلاق و حقوق انسانی، زمینه جذب دانشوران و تاجران و معماران از سراسر جهان را فراهم آورد و بستر آفرینش جلوههای درخشان تمدن بشری در تخت جمشید و گنجینه علوم و فنون در کتابخانههای آسیا را بنا نهاد. روحانی تأکید کرد: با درخشش خورشید اسلام نیز، جامعه ایرانی که به استقبال پیام آسمانی آزادی و عدالت شتافته بود، جهشی نو آغاز کرد. در این دوره پرشکوه، ایرانیان در کنار دیگر مسلمانان، نهفقط از سرچشمه معرفتی وحی بهره گرفتند، بلکه به تشویق آموزههای دینی، هم به تدبر و تعقل پرداختند، و هم از تجارب گوناگون بشری آموختند. وی ادامه داد: مسلمانان با درسآموزی از قرآن کریم و آموزههای پیامبر اسلام از آغاز شکلگیری تمدن اسلامی، به فراگیری علوم مختلف از سراسر
جهان روی آوردند. آنچه در این دوره پیشرفتهای مادی را برای آنان فراهم کرد درواقع همان روحیهٔ تساهل و رواداری منبعث از تعلیم صریح دین بود که جایگزین تعصبات گذشته شده بود. روحانی گفت: یکی از مظاهر این تسامح و رواداری در جهان اسلام، آزادی و آسایش پیروان دیگر ادیان در جامعه اسلامی بود که این سعهٔ صدر و تسامح نهتنها مناظرات دینی و اعتقادی را در قلمرو اسلام ممکن ساخت بلکه موجبات تعامل و مشارکت پیروان سایر ادیان با مسلمانان در تـوسعه و بسط تمدن انسانی و تـرجمه و انتقال دانشهای تمدنهای دیگر به زبان عربی که زبان رسمی علم در آن روزگار بود گردید. و بهتدریج تمدن اسلامی وارث و معمار فرهنگ قدیم شرق و غرب شد نه تقلیدکننده صرف از فرهنگهای سابق، که تکمیلکننده آنها شد. وی تصریح کرد: تمدن اسلامی با این رویکرد و روحیه بود که به چنان شکوفایی و بالندگی رسید که در علوم مختلف مانند پزشکی، داروسازی، نجوم، ریاضیات، فیزیک، شیمی، جغرافیا، فلسفه و کلام، عرفان، ادبیات و هنر سرآمد روزگار خویش شد و در برخی از این علوم، اروپا را از قرونوسطی تا قرن شانزدهم میلادی وامدار خویش ساخت. روحانی ادامه داد: اما واقعیت تلخ آن است که این دوره
شکوفایی و پیشرفت، تداوم نیافت و جامعه اسلامی در چند قرن اخیر از حرکت و زایندگی بازایستاد و در مواجهه با فرهنگ غربی در مسابقه علم و فناوری عقب ماند. تمدن اسلامی از وقتی به رکود و انحطاط دچار شد که در دل آن، تعصبات قومی و محلی پدید آمد و وحدت و تسامحی که در آن بود از بین رفت. تقسیم علم به مذموم و محمود در آغاز قرن ششم از موجبات آغاز افول تمدن اسلامی شد و حمله مغول به این افول سرعت بیشتری بخشید.
وی خاطرنشان کرد: رخوت و سستی مسلمانان در سَدههای اخیر، نهتنها آنان را از ادامه پیشرفت بازداشت، بلکه از حفظ آنچه خود داشتند نیز بازماندند. درواقع دو عامل، این حرکت رشد و پیشرفت تمدن نوین اسلامی را کُند و گاه متوقف کرد. یکی قرین شدن رشد علمی و فناوری در غرب با اقدامات سیطرهجویانه سیاسی و فرهنگی حاکمان غربی، و دیگر ضعف حاکمان در کشورهای مسلمان و خودباختگی برخی از نخبگان در سرزمینهای اسلامی. رئیسجمهور گفت: امروز، بار دیگر امّت اسلامی در مواجهه با مرحله نوینی از جهش در تمدّن بشری و در آستانه تحولات عظیم اقتصاد دانشبنیان، با یک انتخاب تاریخی روبرو است. انتخاب میان رویکرد فعّال و اصیل و مشارکتجویانه که با حفظ اصالتهای فرهنگی در تعاملی سازنده از تجارب و دستاوردهای دیگران نیز بهره میگیرد، و یا رویکرد منفعلانهای که در طرف افراط به انزوا، و در طرف تفریط، با خودباختگی منتهی میشود. روحانی افزود: باید بهجای هراس از رشد روزافزون علم و فناوری و گریز از آن، قدرت انتخاب و انطباق جوامع مسلمان را بالا برد. مهمترین ضرورتهای توسعه علوم و فنون جدید برای ما ایجاد شرایط مطمئن سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصاد برای جذب
و هضم آنهاست. به علم و فناوری اکتفا نکنیم، راهبردها و راهکارهای دستیابی به آنها را بیابیم. رئیسجمهور گفت: ورود قدرتمندانه کشورهای اسلامی به فضای رقابت و مشارکت در عرصه دانش و فناوریهای نوین، و نقشآفرینی سازنده در شکلگیری آینده مناسبات ثروت و قدرت جامعه جهانی، نیازمند سیاستگذاری و اولویتبندی در سطح ملّی و فراملّی است. اولویتهای دوازدهگانهای که در سند برنامه ۲۰۲۶ در این اجلاس فراهم شده است، نکات مهمی را موردتوجه قرار داده است. در این میان توجه به عامل انسانی و سرمایه اجتماعی نقش محوری دارد. مردم، مهمترین سرمایههای ما هستند. آنها باید ببینند که دستاورد سرمایهگذاری ما در علم و فناوری، به بهرهمندی آنها و ریشهکنی فقر و بهبود وضع سلامت و رفاه آنان میانجامد. روحانی بابیان اینکه این اجلاس ظرفیت آن را دارد که به نقطه عطفی در تاریخ همکاریهای علمی جهان اسلام بدل شود خاطرنشان کرد: بیائیم بهدوراز تفرقهافکنیهای دشمنان اسلام و قدرتهای جنگطلب که نفع خود را در دوری ما از همدیگر میبینند، عرصههایی نو برای همکاریهای علمی و فناورانه و برای نوسازی هرچه بیشتر کشورها باز کنیم. فضاهای مشترک سیاسی، اقتصادی
و فرهنگی را در جهان اسلام تا آنجا که میتوانیم توسعه دهیم.