شاکر این اقتدار باشیم
«گزاره چهارم»
حسن روانشید| در قسمتهای پیشین گفته شد که وضعیت اقتصادی بخصوص در دوران اضمحلال قاجار بیشتر بر تهاتر استحکام داشت زیرا نقدینگیهای بسیار اندک تا درشتترین واحد پولی که در دست عموم باشد 10 قران یعنی یکتومانی بود. این مسکوک و رقم درشت را بسیاری از مردم در طول عمر خود هرگز ندیدند و آن را اصطلاحاً اسکناس میگفتند که بیشتر در بانک شاهنشاهی رایج و در بازار با آن بهصورت عمده خریدوفروش میشد. هر قران ۱۰۰ دینار بود که سکه یا اسکناس یکتومانی معادل ۱۰ قران را میتوان هزار دینار بهحساب آورد و این در حالی بود که کرایه یک دستگاه کالسکه دربستی از میدان توپخانه تا تخت زمرد دو هزار دینار یعنی دو قران میشد. خواجه غلام الثقلین که در پنجم شعبان 1329 هجری قمری مطابق با ژوئیه ۱۹۱۱ وارد طهران میشود، میگوید: «در این شهر پلیس و امنیه خیلی است، اما بیشترشان پسرهای کم سن و سال هستند و معلوم نیست چه حکمتی در این است؟! و مردم از اینها چقدر حساب میبرند؟! افراد قشون هم در خیابانها دیده میشوند، پلیس و قشون یونیفرمهای خوبی میپوشند، اما من
در صورت زرد و رنگپریده بسیاری از آنها کاملاً آثار تریاک و قلیان را دیدم، اینجا طهران، کالسکههای مدل لیندو و ویکتوریا خیلی دیده میشوند، پشت بعضی از آنها هم سوار میشوند، در شهر تراموا است، ولی کمتر از حد نیاز چون آنقدر شلوغ است که مردم معمولاً سرپا میایستند، بلیطها به زبان فرانسه چاپ شدهاند. پنج شاهی میگیرند و یک نفر را از جایی بهجای دیگر میرسانند، کمپانی سازنده این تراموا بلژیکی است. سلطنت هم در آن سهم داشته است که معلوم شد به دلیل قرضی به دستگاه کمپانی فروخته شده است، جریده ایران نو از سپهدار خیلی بد نوشته بود. برای همین پنج شش روز است که توقیف شده است، روزنامه مجلس را خریدم، در این روزنامه و روزنامه استقلال ایران، این هر دو روزنامه از موافقان مشروطه هستند، همینطوری در طهران روزنامهای نمیتواند آشکارا موافق سلطنت شخصی یک کلمه هم چاپ کند، بنابراین هر روزنامهای که چاپ میشود در آن از فایدهها و خوبیهای مشروطه نوشته میشود. یک خانه به قیمت ماهی چهار و نیم تومان کرایه کردم. در این خانه دوستان دیگر هندوستانی را هم جا دادم، امروز سمت شرق میدان توپخانه خیابان ناصریه را دیدیم، عمارتها و دکانهای
باشکوهی دو طرف خیابان بودند. در طهران شغلهای دندانسازی، خیاطی و طبیب مردانه و زنانه خیلی زیاد است. تعدادی زن را دیدم که در کالسکه با صورتی باز، نشسته بودند. اینجا خیلی از مردم شبیه پرتغالیها هستند. کلاه و لباس انگلیسی به تن دارند. اما بیشتر ارمنیاند، دیواربهدیوار خانه ما مدرسهای به نام جهانگیرخان است، این جوان مدتی سردبیر جریده صوراسرافیل بود و در سن ۲۲ سالگی به دلیل نوشتههای آتشین شاه سابق محمدعلی میرزا درنهایت سنگدلی او را در صحن پارلمان به گلوله بست و کشت. در روزنامه مجلس نوشته بودند که در مشهد به چند نفر شک کردهاند که یاغی هستند و آنها را دستگیر کردهاند و دو نفرشان را دار زدند، اینجا مجلس را دارالشورا میگویند، سری به آنجا زدم که به فرشهای گرانبها مزین شده بود و نیمکتها بهصورت دایرهوار برای نمایندگان چیده شده و بر روی آن تشکهای نرم و بسیار نفیسی گذاشته بودند، در یک گالری ویژه هم گزارشگران روزنامه بودند که یکی از آنها گزارشگر ایرانی روزنامه روسی نوویه ورمیا بود. با دیدن او دوست ما آقا سید حسین گفت: این بیغیرت، ایرانی است که نوکری روسها را میکند. جوان بیچارهای به قرائتخانه آمده بود که
مجاهد بود، یکی دو روز بعد، همراه پنجاه نفر از همراهانش راهی جنگ بودند، میگفت: ما برای این میجنگیم که آبرو و عزتمان محفوظ بماند وگرنه با ورود شاه مخلوع روسها عزتمان را نابود خواهند کرد، احرار طهران سخت مخالف روسها هستند، نمایندگان مجلس هم مخالف روسها هستند، برعکس این روزها بین احرار هیچ مخالفتی با انگلیس دیده نمیشود، تجار البته به منافع خود میاندیشند و با ضمانت بانک روس کالا میگیرند. اما آشکار است که با ورود شاه سابق، با چشمپوشی روسها و کمکهای پنهانی و اسلحه که مستقیماً رسیده است اگر شاه مخلوع دوباره صاحب تخت شود، یقیناً ایران زیر سلطه روس درخواهد آمد و هندوستان هم با خطر بزرگی مواجه خواهد شد، اما خیلیها فکر میکنند که برگشتن شاه سابق برای آنها بهتر خواهد بود».
ادامه دارد