گره خوردن شعر و موسیقی
هنرمندان این دوره به دلیل جدایی از اشراف مجبور به برگزاری کنسرت در کشورهای مختلف میشدند و سولو نوازی جزء هنرهای پرطرفدار بود و در همینجا بود که در تور معروف «پاگانی نی» نابغه تمام دورانها، لیست، شوپن و شومان در میان تماشاچیها در فرانسه و آلمان مجذوب و متأثر از این هنرمند شدند.
داوود امیری پوده: «به گمان من درست است اگر بگوییم جنبش رومانتیسیم نهتنها جنبشی است که باهنرها سر و کار دارد، نهتنها جنبش هنری است، بلکه شاید اولین فرصت است در تاریخ غرب که هنرها بر سایر جنبههای زندگی چیره شدند و نوعی سلطه بیمعارض هنر بر زندگی پدید آمد و این به یک معنی جوهر جنبش رمانتیک است؛ دست کم من قصد دارم که نشان دهم اینچنین بوده است». (آیزیا برلین، ریشههای رمانتیسم، ترجمه عبدالله کوثری) رمانتیسم یا دوره پیشامدرنی که جهان امروز را رقم زد. ما در اینجا تنها به یک بخش آن یعنی موسیقی میپردازیم. به طور کلی جنبش رمانتیک را به چهار دوره میتوان تقسیم کرد که از اولین ریشههای آن یعنی بتهوون شروع میشود و به دوره پست رمانتیسم یعنی گوستاو مالر میرسد. موسیقی را میتوان کلاً هنر رمانتیکی قلمداد کرد اما در این میان دوره رمانتیسم از هر دورهای رمانتیکتر است که از ویژگیهای آن میتوان به فردگرایی در هنرمندان رمانتیسم و احساسات ناب و سراسر ملودیهای الهام گونه جدای از تفکر و سیاست دوران نام برد. چرا سیاست؟ به دلیل آنکه در این دوره موسیقی و هنر به طور کلی از کلیسا و طبقه بورژوا و اشراف گرفته شد و هنرمند تنها و
تنها برای خود میساخت و اولین رویارویی هنرمند با حقیقت تلخ جامعه و ترس از فراموشی و فقر است. به همین دلیل بود که هنرمندان این دوره در یادداشتهای خود از رنجی که بر آنها همیشه هموار بود سخن میگفتند و تنها دلبسته به آینده بودند تا شاید آثارشان دیده و اجرا شود. همین عوامل باعث میشد که موسیقیدان دوره رمانتیسم به تحلیل درونی خود و رومانسی از زندگی دردناک خود برسد. از موسیقیدانان برتر و مهم این دوره میتوان از روبرت شومان، فردریک شوپن، فرانز لیست، ریشارد واگنر، یوهان برامس، پیتر ایلیچ چایکوفسکی و فرانز شوبرت نام برد. در این دوره علم و صنعت و تفکر و سیاست کشورها باعث شد که شاهد اولین جرقههای زندگی مدرن باشیم و هنر هم از این قاعده مستثنی نبود. سمفونی پاتتیک چایکوفسکی و اپراهای واگنر و برخی از آثار شوپن و لیست اولین آثار مدرن موسیقی محسوب میشوند. ظهور متفکرانی چون مارکس، نیچه و داروین باعث شد که انسان خود را تنهاتر و دردمندتر در جهان هستی حس کند و این بر موسیقی و هنر تأثیر زیادی میگذاشت. هنرمندان این دوره به دلیل جدایی از اشراف مجبور به برگزاری کنسرت در کشورهای مختلف میشدند و سولو نوازی جزء هنرهای پرطرفدار
بود و در همینجا بود که در تور معروف «پاگانی نی» نابغه تمام دورانها، لیست، شوپن و شومان در میان تماشاچیها در فرانسه و آلمان مجذوب و متأثر از این هنرمند شدند و در هنر فردیشان بسیار حضور او را حس کردند. انقلاب صنعتی هر روز زندگی انسانها را تهیتر از معنا کرد. دوره رمانتیسم، دوره گره خوردن شعر و موسیقی است و آهنگسازانی چون شوبرت، شومان، برلیوز، واگنر و مندلسون بسیاری از آثارشان را تحت تأثیر یا برای شعری که دوست میداشتند مینوشتند و همین امر آثار آنان را بیش از دوره کلاسیک احساسی و تغزلی میکرد. تفاوتهای فراوانی میان موسیقی کلاسیک و رمانتیک وجود دارد، «رنگهای صوتی» ارکسترهای بزرگی که گاهی تا یک صد نفر هم میرسید کامل پیانو ظهور ساکسیفون و سازهای جدید و حسها و موسیقیهای قومی و فولک و بیشتر از همه احساسات ناسیونالیستی بیش از هر دورهای در موسیقی دوره رمانتیسم احساس میشود. یکی از دیگر ویژگیهای موسیقی رمانتیک ضد کلاسیک بودن آن است و بیشتر هنرمندان این دوره بر مضمون تأکید دارد تا فرم و ساختار و نوعی ابهام و تیرگی و غم همیشه در آثار جاری است. به طور کلی میتوان گفت هنر رمانتیک چه در ادبیات و چه در نقاشی و
تئاتر توانست ارتباط زندهتری با بخشهای محروم جامعه برقرار کند و همین امر بود که این دوره تأثیرش همچنان در هنر پاپ بیشتر احساس میشود و این از ویژگیهای دوره رمانتیسم است. مطالعه دقیق شنوایی دوره رمانتیسم یکی از لذتبخش ترین دورههای شنوایی ما محسوب میشود چراکه با یک موسیقی کاملاً درونی و منزوی و در عین حال خنیاگر روبرو هستیم و بسیار میتوان در زندگی روزمره از آن برای یک لذت شنوایی عمیق بهره برد. پس از شنیدن دورههای باروک و کلاسیک این دوره برای سیر مطالعاتی و شنوایی یک مخاطب حرفهای و نیمهحرفهای بسیار مهم است. از دیگر موسیقیدانان این دوره میتوان از آنتوان بروکنر، ریشارد اشتراوس، کلارا شومان همسر روبرت شومان، ژرژ بیزه، سرگی راخمانینف، کامی سن سان، ریمسکی کورساکوف، کارل ماریا فون وبر و گوستاو مالر نام برد.