بخش خصوصی پا به رکاب دوچرخه های شهرداری
مهدی جمالینژاد شهردار سابق اصفهان، از افرادی بود که نهضت دوچرخهسواری در اصفهان رونق داد و خود پابهرکاب آن شد تا دیگر مدیران شهری به تبعیت از او حملونقل سالم را در پیش بگیرند.
مینا عباسپور - اصفهان امروز : مهدی جمالینژاد شهردار سابق اصفهان، از افرادی بود که نهضت دوچرخهسواری در اصفهان رونق داد و خود پابهرکاب آن شد تا دیگر مدیران شهری به تبعیت از او حملونقل سالم را در پیش بگیرند. گرچه این امر درنهایت شکلی نمادین به خود گرفت و تنها جمالینژاد را واداشت تا در دوره کوتاه مدیریت خود مسیرهای طولانی را با دوچرخه بپیماید بدون اینکه در استفاده مدیران از این سیستم حملونقل تأثیرگذار باشد. در کنار این اقدام طرح سهشنبههای بدون خودرو و ایستگاههای دوچرخه نیز در شهر اجرا شد تا مردم به استفاده از این سیستم حملونقل پاک ترغیب شوند اما این طرحها هرکدام با چالشهایی مواجه شده و درنهایت با تغییر شهردار بهعنوان تنها فردی که بر استفاده روزانه کارمندان از دوچرخه تأکید داشت، استقبال از دوچرخهها دوباره افت کرد و اقبال عمومی از آن روی تابید.
این روزها اصفهان به پارکینگ خودروها تبدیلشده و ازآنجاییکه امکان توسعه عرضی و طولی شهر ممکن نیست، قفل ترافیک حاصل از خودروهای شخصی هرروز بزرگتر میشود. از سوی دیگر تأکید مداوم شهرداری بر استفاده از حملونقل عمومی و ایجاد زیرساختهای بیشتر در این زمینه به همراه بهرهبرداری از خط یک مترو هیچکدام نتوانسته مردم را در استفاده نکردن از خودروهای تکسرنشین قانع کند چراکه در تمامی این موارد مشکلاتی بر سر راه استفادهکنندگان موجود است.
موفقیت بخش خصوصی در بهرهبرداری از پروژه ها
به نظر میرسد طرح ایستگاههای دوچرخه برای مدیریت شهری توجیه اقتصادی به دنبال نداشته است و مشکلات موجود از جمله مستهلک شدن دوچرخه ها باعث کاهش استفاده مردم از آن شده است. در حالی که برای نوسازی و استفاده از دوچرخههای جدید و متنوع نیاز به سرمایهگذاری و اختصاص بودجه است. به همین خاطر شهرداری در نظر دارد مدیریت ایستگاههای دوچرخه را به بخش خصوصی واگذار کند تا به این ترتیب ایستگاهها دوباره رونق بگیرند.
در این رابطه معاون حملونقل و ترافیک شهرداری با برشمردن مسائل و مشکلات موجود در استفاده نکردن از دوچرخهها به اصفهان امروز میگوید: حدود سه دهه پیش 15 درصد سفرها در شهر اصفهان توسط دوچرخه انجام میشد اما در ادامه این امر کاهش پیداکرده و به حدود 3درصد رسید که سهم نگرانکنندهای بود. بر این اساس دو سال قبل توسعه بحث حملونقل پاک در دستور کار قرار گرفت و خوشبختانه این روند نزولی معکوس شد و ما شاهد افزایش سهم استفاده حدود 1 درصدی از دوچرخه هستیم. ایجاد ایستگاههای دوچرخه هم راهی بود تا این وسیله از دیدگاه مردم محو نشود و همینطور که از محور زندگی آنها به حاشیه رفته است حداقل از جلوی چشمان مردم دور نشده تا به مردم گوشزد شود از وسیلهای بهعنوان دوچرخه نیز برای عبور و مرور میتوان استفاده کرد. علیرضا صلواتی ادامه میدهد: در همین راستا 50 ایستگاه دوچرخه در سطح شهر ساخته شده بود و ایستگاههایی که در مرکز شهر قرار داشت بهرهوری بالایی هم داشتند؛ اما در ادامه ایستگاههایی که به نسبت تقاضای کمتری داشتند آسیبشناسی شده و مواردی از قبیل دریافت کارت ملی یا ضمانتنامه و وثیقههایی که برای کرایه باید گرفته میشد حذف شد. صلواتی ادامه میدهد: مشکل دیگر این بود که از هر ایستگاهی که شهروندان دوچرخه میگرفتند باید آن را به همان ایستگاه هم تحویل میدادند که با ایجاد ارتباط الکترونیکی بین ایستگاهها این مورد هم برطرف شد. حالا برای شهروندان مراجعهکننده به هرکدام از ایستگاههای دوچرخه با احراز هویت در هر شغل و هر ردهای کارت هوشمند دوچرخه به نام خودشان صادرشده و میتوانند دوچرخه را از هر ایستگاهی که گرفته باشند به نزدیکترین ایستگاه دیگر در مقصد خود واگذار کنند.
اما معاون حملونقل و ترافیک شهرداری از خصوصیسازی در سیستم حملونقل پاک خبر داده و میگوید: بخش خصوصی هم بهتر و هم کارآمدتر از مدیریت دولتی میتواند این طرح را اجرا کند بنابراین برای مشارکت بخش خصوصی فراخوان دادهایم که به دنبال آن ایستگاههای دوچرخه بهصورت شبانهروزی فعالیت کرده و شهروندان هر زمان از هر ایستگاهی در سطح شهر دوچرخه گرفتند بتوانند در هر ساعتی از شبانهروز آن را تحویل دهند. در حقیقت به دنبال حداکثر بهرهوری از این موضوع در تلاشیم هم زمینه افزایش رضایتمندی شهروندان را فراهم کنیم و هم بهنوعی تصدیگری مدیریت شهری را آرامآرام در سطح شهر کاهش دهیم. باور ما این است که هر چه بتوانیم در امر حملونقل کار را به مردم و بخش خصوصی واگذار کنیم میتوانیم بهرهوری بیشتری شاهد باشیم. صلواتی ادامه میدهد: مدیریت شهری باید در جهت تأمین نقشه راه و نظارت حرکت کرده و انجام امور شهری را آرامآرام به مردم واگذار کند. این کار را در اتوبوسرانی آغاز کردهایم و امیدواریم که امسال و سال آینده بتوانیم خصوصیسازی را در دیگر بخشها نیز دنبال کنیم. در موضوع دوچرخهها هم امیدواریم همین اتفاق بیفتد چراکه بخش خصوصی در هر زمینهای قوی و با پتانسیل بالا وارد عرصه شده به نسبت قابلتوجهی بسیار بهتر از بخش دولتی به معنای عام مدیریت کرده است. بنابراین در حملونقل شهری میتواند این اتفاق بیافتد و تصدیگری مدیریت شهری در حوزه دوچرخه به بخش خصوصی واگذار شود. امیدواریم که بتوان هم در این موضوع هم در مبحث موتورهای برقی و زمینههای حملونقل پاک با ورود قوی بخش خصوصی و حمایت مدیریت شهری شاهد توسعه این سیستم در سطح شهرمان باشیم.
دوچرخههای متنوع مورد انتظار گردشگران خارجی
صلواتی در مورد تعطیل ایستگاههای دوچرخه میگوید: دلیل این امر استقبال کم شهروندان در برخی منطقهها بوده است که باعث شد در نقاطی که ایستگاهها قرار داشت، جانمایی دوباره انجام دهیم و در مناطقی با استقبال بیشتر اقدام به راهاندازی ایستگاه داشته باشیم. ضمن اینکه گردشگران خارجی بیشتر در اطراف مناطق تاریخی متقاضی دریافت دوچرخه بودند. ازجمله میدان نقشجهان، خیابان چهارباغ عباسی و میدان انقلاب اسلامی که اکنون همچنان میتوانند با ارائه کارت شناسایی مثل گذرنامه یا هر وسیله احراز هویت دوچرخه دریافت کنند. اما انتظاری که گردشگران خارجی دارند این است که ما تنوع بیشتری از مدلهای دوچرخه داشته باشیم. آنها توقع دارند دوچرخه در ابعاد و سایزهای مختلف با در نظر گرفتن سن و جنس افراد موجود باشد؛ به همین خاطر درصددیم که مدیریت ایستگاههای دوچرخه را به بخش خصوصی واگذار کرده تا خدمات بهتری و بیشتری ارائه شود. معاون حملونقل ترافیکی شهرداری اصفهان در مورد زیرساخت مسیرهای دوچرخهسواری نیز اظهار میکند: در ایجاد مسیرها به دلیل برخی مشکلات مربوط به گرفتن و تأیید مصوبات با وقفههایی روبرو شدیم؛ اما خوشبختانه اکنون مصوبهها را از مدیریت استان گرفته و در آینده نزدیک به تدریج در محدوده مرکز شهر ازجمله خیابانهای حاشیه رودخانه از دانشگاه تا پل شهرستان و در کنار آن چندین محور شمالی از پل آذر تا خیابان چهارباغ پایین به همراه خیابان کاوه در مسیر شمالی شهر بحث ایجاد مسیرهای دوچرخهسواری را خواهیم داشت. در تلاشیم امسال و سال آینده ایجاد این مسیرها را عملیاتی کنیم.
مشکلات زیرساختی و مکانیابی عامل رویگردانی مردم از ایستگاههای دوچرخه
کارشناسان مسائل شهری نیز بر مشکلات و کمبودهای طرح ایستگاههای دوچرخه در سطح شهر اذعان دارند و عواملی مختلفی را در بی میلی مردم به استفاده از دوچرخههای شهرداری بر میشمارند. از جمله یک عضو هیئتعلمی دانشگاه شیخ بهایی معتقد است که نبود زیرساختهای لازم و مکانیابی نامناسب ایستگاههای دوچرخه باعث شد شهروندان رغبتی به استفاده از این ایستگاهها نداشته باشند. امین همدانی در گفتگو با ایمنا گفت: کاهش رفع معضلات ترافیک پیاده و سواره، آلودگیهای صوتی و بصری و همچنین بروز مسائلی که امنیت و سلامت انسان را تهدید میکند، موجب شده با برنامهریزی مناسب و تکیهبر شاخصهای توسعه پایدار به مطالعه و شناخت این حوزه که ازلحاظ مرکزیت و دسترسی حائز اهمیت است، پرداخته شود. وی با طرح این سؤال که آیا امروزه فرد پیاده، دوچرخه و سواره در استفاده از معابر شهری از حقوق یکسان برخوردارند یا خیر گفت: برنامهها و طرحهای متنوعی اجراشده است که یکی از برنامهها که با اجرای عملی و صحیح آن میتوان تا حد قابلتوجهی آرامش را به سیستم حملونقل شهری بازگرداند، توسعه حملونقل انسانگرا بر محور پیادهروی و دوچرخهسواری است. باوجودآنکه پیادهروی و دوچرخهسواری از شیوههای مؤثر حملونقل غیر موتوری بوده و ازلحاظ اقتصادی و زیستمحیطی بهترین شیوه جابجایی است، اما متأسفانه هنوز به نیازهای پیاده توجه نمیشود که این عدم توجه به طراحی و برنامهریزیها موجب تعرض عابر پیاده بر فضای حرکت سواره شده است، امنیت پیاده و دوچرخه را تهدید و موجب آشفتگی و برهم زدن نظم تردد در اینگونه فضای متراکم شهری میشود. وی افزود: در بسیاری از ترددهای شهری در صورت وجود فضای مناسب حرکت دوچرخه و پیاده جایگزین مطلوبی در مقابل حرکت سواره است که خود میتواند به کاهش گرههای ترافیک شهری کمک کند. مشکلاتی از قبیل کیفیت نامناسب کفپوشها، همسطح نبودن معابر پیاده، عرض کم و طراحی نامناسب در میدانها و مراکز تجاری بزرگ و پرازدحام و وجود کاربریهای مزاحم و سد معبر مشاغل کاذب، موجب کندی حرکت مسیرهای ویژه دوچرخه و پیاده و ناکارآمدی فضاهای حرکتی پیاده و دوچرخه میشود. وی افزود: در این راستا برای ایجاد مسیرهای ویژه دوچرخه و پیاده باید زیرساختهای مناسب آن ایجاد شود، بهصورت ویژه برای دوچرخه زیرساختهای لازم اعم از ایستگاهها، مسیر عبور، قوانین و مقررات مربوط به استفادهکنندگان و حقوق آنان و حمایت ملی و مردمی باید صورت گیرد. عضو هیئتعلمی دانشگاه شیخ بهایی اظهار کرد: در اصفهان از سال ۱۳۸۷ ایستگاههای دوچرخه بهصورت گسترده در شهر راهاندازی شد، اما به دلیل نبود زیرساختهای لازم و مکانیابی نامناسب، نتوانست رضایت شهروندان را جلب کند و اقبال و استقبال از این ایستگاهها طبق پیشبینیها صورت نگرفت. همدانی با اشاره به راهکارهای رونق ایستگاههای دوچرخه گفت: باید ایستگاههای دوچرخه را حفظ کنیم و به فکر پاک کردن صورتمسئله نباشیم، بنابراین ایستگاهها باید در شهر بماند، اما لازم است رویکرد استفاده از ایستگاهها تغییر کند.
طرح ایستگاههای دوچرخه موفقیتآمیز نبود
اما یک کارشناس حملونقل شهری به لزوم مکانیزه کردن استفاده از دوچرخهها اشارهکرده و گفته است: قرار بود ۱۵۰ سیستم مکانیزه دوچرخه در شهر راهاندازی و مسیرهای دوچرخه از معابری عبور کند که ایمنی دوچرخهسواران در نظر گرفته شود، اما این طرح موفقیتآمیز نبود. حسین حقشناس اظهار کرد: همانگونه که امروزه در شهرهای پیشرفته دنیا حتی شهرهای آمریکایی که گفته میشود، خودرو محور هستند، ایستگاههای دوچرخه راهاندازی و گسترشیافته است، در سال ۱۳۸۷ بهواسطه تجربیات سایر شهرهای دنیا پیشنهادی به شهرداری اصفهان مبنی بر راهاندازی ایستگاههای دوچرخه در سطح شهر ارائه شد. با توجه به اینکه آلایندگی خودروها تأثیر زیادی در افزایش آلودگی هوا دارد، جنبشهای سبز و حملونقل پایدار به سمت استفاده هر چه بیشتر از دوچرخه رفتهاند و سعی دارند آن را در بین شهروندان گسترش دهند، زیرا دوچرخه ایجاد ترافیک نمیکند، آلایندگی ندارد و بهجای پارک کمتری نیاز دارد. وی با اشاره به طرح جامع حملونقل که توسط دانشگاههای صنعتی، اصفهان و هنر تدوین شد، گفت: در آن طرح جامع ابعاد مختلفی همچون حملونقل همگانی مخصوص خطوط مترو، BRT همچنین گسترش مسیرهای دوچرخه موردبررسی قرار گرفت و نتایج گویای آن بود که مشکل اصلی مردم در استفاده نکردن از ایستگاههای دوچرخه، نبودن مسیرهای ایمن دوچرخه و مباحث فرهنگی موجود در بین شهروندان است؛ ازاینرو قرار شد بهمرور مسیرهای دوچرخه در سطح شهر اضافه شود و ایستگاههای دوچرخه، مسیرهای دوچرخه را به یکدیگر متصل کند و سپس بهمرور ایستگاههای دوچرخه هم افزایش پیدا کند. وی خاطرنشان کرد: استقبال در ایستگاههای مختلف دوچرخه بنا به موقعیت آن با یکدیگر متفاوت است، ازاینرو باید با جابهجایی ایستگاهها و افزایش مسیرهای دوچرخه، رفع اشکال شود، اگر مشکلات به دلیل نوع دوچرخههاست، نوع آن را تغییر داد یا برای کاهش هزینهها، ایستگاههای دوچرخه را به بهرهبرداران بخش خصوصی واگذار کرد.
نارضایتی شهروندان از خدامت ایستگاههای دوچرخه
البته کارشناسان با دیدگاه تخصصی خود به مسائل نگاه کرده و راهکار ارائه میدهند اما درنهایت استفادهکنندگان اصلی از این سیستم شهروندان و مردم هستند که نسبت به خدمات ارائهشده نظر داده و بهصورت ملموس با آن در ارتباطاند. یکی از شهروندانی که ادعا میکند از ابتدای راهاندازی ایستگاههای دوچرخه از این امر استقبال و در عبور و مرور روزانه خود دوچرخهسواری را جایگزین دیگر سیستمهای حملونقل کرده درباره مشکلات موجود در ایستگاههای دوچرخه به اصفهان امروز میگوید: بارها به ایستگاههای مختلف مثل ایستگاه خواجو یا بزرگمهر مراجعه میکردم که تعداد زیادی دوچرخه در آن موجود بود اما همگی خراب و غیرقابل استفاده بودند و مجبور میشدم به ایستگاه دیگری مراجعه کنم که معمولاً آن هم، معدود دوچرخههای سالمش را اجاره داده بود. وی ادامه میدهد: دوچرخهها از استاندارد لازم برای عبور و مرور در مسیرهای شهر برخوردار نبوده و بیشتر بدون فنر بودند که باعث درد و خستگی در بدن فرد استفادهکننده از آن میشد. ضمن اینکه در کرایه دوچرخهها هم برای شهروندان سختگیریهای زیادی وجود داشت و مدارک شناسایی یا سفته درخواست میشد و یا گردشگران باید پاسپورت خود را ارائه میدادند که خود این مسائل مراجعهکننده را وامیداشت از کرایه کردن دوچرخهها صرفنظر کند و در نهایت به خرید دوچرخه شخصی اقدام کنند.
استفاده مردم از دوچرخههای موجود در ایستگاهها با چالشهایی همراه است. پایین بودن کیفیت خدمات و دوچرخهها از موانع موجود بر سر راه رونق ایستگاههای دوچرخه است که شهرداری قصد دارد با واگذاری مدیریت آن به بخش خصوصی این موانع را برطرف و در میان مردم رغبت ایجاد کند؛ اما باید توجه داشت در خصوصیسازی ایستگاه های دوچرخه اگر به دلیل نداشتن توجیه اقتصادی قرار باشد هزینه های استفاده از خدمات افزوده شود، مشکل و چالش دیگری بر سر راه استفاده از این سیستم حمل و نقل پاک قرار خواهد گرفت. در نتیجه تنها شکل نمادین وجود دوچرخه در شهر اصفهان حفظ شده و اتفاقی در کاهش استفاده مردم از خودروهای تک سرنشین به وجود نخواهد آمد.