در گفتوگو «اصفهان امروز» با رهام باباییفرد مطرح شد
هنری به نام«زیور» در سایه غفلت
«زیور» هنری که پیشینه آن به قبل از میلاد مسیح برمیگردد، هنری که در آن میتوان خواستگاه فرهنگی و هنری جامعه آن زمان را در آن مشاهده کرد، هرچند این خواستگاه و نوع سلیقه تا امروز دچار تغییرات فراوانی شدهاما همچنان هنر زیور پابرجاست و امروزه این هنر بهعنوان یک عامل مهم در اقتصاد فرهنگی و هویت بخشی کشورها نقش ایفا میکند، به همین خاطر است که هرچند کشور همسایه ترکیه که نسبت به کشورمان از سابقه کمتری در طراحی زیور برخوردار است کمتر از یک دهه است که بهطورجدی در این حوزه ورود پیداکرده و امروزه بهعنوان یکی از کشورهای به نام جهان در طراحی زیور شناخته میشود
اما بهراستی با توجه به سابقه غنی کشورمان در طراحی زیور، چرا هنوز آنطور که باید نتوانستهایم در این حوزه هنری مطرح شویم؟ این موضوعی است که اصفهان امروز در گفتوگو با رهام باباییفرد، یکی از طراحان مطرح زیور در کشور موردبررسی قرار داده است.
چه شد که به حوزه طراحی زیورآلات رویآورید؟
من فعالیت خود را درزمینهٔ معمارى در تهران آغاز و حدود ده سال است که در شهر گرگان ادامه میدهم.به دلیل علاقه زیاد به اشیاء قدیمى و آنتیک و همچنین سنگهای رنگى مدتی است به ساختن زیورآلات با استفاده از این المانها مشغول شدهام اما دلیل اینکه من به حوزه طراحی زیور ر.ی آوردم بدین خاطر بود که از بچگی علاقه به تماشای زیورآلات داشتم و بیشتر وقتهایم را بهجای اینکه به بازی مشغول باشم جواهرات مادربزرگ و مادرم را نگاه کرده و در دفتر نقاشی خود طرح زیورآلات آنان را با تخیل خود و آنچه دوست داشتم، میکشیدم. زیور برای من دنیای وسیع از هنر است که میتوان تمام جنبههای هنری را در آن خلاصه کرد و به همین خاطر در کارهایم سعی کردهام به این جنبه بپردازم درواقع ساختههای من همان حجم ،سطح،رنگ و نور ساختمانهایم هستند که به شکلى دیگر قابللمس و استفادهشده است.
زیور از نگاه شما که سالهاست در این حوزه تخصصی فعالیت میکنید، چه اهمیتی دارد؟
زیور فضایی کلی دارد که برای زنان و مزدان قابلاستفاده و مناسب است؛ بهویژه در جهانی که امروز جابهجایی مرزها را شاهد هستیم اما یک تعریف کلی برای زیور در نظر گرفتهام؛ وقتی وارد جزئیات میشویم، میتوانیم برای زنان زیور را در نظر گرفت و با تغییراتی همان را میتوانیم برای مزدان هم لحاظ کرد.
همچنین در پیشینه تاریخی خودمان، ایران جزو کشورهایی است که حوزه جواهر در آن شناختهشده و مطرح بوده است. در طول تاریخ شاهد بودهایم که مزدان نیز زیور داشتهاند.
درگذشته در حوزه زیور غنی بودهایم. علت وقفه تاریخی چندین ساله چه بوده است؟
زیور در کشورمان فضایی سنتی و محدود به بازار بوده است. درحالیکه در کشورهای دیگر، سالهای سال است زیور در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی تدریس میشود. از طرف دیگر حوزه مُد و فشن هم در قاره اروپا قوی است و این در کنار زیور بسیار کمککننده و مؤثر است.
البته آرامآرام و بیشتر توسط زنان از حدود ۱۵ سال اخیر نمایشگاه تخصصی زیور برگزار شد. همان زمانی که نقاشی کار میکردم به این قائل بودم که بهعنوانیک زن زیوری داشته باشم. زیور هر کشوری نماینده فرهنگ و تاریخ آن مملکت است که البته درباره ایران، پیشینهای غنی و تاریخی دارد.
در این ۱۵ سال مردم ازنظر اقتصادی و فرهنگی این فرصت را پیدا کردند که بهمرور و با قدمهایی آرام پیش بروند تاجاییکه رشتههای دانشگاه برای آن تعریف شد، آموزشگاهها گسترش پیدا کرد و بهجایی رسیدیم که این شاخه هم بهعنوان زیر بخش فرهنگی و اقتصادی طرفداران زیادی پیداکرده است.
میتوان گفت زیور یک هنر لوکس است؟
زیور میتواند بسیار لوکس و فاخر یا اکونومی یا مصرفی باشد. من به کارهای فاخر علاقهمندم و در همان مجموعهای که نقاشی و آثار هنری دارم، کارهای فاخری وجود دارد. اما به نظر من نمیتوان گفت زیور یک هنر لوکس است اگر به تاریخچه مردمشناسی و تاریخی کشورمان و مردم جهان نگاه کنید درخواهید یافت در هر دورهای زیور بخش جداییناپذیر زندگی زنان و مردان بوده است شاید جنس و مواد ساخت زیور هر طبقه اجتماعی با طبقه اجتماعی فرق داشته اما زیور در زندگی افراد جاری بوده است.
نگاه حال حاضر به موضوع زیور چه نوع دیدگاهی است؟
ابتدا یک رویکرد هنری دارد؛ پسازآن به خاطر مواد اولیه، میتوان به آن نگاه اقتصادی داشت. بنابراین بازهم باید گفت رویکردها در ابتدا هنری هستند.
به چه اندازه این ساختار در کشور ما اجرا میشود؟
خیلی کم؛ آنهم بهاینعلت که بهعنوان نمونه در کشور ایتالیا ۱۰ دانشگاه به شکل تخصصی در این حوزه فعالیت دارند. بنابراین در نگاه ابتدایی این امکان را نداریم و نکته دیگر اینکه بخشهای فرهنگی در هنرهایی هستند که به بازار ربط دارند. مکانهایی که پول و فروش در آنها مطرح است نیز در این رابطه جایگاه دارند و باید موردنظر باشند.
نکته سوم مسئله کپیرایت است که ما قانونی مدون و به سامان در این رابطه نداریم. طراحان بهنوعی همیشه خودشان را درخطر میبینند چراکه حقوق مالکیت معنوی آنها رعایت نمیشود.
طراح فقط بخش هنری را میتواند هدایت کند و بازار نقش سرمایهگذاری را ایفا میکند، پس تعامل خوبی بین این دو بخش نمیبینیم. اینیکی از مهمترین علتها است.
زیور امروزه جز کدام دسته از هنرها تقسیم میشود؟
زیورهایی داریم که در شاخه سنتی جای میگیرند و زیورهایی هم داریم که مدرن هستند. امروز زیور بهمثابه بدن داریم که فضایی بسیار مدرن و حالتی هنری دارد و قابلتولید و استفاده در ایران نیست.
کشورمان در چه دوره تاریخی به اوج هنر ساخت زیور رسید؟
نمیتوان دوره خاص را در نظر گرفت هر دورهای زیورآلات آن با زیورآلات دیگر از نوع مواد، طراحی و غیره فرق دارد اما این فرق دلیل بر افت هنر ساخت زیور نیست، اما به نظر من زیور در دوره قاجاریه به اوج طراحی هنری خود رسید و وقتی زیورآلات این دوره تاریخی را با دورههای دیگر ازلحاظ طراحی مقایسه میکنیم درخواهیم یافت تا چه اندازه به جزییات، هنر و رنگ در زیورآلات دوره قاجار دقت شده است.