درسی که باید از تخریب خانۀ بنکدار گرفت
یک معمار با نقد خلاءهای قانونیِ موجود در زمینۀ میراث فرهنگی گفت: میدان نقشجهان پیش از وقف، در مالکیت شخصی به نام صارمالدوله بوده و اگر این شخص زنده بود، طبق قانون ما میتوانست حکم تخریب میدان را بگیرد! از اینجهت ضروری است که اشکالات قانونی شهرداری، میراث فرهنگی و دادگستری حل شود تا بناهای واجد ارزش تاریخی ما از تخریب مصون بماند.
در اصفهان دو خانه به نام بنکدار وجود دارد؛ یکی متعلق به دورۀ قاجار که در فهرست میراث فرهنگی کشور به ثبت رسیده و دیگری متعلق به دورۀ پهلوی که نامش در فهرست میراث ملی کشور نیست. ۲۹ فروردینماه، درست یک روز مانده به روز جهانی محوطهها و بناهای تاریخی، زمزمۀ قطع درختان و جدا کردن در و پنجرههای خانۀ بنکدارِ دورۀ پهلوی که خبر از تخریب قریبالوقوع این بنا را میداد، بین دوستداران میراث فرهنگی اصفهان پیچید و روز بعد، معاون میراث فرهنگی اصفهان به یک خبرگزاری گفت: «تا شنیدیم تحرکاتی در خانه بنکدار رخداده؛ بلافاصله اقدام کردیم و یگان حفاظت کار را متوقف کرد. اظهارنظر درباره این بنا را به اداره کل ثبت آثار در تهران میسپاریم و در این رابطه مدارک و مستندات را هم ارسال کردهایم و منتظر پاسخ آنها هستیم.»
این انتظار میتوانست طولانی باشد اما مصاحبۀ معاون برنامهریزی و توسعه شرکت سامان گستر (شرکتی که شهردار اصفهان ریاست هیأت مدیرۀ آن را برعهده دارد) با «میراث باشی» ورق تازهای را رو کرد. عادل دهدشتی، در این گفتوگو صراحتاً اعلام کرد که مجوزهای لازم برای تخریب و نوسازی این ملک اخذشده است و نامهای که دیماه سال ۱۳۹۳ با امضای مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان خطاب به شهردار منطقه یک اصفهان صادر شده و در آن صدور پروانه ساختمانی بر اساس طرح تفصیلی و با رعایت کلیه ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای این پلاک ثبتی بلامانع اعلامشده بود را نیز در اختیار این رسانه قرار داد.
دهدشتی در این گفتگو تأکید کرده بود که قدمت ویلای بنکدار بیش از ۵۰ سال نبوده و این بنا بههیچعنوان میراثی و تاریخی نیست. هیچ برجستگی معماری و هنری و تزیینات با ارزشی نیز در این خانه وجود ندارد.
محمود درویش ، معمار و عضو انستیتو معماری بریتیش کلمبیا اما به ایسنا میگوید: اگر هر دوره، آثار دورۀ قبلی را با این استدلال که ارزش تاریخی ندارد، تخریب کند دیگر هیچ بنای واجد ارزش تاریخی در کشور باقی نخواهد ماند.
او یادآور میشود که خانۀ مهندس علیزاده با نام خانه «کوه بر» نیز با معماری مدرن، اواخر دورۀ پهلوی دوم در تهران ساختهشده و قدمت چندانی ندارد اما ثبت ملی شده است و نتیجه میگیرد که صرف قدمت به یک بنا ارزش نمیدهد و صرف نو بودن نیز یک بنا را بیارزش نمیکند.
دومینوی تخریب بسیاری از بناهای تاریخی اینگونه رقم میخورد که مالک درخواست تخریب میدهد، میراث فرهنگی مخالفت میکند، ماجرا به دیوان عدالت اداری کشیده میشود و درنهایت، تأکید بر چند ماده مثلاینکه بنا باید قدمت دوره زندیه به قبل را داشته و واجد شئون ملی تاریخی باشد و یا این حکم شورای نگهبان که هر مالک نسبت به ملک خود حق تصرف دارد مگر بهحکم قانونی خاص، باعث میشود که رأی دادگاه به نفع مالک بنای تاریخی صادر شود.
درویش دراینباره به ایسنا میگوید: یادمان باشد که میدان نقشجهان پیش از وقف، در مالکیت شخصی به نام صارم الدوله بوده و اگر این شخص زنده بود، با قانون ما میتوانست حکم تخریب میدان را بگیرد! ازاینجهت ضروری است که اشکالات قانونی شهرداری، میراث فرهنگی و دادگستری حل شود تا بناهای واجد ارزش ما از تخریب مصون بماند.
از سوی دیگر، یک شاهد عینی به یک خبرگزاری گفته «تمام درختان خانه بنکدار که کاجهایی با تنههای قطور بودهاند، طی روزهای اخیر بریده و بار کامیون شدهاند.» و معاون برنامهریزی و توسعه شرکت سامان گستر در بخشی از گفتگوی خود با میراث باشی در پاسخ به چرایی قطع درختان این ویلا اظهار کرده است: «کمتر از ۱۰ اصله درخت کاج در این ملک بوده که بخشی از آنها به دلیل کمبود آب چاه خشکیده است از سویی این درختان در زمره درختان اصیل اصفهان یعنی چنار نبودهاند و اساساً درخت کاج در اصفهان قدمتی کمتر از ۲۰۰ سال دارد.»
توجه به این نکته ضروری است که درخت، درخت است و با ایجاد این طبقهبندی که چنار ِاصفهان نژاد اصیلتری دارد، نمیتوان مجوزِ قطع کاجهای شهر را صادر کرد.
کوروش محمدی ، رئیس کمیسیون محیطزیست شورای شهر اصفهان نیز به ایسنا میگوید: طبق قانون حفظ و گسترش فضای سبز شهرها، قطع هر نوع درخت حتی در منازل شخصی شهروندان، منوط به اخذ مجوز از سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری است و تخطی از آن، جریمۀ میلیونی و پیگرد قانونی را در پی دارد.