نوآوری در ساخت اسباب بازی های کودکانه
بشیرعلی حسنی، هنرمندی خودآموخته است که نخستینبار به عشق ساخت اسباببازیهای ارزان برای نوههایش با سرشاخههای دورریختنی درختها، به سمت خلق مجسمههایی انتزاعی رفت که جنبه خلاقانه قدرتمندی دارد. نمایشگاه آثار او در فرهنگسرای کوثر اصفهان برپا است.
چند سال پیش بود که «ننه حسن» ستاره گالریهای هنری کشور شد. زنی روستایی که از قِبَل پسر گرافیستش، دست به رنگ و قلم برده بود و رؤیاها، ترسها و زندگی روزمرهاش را نقاشی میکرد. تأثیر نقشه قالیهایی که او در زندگیاش بافته بود، هم در نقاشیهایش آشکار بود. ننه حسن بهعنوان یک هنرمند خودآموخته، نمونههای دیگری هم دارد.
بشیرعلی حسنی یکی از آنها است. این هنرمند 51 ساله که اهل سگزی و ساکن ارغوانیه منطقه خوراسگان اصفهان است، از یک سال و نیم پیش که بازنشسته شد، برای فرار از بیکاری، تصمیم گرفت راز سرشاخهها را کشف کند. او که قبلا کارگر آسفالت اداره راهسازی بود و تجربه خواندن هیچ کتاب هنری، شرکت در کلاس آموزش هنری، انجام فعالیت هنری یا کار با چوب را ندارد، به این دلیل به سراغ این متریال رفت که آن را فرمانبر یافت. انتخاب این ماده اولیه، دلیل دیگری هم داشت، او میگوید: «از دوران کارگری همیشه سعی کردهام با کمترین هزینه، بیشترین کار را بکنم. وقتی کارگر جادهسازی بودم، اگر دستگاهی خراب میشد، چیزی ابداع میکردم تا پروژه نخوابد.» او برای همین به سراغ ساخت مجسمه با سرشاخههای حاصل از هرس درختان رفت، تکهچوبهایی که همیشه بهعنوان ضایعات دور ریخته میشوند.
ایده ساخت مجسمه با خردهچوب با ساخت یک فوتبال دستی 24 نفره آغاز شد. چیزی که حسنی با تکههای چوب برای یکی از دوستانش ساخت و با همین سرشاخهها، آدمکهایش را خلق کرد، آدمکهایی که هرکدام، شکل و شخصیت خاص خود را داشتند. او بعدازآن، چرتکه هم ساخت، با یکتکه چوب یکمتری که با آنهم مهرههای چرتکه را ساخت و هم قاب آن را.
حسنی که روزانه یکی دو مجسمه میسازد، با سرشاخهها عشقبازی میکند: «هر بار به تکهای چوب نگاه میکنم، آن را به شکل چیزی میبینم. خیلی چیزها در چوب هست و قدرت پروردگار را در آن میبینم.». «برگ درختان سبز در نظر هوشیار/ هر ورقش دفتری است معرفت کردگار». حسنی این شعر را شاهد مثال ادعایش میداند. همچنین آیههای پرشمار قرآنی درباره ذکر خدا توسط اجزای هستی را. شاید برای همین است که او با چندتکه چوب، سمبل دعا را ساخته و با چندتکه چوب دیگر، سمبل سجده و تشکر از خدا را. او تصمیم دارد با ریزههای چوب، ذکر بسما... را هم درآورد.
بهجز این عناصر مقدس اما در میان مجسمههای سرشاخهای او میشود اتفاقات روزمره را هم یافت، ساخت برانکارد با دو پرستار در دو طرف آن و یک بیمار بر روی آن، یکی از آنها است. برانکاردی که تخت آن با چندتکه نخ ساختهشده است. او یک انسان در حال رفتن را هم بهسادگی میسازد، با یکتکه سرشاخه، تنه و پای او را شکل میدهد و با سهتکه سرشاخه دیگر، دو دست و سرش را. حسنی البته معتقد است با تکه چوب اصلی این مجسمه، خیلی چیزهای دیگر هم میشود ساخت: «اگر آن را برعکس استفاده کنی، شمایل یک وزنهبردار را میسازد که دستهایش را برای نگهداشتن وزنه، بالای سر گرفته است.» او آنقدر خلاقیت دارد که هر چیزی را با این تکههای چوب میسازد. اغلب مجسمههای او بااینکه تنها از چند سرشاخه پرداختنشده تشکیلشده و شمایلی انتزاعی دارد، زاویههای اجزای بدن آدمهای آنها، کاملا طبیعی است.
اتصال تکههای چوب مجسمههای او هم ساده است. حسنی، آنها را به شیوه پازلی و با سوراخ کردن یکی از قطعهها با مته و فروکردن قطعه دیگر در حفره ایجادشده به هم وصل میکند، او البته گاه از کمی چسب و در مواردی، میخهای ریز هم سود میبرد. حسنی ساخت پازلی را ترجیح میدهد تا اجزای مجسمه از هم جدا شود و کودکان بتوانند آنها را دوباره سر هم کنند، چراکه یکی از اهداف او از ساخت این مجسمهها، ساخت اسباببازیهایی خلاقانه برای آموزش کودکان است. او چشم و دهان این مجسمهها را هم با ایجاد شیارهایی ساده و ابتدایی، خلق میکند و شیارهای طبیعی روی چوب را هم کمی پررنگ میکند تا مثلاً شبیه به لبههای جلیقهای شوند که انسان مخلوق او بر تن کرده است. حسنی علاقه دارد ساخت این مجسمههای ساده، خلاقانه و انتزاعی را به کودکان هم یاد بدهد تا قدرت خلق آنها را تقویت کند.
این هنرمند خودآموخته هم آثار صنعتی میسازد، مثل گهواره، چرخوفلک، هواپیما و پروانه و هم آثاری ذهنیتر. او در ساخت چرخوفلک هم جنبه آموزشی آن را در نظر داشته: «آدمهای داخل چهار اتاقک چرخوفلک را میشود جابجا کرد و مثلاً هر بار حروف مختلف الفبای عربی، انگلیسی یا فارسی را بهجای آن گذاشت تا کودک با تاباندن این چرخوفلک، هرروز چهار حرف الفبای متفاوت یاد بگیرد.» او دغدغه آموزش شیوه زندگی مردم قدیم را هم به کودکان دارد، به همین دلیل است که مجسمهای ساخته از عمل نخریسی قدیم. او چند مجسمه هم ساخته تا هیزم شکستن در روزگار گذشته را برای کودکان تصویر کند، اینکه قدیمیها سرشاخهها را جمع میکردند و با آنها نان میپختند.
حسنی با آثارش، ضربالمثلها را هم به کودکان یاد میدهد، برای مثال ضربالمثل «با زبان خوش، مار از لانهاش بیرون میآید» را در مجسمهای تصویر کرده که ماربازی یک مرد نینواز هندی را تجسم میکند. او باآنکه هنر نیاموخته، اما به شکلی خودآموخته میداند که نمادها با مجسمهها متفاوت است، به همین دلیل نمادی از وزنهبرداری ساخته که در آن، تنها بالاتنه یک وزنهبردار دیده میشود و حسنی بهجای پاهای او، از پایهای استفاده کرده است.
آثار حسنی تا حدی وارد بازار هم شده، تعدادی از آنها به خارج از کشور رفته و از آنها استقبال هم شده، او سال گذشته هم نمایشگاهی در مجموعه فرشچیان برگزار کرد که در آن، طی چهار ساعت همه آثارش فروش رفت. حسنی در موزه هنرهای تزیینی هم نمایشگاه داشته و توریستها هم آثارش را دوست داشتهاند. او آثاری هم به باغ غدیر برده، مسئولان این نهاد اما هنوز جوابی به او ندادهاند. حسنی علت را در این میداند که کار او، نوعی هنر جدید و ذهنی است و در قالبهای قبلی نمیگنجد.