از نقش جهان تا اولدترافورد؛ ردپای فرش اصفهان در قاب کیت جدید منچستر یونایتد
باشگاه مشهور منچستر یونایتد از کیت خارج از خانه خود برای فصل ۲۰۲۶/۲۷ رونمایی کرده است؛ اما در ایران، تنها رنگ آبی پیراهن و طراحی نوستالژیک آن خبرساز نشد. آنچه نگاه بسیاری از کاربران ایرانی، بهویژه مخاطبان اصفهانی را به خود جلب کرد، فرشی بود که در یکی از تصاویر معرفی این مجموعه زیر پیراهنهای جدید قرار داشت؛ فرشی با نقوشی آشنا که در نگاه نخست، یادآور طرحهای اصیل اصفهان است.
باشگاه مشهور منچستر یونایتد از کیت خارج از خانه خود برای فصل ۲۰۲۶/۲۷ رونمایی کرده است؛ اما در ایران، تنها رنگ آبی پیراهن و طراحی نوستالژیک آن خبرساز نشد. آنچه نگاه بسیاری از کاربران ایرانی، بهویژه مخاطبان اصفهانی را به خود جلب کرد، فرشی بود که در یکی از تصاویر معرفی این مجموعه زیر پیراهنهای جدید قرار داشت؛ فرشی با نقوشی آشنا که در نگاه نخست، یادآور طرحهای اصیل اصفهان است.
منچستر یونایتد و آدیداس این کیت را در ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۶ معرفی کردند. پیراهن جدید بر پایه رنگ آبی سلطنتی طراحی شده و در بافت آن نوارهای همرنگ و ظریفی دیده میشود. ترکیب قرمز و سفید در یقه هفت، سرآستینها و سه خط روی شانه، در کنار لوگوی کلاسیک «سهبرگ» آدیداس، نشان باشگاه و نام اسپانسر اسنپدراگون، ظاهر قدیمی و در عین حال مدرنی به آن داده است.
آبی منچستر روی زمینه لاکی یک فرش ایرانی
در تصویر مورد توجه کاربران، پیراهن بزرگسالان، لباس کودکان، شورت و جورابهای آبی منچستر یونایتد روی فرشی با زمینه قرمز لاکی چیده شدهاند. حاشیه سرمهای، نوارهای کرمرنگ، گلهای درشت، شاخههای گردان و بخشهای سرمهای گوشههای فرش، تضاد چشمگیری با رنگ آبی لباسها ایجاد کرده است.
برای یک مخاطب اصفهانی، این ترکیب رنگ و نقش چندان غریبه نیست. فرش دیدهشده به خانواده نقشههای لچکوترنج شاهعباسی نزدیک است؛ نقشهای متقارن که معمولاً از یک ترنج در مرکز، چهار لچک در گوشهها، گلهای شاهعباسی، پالمتها، برگها و شاخههای اسلیمی و ختایی تشکیل میشود.
هرچند ترنج مرکزی این فرش زیر لباسها پنهان شده، شکل لچکهای سرمهای، زمینه لاکی و حاشیه پهن و پرگل آن، شباهت قابلتوجهی با بخشی از فرشهای شهری اصفهان دارد.
چرا این فرش به نقشههای اصفهان شبیه است؟
نقشههای لچکوترنج و ترکیبهای متقارن گلدار، ریشهای عمیق در هنر دوره صفوی دارند. در فرشهای این دوره، طرحهای ترنجدار همراه با گلها و آرایههای متقارن رواج فراوان داشت و بسیاری از نقشها با تأثیر از هنر کتابآرایی و طراحی هنرمندان دربار شکل گرفتند. اصفهان نیز در دوره صفوی یکی از مراکز احتمالی کارگاههای سلطنتی فرش و هنرهای وابسته به دربار بوده است.
فرش اصفهان در دوره معاصر نیز به ظرافت نقشه، نظم و تقارن، استفاده گسترده از خطوط منحنی، گلهای شاهعباسی و ترکیب ترنج و لچک شناخته میشود. دانشنامه ایرانیکا نوشته است که اصفهان تا دهه ۱۹۲۰ میلادی به یکی از مراکز مهم قالیبافی تبدیل شد و تا حدود سال ۱۹۴۰، ویژگیهای طراحی مخصوص خود را تثبیت کرده بود.
در فرش حاضر نیز زمینه لاکی، رنگ سرمهای حاشیه و لچکها، گلهای کرم و طلایی، پالمتهای نسبتاً درشت و شاخههای پیوسته، مجموعهای را شکل داده که با زبان بصری فرشهای شاهعباسی اصفهان همخوانی دارد.
آیا این فرش قطعاً در اصفهان بافته شده است؟
پاسخ دقیق، خیر؛ دستکم هنوز نمیتوان با قطعیت چنین ادعایی کرد.
نقشه لچکوترنج شاهعباسی منحصر به اصفهان نیست و در قالیهای کاشان، مشهد، تبریز و برخی دیگر از مراکز فرشبافی ایران نیز دیده میشود. حتی در منابع تخصصی فرش تأکید شده است که نقشههای ترنجدار، شاهعباسی و اسلیمی در شهرهای مختلف بازتولید شدهاند و نام نقشه الزاماً محل بافت را مشخص نمیکند.
برای تشخیص محل بافت یک فرش، مشاهده کامل ترنج مرکزی، پشت فرش، نوع گره، تراکم بافت، جنس تار و پود، شیوه پرداخت و در برخی موارد امضا یا کتیبه بافنده ضروری است. بنابراین عبارت دقیقتر این است:
فرش بهکاررفته در تصویر منچستر یونایتد، از نظر نقشه و رنگآمیزی، شباهت قابلتوجهی به فرشهای لچکوترنج شاهعباسی اصفهان دارد؛ اما محل تولید آن از روی این تصویر قابل اثبات نیست.
در مطالب رسمی بررسیشده از سوی منچستر یونایتد و آدیداس نیز توضیحی درباره کشور، شهر یا کارگاه تولیدکننده این فرش منتشر نشده و تمرکز اطلاعیهها بر طراحی و پیشینه تاریخی پیراهن بوده است.
آیا طرح پیراهن از فرش ایرانی الهام گرفته است؟
با وجود جذابیت این فرضیه، شواهد رسمی چنین چیزی را تأیید نمیکند. منچستر یونایتد اعلام کرده است که کیت آبی فصل ۲۰۲۶/۲۷ از یکی از پیراهنهای بسیار کمیاب آدیداس در سالهای ۱۹۸۶ تا ۱۹۸۸ الهام گرفته؛ لباسی که بنا بر اعلام باشگاه، تنها در سه مسابقه مورد استفاده قرار گرفته بود.
بنابراین فرش ایرانینما بخشی از صحنهآرایی و عکاسی تبلیغاتی مجموعه است و نه منبع اعلامشده طراحی خود پیراهن. بااینحال، قرار گرفتن یک محصول ورزشی متعلق به یکی از شناختهشدهترین باشگاههای جهان روی چنین فرشی، باعث شده است نقش ایرانی به یکی از مهمترین عناصر بصری تصویر تبدیل شود.
وقتی فرش از لباسها بیشتر دیده شد
در این قاب، آبی سلطنتی کیت منچستر یونایتد مقابل قرمز لاکی و سرمهای فرش قرار گرفته و تضادی پدید آورده است که چشم مخاطب را مستقیماً به سمت هر دو عنصر میبرد. شاید انتخاب چنین فرشی صرفاً تصمیمی زیباییشناسانه از سوی گروه عکاسی بوده باشد، اما برای مخاطب ایرانی، فرش یک وسیله تزئینی ساده نیست؛ بلکه نشانهای از هویت، تاریخ و هنر ملی است.
برای اصفهانیها نیز این تصویر معنایی نزدیکتر دارد. شهری که میدان نقش جهان، مسجد شیخ لطفالله، کاشیکاری، نگارگری و هنرهای درباری صفوی بخشی از هویت آن را شکل دادهاند، اکنون شباهت زبان هنری خود را در یکی از قابهای تبلیغاتی باشگاه منچستر یونایتد میبیند.
شاید منچستر یونایتد هیچ اشاره مستقیمی به اصفهان نکرده باشد، اما همین شباهت کافی بود تا یک تصویر فوتبالی، از اولدترافورد تا نقش جهان امتداد پیدا کند؛ تصویری که نشان میدهد نقش و رنگ فرش ایرانی همچنان آنقدر متمایز است که حتی زیر پیراهن یکی از مشهورترین تیمهای جهان نیز دیده میشود.
پرسشهای متداول
کیت جدید منچستر یونایتد مربوط به چه فصلی است؟
این لباس، کیت خارج از خانه منچستر یونایتد برای فصل ۲۰۲۶/۲۷ است که در ژوئیه ۲۰۲۶ معرفی شد.
آیا فرش تصویر واقعاً اصفهانی است؟
از نظر رنگ، فرم لچکها، حاشیه و نقوش شاهعباسی، شباهت آن به فرشهای اصفهان قابلتوجه است؛ اما بدون مشاهده پشت و بافت فرش نمیتوان محل تولید آن را قطعی دانست.
نقشه فرش داخل تصویر چیست؟
این فرش به احتمال زیاد از خانواده نقشههای لچکوترنج شاهعباسی، همراه با گلهای ختایی، پالمت و شاخههای اسلیمی است.
آیا پیراهن منچستر یونایتد از فرش ایرانی الهام گرفته است؟
خیر. طبق توضیحات رسمی باشگاه، طراحی پیراهن از کیت آبی کمیاب منچستر یونایتد در سالهای ۱۹۸۶ تا ۱۹۸۸ الهام گرفته است. فرش در صحنه عکاسی و معرفی محصول استفاده شده است.
چرا این تصویر برای کاربران ایرانی جذاب شده است؟
زیرا فرش ایرانی یکی از شناختهشدهترین نشانههای هنر ایران است و قرار گرفتن آن در تصویر رسمی محصول یکی از مشهورترین باشگاههای فوتبال جهان، ترکیبی غیرمنتظره از فرهنگ ایرانی و فوتبال اروپایی ایجاد کرده است.
