شعار امسال روز جهانی معلولان، توسعه حقوق بشر براي همه
شاید اکنون در دنیا نامآورترین و سرشناسترین معلولی که همه او را میشناسند، پروفسور استیون هاوکینگ باشد که توانسته ناباورانه بر ناتوانیهای جسمیاش و البته مرگ در جوانی غلبه کرده و به زندگی پربار خویش ادامه دهد
مینا عباسپور - اصفهان امروز : شاید اکنون در دنیا نامآورترین و سرشناسترین معلولی که همه او را میشناسند، پروفسور استیون هاوکینگ باشد که توانسته ناباورانه بر ناتوانیهای جسمیاش و البته مرگ در جوانی غلبه کرده و به زندگی پربار خویش ادامه دهد؛ اما برای من این وضعیت کمی فرق میکند. داستان معلولان زندگی من اما با کسان دیگری رقم می خورد، یکی شروع معلولیتش با تزریق نادرست اتفاق افتاده و به فلج شدن تمامی بدنش از سرتا به پا منجر شده است. از وقتی فریبرز را دیدم در صندلی چرخدارش مچاله می شد و درحالیکه کلمات را جویدهجویده و به سختی بیان میکرد مشتاق برقراری ارتباط با مهمانها و افراد خانواده بود. او سالهاست با همین لحن ادای کلمات نیم جویده و تکان های نامتقارن و پرفشار دستان از فرم خارجشدهاش با ما سخن میگوید. فریبرز اکنون پنجاهوچندساله است و من هرسال او را خمیدهتر، رنجورتر از قبل، از خودم و جامعه توانمندان دورتر میبینم که زل زده به گوشهای از سقف اتاق و غرق در افکار خویش است. معلول دیگر را از کودکی به یاد دارم، تقریباً هرروز عصر او را دیدهام که با چادر سفید گلدارش از نیم پله جلوی در خانه، رفتوآمد مردم را نگاه میکند. این بزرگترین سرگرمی اوست. هر بار که در پیچ کوچه سربلند کرده و او را دیدهام، سلامم را به گرمی پاسخ داده و برای قد کشیدن و سلامتیام دعا کرده است. او هم در سالهایی که من بزرگ شدم و روزهایم را در دل جامعه سپری کردم، تماموقت با پاهای فلج مادرزادیاش در نیم پله جلوی خانه فقط تماشاگر من و ما بوده است و بس. این دو نفر شاید برای من الهامبخشتر از استیون هاوکینگ باشند که بخواهم تواناییهای خارقالعادهاش را ستایش کنم. نه اینکه هاوکینگ برای من ستودنی نیست اما فریبرز و عصمت الهامبخشان روحیه و امید در زندگی واقعی و تجربی من بودهاند که از نزدیک حس زیبای زندگی دوستیشان را لمس کرده، دیده و چشیدهام.
اکنون بزرگداشت روز جهانی معلولان است، سال ۱۹۹۲ و از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد اعلام شد که ۱۲ آذر (۳ دسامبر) روز جهانی معلولان نامیده شود و هدف از تعیین آن ارتقاء رشد اذهان عمومی درباره مسائل مربوط به معلولیتهای مختلف و افزایش آگاهیهایی بوده است که میبایست از مسئله پیوستن افراد معلول به تمامی جنبههای سیاسی؛ اجتماعی؛ اقتصادی و فرهنگی زندگی منتج شود. این وضع به همین منوال طی شد تا در سال ۱۹۹۹ شعاری با مضمون «امکان دسترسی برای همه در هزاره جدید» برای این روز انتخاب و سرلوحه امور قرار گرفت. بیش از 500 میلیون نفر به دلیل نقص در سیستم روحی و مغزی، جسمی و حسی از معلولیت رنج میبرند. اینها در هر نقطهای از دنیا که به سر برند به دلیل موانع ظاهری یا اجتماعی با محدودیتهایی در زندگی خود مواجه میشوند. در بیست سال اخیر کوششهای چشمگیری در شناساندن و معرفی اشخاص معلول به جامعه انسانی صورت گرفته است. یکی از مواردی که میتوان از آن بهعنوان نقطه عطفی در این زمینه نام برد اعلام سال ۱۹۸۱ میلادی بهعنوان سال جهانی معلولان بود که توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد صورت پذیرفت. در سال بعد (۱۹۸۱) فاصله سالهای 1983 تا 1992 میلادی دهه جهانی معلولان نام گرفت تا کیفیت و شرکت فعالانه و همهجانبه افراد معلول را در زندگی اجتماعی و گسترش و پیشرفت آنها ارتقاء بخشد.
در اردیبهشتماه سال جاری معاون توانبخشی سازمان بهزیستی کشور با تشریح آخرین آمار معلولان، درمجموع 35 درصد از معلولان را زنان و 65 درصد را مردان عنوان کرد. حسین نحوی نژاد، ضمن اعلام این آمار اشاره داشت که حدود 2 درصد جمعیت کشور شامل یکمیلیون و 300 هزار نفر معلول بوده و این افراد نیازمند دریافت خدمات مختلف توانبخشی هستند.
معلولان قشر توانمند جامعه
اما در تازهترین آمارها، مدیرکل بهزیستی استان اصفهان طی حضور در جلسه علني شوراي اسلامي شهر اصفهان با اشاره به ۱۲ آذرماه و روز جهاني معلولان گفت که نامگذاری اين روز تنها براي ايجاد حساسيت است، ازاینرو شعار امسال براي ۱۲ آذر توسعه حقوق بشر براي همه معرفیشده است. دکتر سعيد صادقي با اشاره به آمار معلولان در استان اصفهان از وجود ۲۶ هزار ناشنوا، ۱۲ هزار نابينا، ۶۰ هزار معلول جسمي و حرکتي، ۸۰ هزار کودک کمتوان ذهني، ۲۰ هزار معلول اعصاب و روان، هزار و 400 آسیبدیده نخاعي و ۴۵۰ هزار سالمند در استان اصفهان خبر داد. صادقي بابیان اينکه بسياري از معلولان به دليل عدم مناسبسازی شهر در منازل خود گوشهنشین و منزویشدهاند، گفت: معلولان نيازمند ترحم و دلسوزي نيستند، آنان به حمايت نياز دارند چراکه اگر بستر مناسب براي آنان فراهم شود میتوانند افتخارآفريني کنند. مديرکل بهزيستي استان اصفهان بابیان اينکه وامهایی از سوي بهزيستي به معلولان اختصاص داده میشود اما اين وامها اشتغال پايدار ايجاد نمیکند، تصريح کرد: اگر نمايشگاه ثابتي براي معلولان راهاندازی شود آنان میتوانند دستاوردهاي خود را ارائه کنند. بهزيستي میتواند با کمک شهرداري تمرکز معلولان را در شهر اصفهان مشخص کند و متناسب با نياز معلولان برنامهریزی کند. در ادامه این نشست اعضای شورای شهر اصفهان به بیان دیدگاهها و نقطه نظرات خود در حوزه ارتقای عملکرد و کیفیت خدمات بهزیستی به شهروندان بویژه معلولان اشاره کردند. همچنین به مناسبت روز جهانی معلولان، شهرداری اصفهان در اقدامی شایسته استفاده معلولان و خانوادههای آنها از کلیه امکانات رفاهی، تفریحی و ورزشی در شهر اصفهان را رایگان کرد.
مسئله مهمی که در این باره وجود دارد اما همواره نادیده گرفته میشود این است که تنها گفتن و اشاره داشتن به اینکه معلولان را تنها نگذاریم و زیرساختهای لازم برای حضورشان در دل جامعه را فراهم کنیم کافی نیست. بلکه رفتارهای خود ما در طول روز باید پالایش شود تا مهیای حضور معلولان در جامعه باشیم. بهعنوانمثال مدتی است که نزدیکترین صندلیها به در اتوبوسهای تندرو را با ارتفاع کم و ویژه استفاده معلولان در نظر گرفتهاند، اما کافی است یکبار در ایستگاه بیآرتی منتظر باز شدن در اتوبوس شوید. خواهید دید که نهتنها در آن صندلیها افراد سالم نشستهاند بلکه مسافران بیتوجه به کسانی که در حال پیاده شدن از اتوبوس هستند، به درون هجوم میبرد و این امر گهگاه با عجله رانندگان در بستن در اتوبوس و حرکت آن همراه میشود. این روال خود بهتنهایی باعث ایجاد اختلال در استفاده از سیستم حملونقل عمومی برای افراد سالم و فاقد معلولیت است و فرد معلول با ویلچر یا ناتوان از انجام حرکت با سرعت و تسلط قطعاً در این رقابت ناکام مانده و عطای صندلیهای ویژه معلولان را به لقایش خواهد بخشید. این مسائل و کاستیهای فرهنگی در جامعه ما کم نیستند که به آنها توجه نشده و تنها با شعارهایمان خواهان فراهم کردن شرایط حضور معلولان در جامعهایم. بهتازگی اما رباتی در تلگرام تحت عنوان پویش مردمی احترام به حقوق معلولان ایجادشده که با عکس ارسالی افراد پوستری تحت عنوان شعار «هوای معلولان شهرم را دارم» میسازد. این پوستر قابلیت استفاده در صفحات مجازی و ارسال در گروههای تلگرامی را داشته و به ترویج فرهنگ حمایت از معلولان توسط شهروندان کمک میکند. امیدواریم که در بزرگداشت روز معلولان، امسال بیشازپیش هوای معلولان شهر و جامعهمان را داشته باشیم و هر نفر بهتنهایی بی انتظار از مسئولان، شرایط حضور و زندگی معلولان در کنار خود را فراهم کنیم.
**
سهم 35 درصدی خانمهای اصفهانی از معلولیت
مدیرکل بهزیستی استان اصفهان در آستانه این روز و در جمع خبرنگاران از وجود 120 هزار نفر در بانک اطلاعاتی معلولان خبر داد که این تعداد 10 درصد کل معلولان کشور را شاملمی شوند. دکتر سعید صادقی افزود: این آمار شامل افراد دارای معلولیت خفیف و شدید، جسمی حرکتی، کک توان ذهنی و اوتیسم، نابینا، کمشنوا و اعصاب و روان است که 62 درصد آنها را مردان و 35 درصد دیگر زنان هستند. وی تصریح کرد: از این میان زنان دارای معلولیت نیازهای خاص خود را دارند که باید بهطور ویژهای به رفع نیاز آنان پرداخت. وی عنوان کرد: شعار روز جهانی معلولان «اقدامی فراگیر برای تحقق جامعهای پایدار و پذیرای همه معلولان» بیهیچ قید و شرط است. مدیرکل بهزیستی استان اصفهان خاطرنشان کرد: ازآنجاییکه هیچ انسانی بر دیگری برتری ندارد، معلولیت دلیل نقض حقوق آنها نیست. وی ادامه داد: لایحه جامع حمایت از معلولان، قانون خوبی است که برای معلولان نوشتهشده است اما هنوز در مجلس تصویب نشده و پسازآن نیازمند بهخوبی عمل کردن به آن است. صادقی اذعان داشت: در شهر اصفهان هنوز بیش از 37 درصد ساختمانها مناسبسازی نشده است، حملونقل عمومی، محیط شهری، بازارها، اماکن مسکونی، تجاری و اداری بیشازپیش نیازمند مناسبسازی برای معلولان است.
اضافه شدن ۲ هزار معلول به جمعیت استان در هرسال
همچنین معاون پیشگیری اداره کل بهزیستی اصفهان از اضافه شدن سالانه حدود ۲ هزار نفر به جمعیت معلول استان خبر داد و به ایمنا گفت: مشاوره ژنتیک یکی از بهترین راهحلها برای جلوگیری از معلولیت است که مردم به دلیل باورهای غلط از آن استفاده نمیکنند. به همین دلیل مجموعه فعالیتهایی را در راستای پیشگیری از افزایش معلولیتها دنبال میکنیم؛ که هدف اولیه آن کاهش بروز معلولیت است. مجتبی ناجی افزود: گروه اول فعالیتها ارائه خدمات مشاوره ژنتیک برای افرادی است که قصد ازدواج یا فرزند آوری دارند، توصیه میشود این گروه با مراجعه به مراکز مشاوره ژنتیک از این خدمات استفاده کنند تا با بررسی شجرهنامه ژنتیکی آنها، ضریب خطر ژنتیکی مورد ارزیابی قرارگرفته و مداخلات لازم جهت پیشگیری از معلولیتها انجام شود. ناجی تصریح کرد: مردم به دلیل باورهای غلطی مثلاینکه با انجام مشاوره ژنتیک ممکن است ازدواج انجام نشود و برچسب خاصی به فرد بخورد از این مشاورهها استفاده نمیکنند، درصورتیکه اگر ضریب خطر و مشکلات احتمالی را بدانیم اقدامات پیشگیرانه زودهنگام و مؤثر را میتوانیم به زوجین ارائه دهیم. بادانش ژنتیک میتوانیم از بروز معلولیتها جلوگیری کنیم. ضمن اینکه هیچ مشاور ژنتیکی توصیه به انجام نشدن ازدواج نمیکند؛ بلکه ریسک خطر را برای هر فرد بررسی کرده و به اطلاع زوجین میرساند؛ بنابراین توصیه میکنیم که مردم با اطمینان خاطر و برای سلامتی خود و فرزندانشان از مشاوره ژنتیک استفاده کنند. ناجی بابیان اینکه گروه دیگری از این فعالیتها غربالگری نوزادان و کودکان ازنظر شنوایی است، ادامه داد: در شهر اصفهان صد در صد موالید در ۶ ماه اول سال جاری معاینه شده و ۵۰ نوزاد بهعنوان موارد دارای مشکلات شنوایی شناسایی شدند که اقدامات لازم مثل کاشت حلزون برای آنها انجام شد. معاون پیشگیری اداره کل بهزیستی استان اصفهان گفت: درزمینه مشکلات بینایی نیز طرح معاینه کودکان ۳ تا ۶ ساله در مهدکودکها اجرا میشود که طی آن کودکانی که نیاز به پیگیری بیشتر داشته باشند به مراکز بیناییسنجی و تخصصی ارجاع داده میشوند. وی افزود: برنامه آگاهسازی جامعه از علل عمده معلولیتها نیز با همکاری آموزشوپرورش برای آشنایی دانش آموزان با عوامل پرخطر در ایجاد معلولیت در حال اجرا است.