صفاخانه، جایی برای گفتگوی ادیان در اصفهان
اصفهان امروز، کاظم نجفی، مسئول پروژه ماکت صفاخانه: انجمن صفاخانه اصفهان، یکی از نخستین مکانهای ساختارمندی است که برای گفتگوی ادیان طراحی شد. حاجآقا نورالله نجفی، روحانی تأثیرگذار مشروطه اصفهان در سالهای پیش از انقلاب مشروطه، دستور ساخت این انجمن را در محله جلفای اصفهان برای مناظره علمی، منطقی و بهدوراز توهین با مسیحیان داد.
خانه مشروطه اصفهان هم در مکان منزل این روحانی راهاندازی شده است. در ماکت صفاخانه اصفهان که در میان بخشی از خانه مشروطه قرار دارد، یک داعی مسلمان به اسم محمدعلی حسنی معروف به داعیالاسلام و داعی مسیحی که هر بار فرد متفاوتی بوده، در حال مناظره هستند و یک کاتب صحبتهای آنها را مینویسد.
به گفته داعیالاسلام در نشریه «الاسلام»، همه مناظراتی که در صفاخانه انجام میشده، ثبتشده و فعالیت صفاخانه، یک کار منسجم فرهنگی بوده که خروجیاش به بیرون هم میرسیده و برای مثال بخشی از آنها در نشریه «الاسلام» چاپ و به نسلهای امروزی هم منتقلشده است. یکی از نسخههای اصلی این نشریه هم که 38 شماره آن به شکل روزنامه با قطع کوچک و به شیوه چاپ سنگی منتشرشده، در این خانه نگهداری میشود. صفاخانه جایی نبوده که در آن تنها محمدعلی حسنی با کشیشهای مسیحی مناظره کند، بلکه این مکان قسمتهای مختلفی داشته که علمای مختلف مسلمان و مسیحی برای گفتگو به آن میآمدند. بااینوجود در 38 شماره نشریه «الاسلام» تنها مناظرههای محمدعلی حسنی چاپشده و احتمالاً علت این موضوع قویتر بودن مناظرات او بوده است. در متن نشریه آمده افراد مختلفی مناظره کردهاند و اسم داعیهای مختلف مسلمان و مسیحی ذکرشده که از آن جمله، کشیش معروفی به نام تیزدال است که در آن زمان از طرف انجمن کلیسای لندن به اصفهان آمده، کتابهایی درباره ایران، زبان فارسی و اسلام و قرآن داشته، اکنون کتابهایش در کشورهای مسیحی تجدید چاپ میشود و در شماره 6 نشریه «الاسلام» مناظره او با محمدعلی حسنی چاپشده است.
پس از چاپ شماره 36 نشریه به دلیل اینکه مناظرات در اصفهان به نتیجه رسیده بوده، داعیالاسلام به مکه میرود و تصمیم داشته به اصفهان برگردد، ولی تصمیمش عوضشده و به هند رفته است. او به دلیل علاقه زیاد به زبان فارسی در هند پژوهشهای زیادی بر روی آن انجام داده و قبل از انتشار فرهنگ دهخدا، یک کتاب فرهنگ زبان فارسی منتشر میکند، اما به دلیل قوت زیاد کار دهخدا، لغتنامه او مطرح نمیشود. داعیالاسلام بعداً چند باری در وزارت معارف ایران جلساتی با دهخدا درباره پژوهش در زبان فارسی داشته است. وقتی داعیالاسلام از ایران میرود، مدیریت مناظرهها را به کس دیگری میسپارد، ولی مناظرات متوقف میشود، چراکه به دلیل انقلاب مشروطه، شرایط جامعه تغییر میکند. این مناظرات از سال 1320 تا 1323 انجامشده و حوالی آغاز مشروطه قطع میشود، چراکه وقتی فراغت بال از بحثهای سیاسی وجود دارد، میتوان به بحثهای مذهبی و فرهنگی پرداخت، اما در زمان مشروطه همهچیز بر روی مسائل سیاسی متمرکز میشود. از طرف دیگر داعیان مسلمان با تیزدال و کسان دیگر مناظره کردهاند، مناظرهها چاپشده و توانستهاند با چیزی که میخواستند، مقابله کنند. روال ساخت صفاخانه هم بر اساس آنچه در متن نشریه آمده، چنین بوده که حاج نورالله نجفی، روحانی معروف آن زمان، جلساتی با حضور رکنالملک، نایبالحکومه وقت شهر اصفهان داشته و دستور ساخت صفاخانه را داده و رکنالملک از این کار حمایت کرده است. صفاخانه زیرمجموعهای از اداره دعوت اسلامی بوده، در محله جلفا در نزدیکی اداره دعوت مسیحیان قرار داشته و بر اساس نوشتههای داعیالاسلام در نشریه، اداره دعوت اسلامی در حال تربیت تعدادی مبلغ برای اعزام به امریکا و اروپا بوده است.