رسانه؛ شریک توسعه یا مهمان ناخوانده؟
رسانهها بازوی اطلاعرسانی و عامل دیده شدن دستاوردها هستند، اما هنوز در بسیاری از مراسمها، سفرهای مسئولان و رویدادهای مهم اصفهان، خبرنگاران و عکاسان با محدودیتها، تبعیضها و رفتارهایی مواجه میشوند که با جایگاه حرفهای آنها همخوانی ندارد.
اصفهان امروز - شهرزاد فلاح : رسانهها بازوی اطلاعرسانی و عامل دیده شدن دستاوردها هستند، اما هنوز در بسیاری از مراسمها، سفرهای مسئولان و رویدادهای مهم اصفهان، خبرنگاران و عکاسان با محدودیتها، تبعیضها و رفتارهایی مواجه میشوند که با جایگاه حرفهای آنها همخوانی ندارد.
سالهاست که خبرنگاران و عکاسان خبری اصفهان در پوشش برنامهها، افتتاح پروژهها، جشنوارهها و سفرهای مسئولان کشوری، نقش مؤثری در اطلاعرسانی و انعکاس فعالیتهای دستگاههای اجرایی ایفا میکنند. با این حال، متأسفانه در بسیاری از این برنامهها شاهد رفتارهایی هستیم که نهتنها در شأن اصحاب رسانه نیست، بلکه گاه به بیاحترامی و هتک حرمت جایگاه خبرنگاری منجر میشود. این مسئله زمانی پررنگتر میشود که وزرا و مسئولان ارشد کشوری به اصفهان سفر میکنند. در جریان سفرهای متعدد برخی وزرا برای افتتاح پروژههای مختلف، بارها شاهد محدودیتها و برخوردهای نامناسب با خبرنگاران و عکاسان بودهایم؛ در حالی که همین خبرنگاران در طول سال با تمام دستگاهها و مسئولان استان در شرایط سخت از کرونا تا جنگ همکاری مستمر دارند و نقش مهمی در معرفی خدمات، پروژهها و دستاوردهای آنها ایفا میکنند. اصفهان پس از تهران، یکی از مهمترین کلانشهرهای کشور در حوزههای مختلف عمرانی، اقتصادی، فرهنگی، هنری و ورزشی به شمار میرود. این استان تقریباً هر هفته میزبان دو تا سه افتتاح پروژه بزرگ و کوچک در بخشهای مختلف است و همواره دوشادوش پایتخت، حرفهای زیادی برای گفتن دارد. بسیاری از طرحهای ملی، پروژههای زیرساختی، رویدادهای بینالمللی و برنامههای مهم کشور در اصفهان اجرا یا برگزار میشود و رسانههای این استان نیز همواره در خط مقدم اطلاعرسانی این رویدادها قرار دارند. با این وجود، رفتار با رسانههای اصفهان در بسیاری از مواقع با جایگاه واقعی این استان و نقش تأثیرگذار اصحاب رسانه آن همخوانی ندارد. نمونههای این برخوردهای سلیقهای تنها به برنامههای دولتی محدود نمیشود. در رویدادهای ورزشی، فرهنگی، هنری و اقتصادی که اصفهان میزبان آنها است نیز گاه شاهد اعمال قوانین و محدودیتهایی هستیم که در پایتخت یا سایر استانها اجرا نمیشود. این تبعیضها و مقررات سلیقهای، فعالیت حرفهای خبرنگاران و عکاسان را با چالشهای جدی مواجه میکند. در برخی رویدادها، هنوز میان رسانههای محلی و رسانههای پایتخت مرزبندی نانوشتهای وجود دارد؛ مرزبندیای که از نحوه برخورد با خبرنگاران آغاز میشود و تا تخصیص امکانات، دسترسیها و جایگاههای خبری ادامه مییابد. این در حالی است که رسانههای اصفهان نه تماشاگر، بلکه اصلیترین راویان رویدادهای استان هستند و بخش عمده بار اطلاعرسانی را بر دوش میکشند. تداوم چنین رویکردی بیش از آنکه رسانهها را نادیده بگیرد، بیانگر غفلت از نقش بیبدیل آنها در شکلگیری آگاهی عمومی و انعکاس عملکرد دستگاهها است. روابط عمومیها به عنوان پل ارتباطی میان سازمانها و افکار عمومی، وظیفه دارند شرایط مناسب برای حضور و فعالیت رسانهها را فراهم کنند. دعوت از خبرنگار تنها به ارسال یک پیام یا کارت دعوت خلاصه نمیشود. تأمین شرایط مناسب برای پوشش خبری، از جمله جانمایی مناسب خبرنگاران و عکاسان، دسترسی به اطلاعات، کیفیت مطلوب صدا، فضای مناسب استقرار، تهویه و امکانات اولیه برای تهیه خبر و ثبت تصویر بخشی از مسئولیتهای حرفهای روابط عمومیها است. از سوی دیگر، ضروری است پیش از برگزاری مراسمهای رسمی، افتتاح پروژهها و سفرهای مقامات، آموزشهای لازم به نیروهای حراست، عوامل اجرایی و تیمهای همراه مسئولان ارائه شود تا شأن و جایگاه خبرنگاران و عکاسان به درستی تبیین شود. رسانه نه یک مزاحم، بلکه بازوی اطلاعرسانی و عامل دیده شدن پروژهها، برنامهها و خدمات دستگاهها است. بدون حضور رسانه، بسیاری از اقدامات و دستاوردها هرگز به اطلاع مردم نخواهد رسید.
ضعف روابط عمومیهای غیرمتخصص عامل اصلی بیاحترامی به خبرنگاران است
سید مهدی رضوی، خبرنگار و دبیر تحریریه روزنامه اصفهان امروز، با اشاره به تکرار برخوردهای نامناسب با خبرنگاران در مراسمهای رسمی، افتتاح پروژهها و سفرهای مسئولان، اظهار میکند: متأسفانه این مسئله در سالهای اخیر بارها تکرار شده و یکی از مهمترین دلایل آن را باید در نبود روابط عمومیهای حرفهای، متخصص و آشنا به اصول ارتباطات رسانهای جستوجو کرد. او میافزاید: ارتباط صحیح با رسانهها و خبرنگاران از اصلیترین وظایف روابط عمومیهاست، اما در بسیاری از دستگاهها و نهادها این مسئولیت به افرادی سپرده میشود که تخصص و تجربه لازم را در این حوزه ندارند. محدودیتهای غیرضروری، برخوردهای سلیقهای و حتی بیاحترامی به خبرنگاران در رویدادهای رسمی، نتیجه مستقیم ضعف در مدیریت ارتباطات رسانهای است. این خبرنگار با اشاره به برخی نمونههای اخیر بیان میکند: در سفرهای مسئولان طی دو سال گذشته، از سفر رئیسجمهور گرفته تا سفر اخیر وزیر میراث فرهنگی به اصفهان، نمونههایی از این ناهماهنگیها و برخوردهای نامناسب بهوضوح مشاهده شده است. رضوی با تأکید بر اینکه خبرنگاران حرفهای مطالبه پیچیدهای ندارند، تصریح میکند: مهمترین خواسته فعالان رسانهای احترام به جایگاه رسانه و حفظ شأن و منزلت خبرنگار است. خبرنگار حرفهای بهدنبال حاشیهسازی، جنجالآفرینی یا نمایش نیست و رسالت اصلی او اطلاعرسانی دقیق، مسئولانه و صادقانه است. او ادامه میدهد: در برخی رویدادها افرادی که بیشتر در قالب بلاگر، خبرنگارنما یا فعال فضای مجازی فعالیت میکنند، صرفاً برای دیده شدن حضور پیدا میکنند و متأسفانه گاهی امکانات و توجه بیشتری نیز به آنان اختصاص مییابد؛ در حالی که خبرنگاران حرفهای و رسانههای رسمی نادیده گرفته میشوند. این روند میتواند به تضعیف رسانههای مسئولیتپذیر و حرفهای منجر شود. دبیر تحریریه روزنامه اصفهان امروز همچنین به وجود نگاه تبعیضآمیز میان رسانههای محلی و رسانههای پایتخت در برخی دستگاهها اشاره کرد و میگوید: هرچند رسانه حرفهای در نهایت جایگاه خود را پیدا میکند، اما نمیتوان انکار کرد که در حوزه دسترسی به اطلاعات، امکانات رسانهای و میزان توجه برخی مدیران، تفاوتهایی میان رسانههای استانی و رسانههای مستقر در پایتخت وجود دارد. رضوی خاطرنشان میکند: این نگاه معمولاً ناشی از این تصور است که انتشار یک خبر در رسانههای پایتخت بازتاب بیشتری دارد، در حالی که رسانههای محلی بهویژه در استانهایی مانند اصفهان بارها توانایی خود را در انتشار سریع، دقیق و حرفهای اخبار اثبات کردهاند و حتی برخی تولیدات آنها بازتاب ملی و بینالمللی داشته است. او مهمترین علت بیتوجهی به جایگاه خبرنگاران در برخی مراسمها را حضور افراد غیرمتخصص در مسئولیتهای روابط عمومی دانسته و بیان میکند: گاهی افرادی که سابقهای در حوزه رسانه و ارتباطات ندارند، صرفاً به دلیل ملاحظات اداری مسئولیت روابط عمومی را برعهده میگیرند؛ در حالی که روابط عمومی یک تخصص حرفهای و حساس است و اداره آن بدون دانش و تجربه لازم امکانپذیر نیست. این فعال رسانه ای تاکید میکند: باید این نگاه که روابط عمومی نیازمند تخصص نیست از میان برخی مدیران کنار گذاشته شود. روابط عمومی نبض تپنده هر سازمان و آینه تمامنمای عملکرد آن است و یک روابط عمومی توانمند با پاسخگویی مناسب، تعامل سازنده با رسانهها و احترام به خبرنگاران و عکاسان میتواند اعتبار و جایگاه یک دستگاه را ارتقا دهد.در مقابل، یک روابط عمومی ضعیف و ناکارآمد نهتنها در اطلاعرسانی موفق عمل نخواهد کرد، بلکه با ایجاد نارضایتی و ضعف ارتباطی میتواند آسیبهای جدی و جبرانناپذیری به اعتبار سازمان وارد کند.
خبرنگاران هنوز برای دستیابی به ابتداییترین حقوق حرفهای خود میجنگند
نفیسه یزدانی، سردبیر و خبرنگار رسانه اظهار میکند: متأسفانه این مسئله به یک سنت تغییرناپذیر برای خبرنگاران تبدیل شده است؛ سنتی که از سوی برگزارکنندگان رویدادها، برنامهها و مراسمهای مختلف شکل گرفته و سالها ادامه یافته است. هرچه سطح و گستره یک رویداد بزرگتر و ملیتر بوده، این مشکلات نیز پررنگتر و پیچیدهتر شده است. البته در برنامههای شهری و رویدادهایی که از سوی نهادهای استانی برگزار میشوند نیز این چالشها همچنان وجود دارد، هرچند با ابعاد و مختصات کوچکتر. به اعتقاد من، متأسفانه بسیاری از نهادها و برگزارکنندگان سالهاست در این زمینه درجا میزنند و هیچ اقدام جدی و مؤثری برای حل این مشکل انجام ندادهاند. در حالی که لازم است افرادی برای برنامهریزی و هماهنگی با رسانهها انتخاب شوند که خود از جنس رسانه باشند، فضای حرفهای خبرنگاری را بشناسند و بر اساس نیازها و الزامات این حوزه برنامهریزی کنند. او میافزاید: تا زمانی که برگزارکنندگان و برنامهریزان، خبرنگاران و رسانهها را بخشی جداییناپذیر از رویدادها ندانند و آنان را به چشم یک عنصر اضافی یا حاشیهای ببینند، این مشکلات پابرجا خواهد ماند. خبرنگاران خواستهای فراتر از حقوق حرفهای خود ندارند و تنها انتظار دارند شأن خبرنگار و جایگاه رسانه رعایت شود. رسانهها با دعوت رسمی در برنامهها حضور پیدا میکنند و مهمان ناخوانده نیستند که با آنها برخوردی متفاوت صورت گیرد. همانطور که استاندار، شهردار، مدیرکل یا سایر مدعوین برای ایفای نقش مشخصی در یک برنامه حضور مییابند، خبرنگاران نیز با مأموریت اطلاعرسانی و انتقال رویدادها به افکار عمومی در آن مکان حاضر میشوند و طبیعی است که باید از حداقل امکانات و احترام حرفهای برخوردار باشند. این فعال رسانه بیان میکند: گاهی این پرسش مطرح میشود که چرا میان خبرنگاران و سایر مهمانان یک برنامه فاصله و تفاوت ایجاد میشود. واقعیت این است که خبرنگاران شاید یکی از مهمترین نقشها را در فرآیند اطلاعرسانی و انعکاس رویدادها بر عهده دارند. اگر رسانهها نباشند، بخش عمدهای از اهداف اطلاعرسانی برنامهها نیز محقق نخواهد شد. با این حال، در بسیاری از مواقع شاهد هستیم که خبرنگاران در شرایطی قرار میگیرند که نهتنها تسهیلکننده فعالیت حرفهای آنان نیست، بلکه انجام وظایف خبری را نیز با دشواری مواجه میکند. یزدانی ادامه میدهد: متأسفانه در برخی رویدادها همچنان این نگاه وجود دارد که استفاده از رسانههای خارج از استان یا رسانههای ملی تأثیرگذاری بیشتری نسبت به خبرنگاران محلی دارد. در حالی که تجربه نشان داده است خبرنگاران محلی به دلیل شناخت عمیقتر از مسائل، ارتباط مستمر با موضوعات و حضور میدانی در بطن اتفاقات، از ظرفیتهای ارزشمندی برخوردار هستند. بسیاری از این خبرنگاران سالها در یک حوزه تخصصی فعالیت کردهاند و تجربیات و مشاهداتی دارند که شاید افراد خارج از آن حوزه هرگز با آن مواجه نشده باشند. به همین دلیل معتقدم زمان آن رسیده است که اعتماد بیشتری به خبرنگاران محلی صورت گیرد و توانمندیهای آنان بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد. او تأکید میکند: بخش قابل توجهی از این مشکلات به افرادی بازمیگردد که مسئولیت برنامهریزی و هماهنگی رسانهای رویدادها را بر عهده دارند، اما آشنایی کافی با فضای رسانه و خبرنگاری ندارند. گاهی مشاهده میشود همان افرادی که از خبرنگاران میخواهند در ساعت مشخصی در محل حضور داشته باشند، خود با تأخیر در برنامه حاضر میشوند یا نقش مؤثری در مدیریت امور رسانهای ایفا نمیکنند. این مسئله نشان میدهد که در بسیاری از موارد، هماهنگیهای رسانهای به دست افرادی سپرده شده است که تخصص لازم برای این حوزه را ندارند و با الزامات حرفهای کار رسانه آشنا نیستند. این سردبیر و خبرنگار خاطرنشان میکند: در کنار مسئولیت نهادهای برگزارکننده، رسانهها و خبرنگاران نیز باید نقش خود را در حل این مسئله ایفا کنند. متأسفانه در بسیاری از مواقع صدای واحدی از سوی جامعه رسانهای شنیده نمیشود و همین موضوع باعث شده است برخی رفتارها و رویههای نادرست به مرور عادی تلقی شود. اگر خبرنگاران در چارچوبی حرفهای، منسجم و محترمانه مطالبات خود را مطرح کنند و نسبت به تضییع حقوق حرفهایشان واکنش نشان دهند، قطعاً زمینه برای اصلاح بسیاری از این مشکلات فراهم خواهد شد. به باور من، حل این چالش نیازمند همدلی و مسئولیتپذیری دو سویه است؛ هم از سوی برگزارکنندگان رویدادها و هم از سوی جامعه رسانهای که سالهاست با این مسائل دستوپنجه نرم میکند.
وقتی راویان رویداد در حاشیه میمانند؛ روایت خبرنگاران از چالش جایگاه رسانه در مراسمها
در کنار چالشهایی همچون ناهماهنگی در برگزاری برنامهها، کمبود امکانات و بیتوجهی به الزامات حرفهای کار رسانه، موضوع دیگری نیز طی سالهای اخیر مورد توجه خبرنگاران و عکاسان قرار گرفته است؛ موضوعی که به نحوه جایگاهدهی و اولویتبندی افراد حاضر در رویدادها بازمیگردد. بسیاری از فعالان رسانهای معتقدند در برخی مراسمها، نقش خبرنگاران و عکاسانی که مسئولیت ثبت، مستندسازی و انتقال دقیق رویدادها به افکار عمومی را بر عهده دارند، آنگونه که شایسته است مورد توجه قرار نمیگیرد و این مسئله گاه بر کیفیت پوشش خبری نیز تأثیر میگذارد. خبرنگاران و عکاسان رسانهها معمولاً با مأموریت حرفهای و در چارچوب استانداردهای خبری در رویدادها حضور پیدا میکنند و خروجی فعالیت آنان به عنوان یک سند رسانهای در اختیار افکار عمومی قرار میگیرد. با این حال، برخی فعالان رسانهای معتقدند در سالهای اخیر توجه به برخی شیوههای جدید اطلاعرسانی، در مواردی باعث شده است جایگاه رسانههای حرفهای کمتر از گذشته مورد توجه قرار گیرد؛ موضوعی که به باور آنان نیازمند بازنگری و ایجاد توازن بیشتر در نحوه تعامل با تمامی فعالان حوزه اطلاعرسانی است. از سوی دیگر، بسیاری از خبرنگاران تأکید دارند که مطالبه آنان برخورداری از امتیاز ویژه نیست، بلکه فراهم شدن حداقل شرایط لازم برای انجام یک فعالیت حرفهای است. به اعتقاد آنان، هر اندازه جایگاه رسانههای رسمی و خبرنگاران در رویدادها تقویت شود، کیفیت اطلاعرسانی، شفافیت و دسترسی افکار عمومی به اطلاعات دقیق نیز ارتقا خواهد یافت؛ مسئلهای که در نهایت به سود برگزارکنندگان، رسانهها و مخاطبان خواهد بود.
نبود جایگاه حرفهای، بزرگترین چالش عکاسان خبری در مراسمهای رسمی
عباس فلاح، پیشکسوت عکاسان خبری استان اصفهان، با اشاره به تغییرات حرفه عکاسی خبری طی چهار دهه گذشته، میگوید: عکاسی خبری از گذشته تاکنون همواره یکی از سختترین بخشهای فعالیت رسانهای بوده است. اگرچه تجهیزات عکاسی پیشرفتهتر شدهاند، اما در مقابل، محدودیتها، سختگیریها و مشکلات عکاسان نیز روزبهروز افزایش یافته است. امروز یک عکاس خبری علاوه بر دغدغه ثبت لحظه، باید با انواع محدودیتهای اجرایی، امنیتی و سلیقهای نیز دست و پنجه نرم کند. او با بیان اینکه در بسیاری از مراسمهای رسمی هنوز جایگاه مشخصی برای عکاسان تعریف نشده است، میافزاید: در اغلب افتتاح پروژهها، سفرهای مسئولان، همایشها و مراسمهای رسمی، خبرنگاران و عکاسان دعوت میشوند، اما هنگام اجرای برنامه، هیچ فضای استانداردی برای استقرار آنان در نظر گرفته نمیشود. در نتیجه عکاس مجبور است از میان رفتوآمد مداوم عوامل اجرایی، محافظان، مدعوین و افرادی که هیچ ارتباطی با کار رسانه ندارند، بهترین تصویر ممکن را ثبت کند؛ موضوعی که گاهی عملاً امکان ثبت عکس مناسب را از بین میبرد. این پیشکسوت عکاسی خبری بیان میکند: بارها پیش آمده است که هنگام سخنرانی یک مقام یا افتتاح یک پروژه، افراد مختلف بدون ضرورت از مقابل دوربینها عبور میکنند یا مسئولان اجرایی بدون توجه به حضور عکاسان، در محل استقرار آنان قرار میگیرند. در چنین شرایطی ثبت یک قاب حرفهای، بیش از آنکه به مهارت عکاس وابسته باشد، به شانس بستگی پیدا میکند. فلاح نورپردازی نامناسب را از دیگر مشکلات همیشگی عکاسان خبری میداند و میگوید: بسیاری از سالنهای برگزاری مراسم از نظر نور استاندارد لازم برای عکاسی خبری را ندارند. گاهی نور مستقیم روی صورت سخنران وجود ندارد یا نورهای رنگی و تبلیغاتی کیفیت عکس را کاهش میدهد. در برخی برنامهها نیز جایگاه رسانه در فاصلهای بسیار دور از محل اصلی مراسم در نظر گرفته میشود که حتی استفاده از لنزهای حرفهای نیز پاسخگوی نیاز عکاس نیست. او با انتقاد از برخی رفتارهای عوامل اجرایی و تیمهای حفاظت تصریح میکند: متأسفانه هنوز در برخی مراسمها، عکاس خبری به چشم مزاحم دیده میشود. بارها شاهد بودهایم که نیروهای حراست یا عوامل اجرایی بدون شناخت از وظایف حرفهای رسانه، با تذکرهای متعدد، محدودیتهای غیرضروری یا حتی برخوردهای نامناسب، مانع انجام کار عکاسان میشوند؛ در حالی که مأموریت عکاس ثبت دقیق و مستند رویداد است و حضور او بخشی از فرآیند اطلاعرسانی محسوب میشود. این عکاس با سابقه به تشریفات سفر برخی مسئولان ارشد کشوری نیز اشاره کرده و میگوید: در سفر بعضی وزرا یا مسئولان عالیرتبه، از عکاسان خواسته میشود دوربین و تجهیزات خود را از شب قبل برای بررسی امنیتی در اختیار تیم حفاظت قرار دهند. اصل تأمین امنیت موضوعی قابل درک است، اما در مواردی این روند بدون رعایت اصول حرفهای انجام میشود و متأسفانه گاهی پس از تحویل گرفتن تجهیزات، عکاسان با آسیبهایی در بدنه دوربین، لنز، فلاش یا سایر تجهیزات خود مواجه میشوند؛ تجهیزاتی که ارزش مالی بسیار بالایی دارند و ابزار اصلی کار یک عکاس محسوب میشوند. در چنین شرایطی نیز معمولاً مسئولیت مشخصی برای جبران خسارت وجود ندارد و عکاس ناچار است هزینهها را شخصاً پرداخت کند. فلاح با اشاره به هزینههای سنگین حرفه عکاسی خبری بیان میکند: برخلاف تصور برخی افراد، تجهیزات عکاسی خبری بسیار گرانقیمت و حساس هستند و کوچکترین ضربه میتواند خسارتهای قابل توجهی ایجاد کند. بسیاری از عکاسان با سرمایه شخصی تجهیزات خود را تهیه کردهاند و طبیعی است که انتظار داشته باشند هنگام بازرسی یا جابهجایی، اصول حرفهای و استانداردهای لازم رعایت شود. او ورزشگاهها را نیز از دیگر محیطهای پرچالش برای عکاسان خبری عنوان کرده و میگوید: در مسابقات ورزشی نیز متأسفانه هنوز نگاه واحدی نسبت به فعالیت عکاسان وجود ندارد. در برخی ورزشگاهها همکاری بسیار خوبی انجام میشود، اما در برخی دیگر، هر مسابقه با سلیقه مسئولان برگزار میشود. گاهی اجازه استقرار در کنار زمین داده میشود و گاهی بدون هیچ توضیح مشخصی، عکاسان به نقاطی هدایت میشوند که عملاً امکان ثبت تصاویر مناسب وجود ندارد. حتی در برخی مسابقات شاهد بودهایم که افراد فاقد کارت رسانه یا بدون مسئولیت خبری، دسترسی بیشتری نسبت به عکاسان حرفهای داشتهاند. این عکلس پیشکسوت عکاسی خبری ادامه میدهد: عکاسی ورزشی نیازمند دسترسی مناسب، شناخت فضای مسابقه و امکان جابهجایی در نقاط مشخص است. وقتی این شرایط فراهم نباشد، کیفیت خروجی رسانه نیز کاهش پیدا میکند و در نهایت این مخاطب است که از دیدن تصاویر حرفهای محروم میشود. فلاح تأکید میکند: مطالبه عکاسان خبری دریافت امتیاز ویژه نیست. ما تنها انتظار داریم همان استانداردهایی که در بسیاری از رویدادهای ملی و بینالمللی برای رسانهها رعایت میشود، در برنامههای استان نیز مورد توجه قرار گیرد؛ از جانمایی مناسب عکاسان و نور استاندارد گرفته تا احترام به کارت خبرنگاری، همکاری نیروهای حراست، جلوگیری از رفتوآمدهای غیرضروری در مقابل دوربینها و رعایت حقوق حرفهای فعالان رسانه. او در پایان خاطرنشان میکند: عکسی که امروز در رسانهها منتشر میشود، فردا بخشی از حافظه تاریخی کشور خواهد بود. ثبت این لحظهها نیازمند آرامش، برنامهریزی و احترام به جایگاه عکاس خبری است. هر اندازه شرایط حرفهایتری برای فعالیت عکاسان فراهم شود، کیفیت مستندسازی رویدادها نیز افزایش خواهد یافت و این موضوع در نهایت به سود مدیران، برگزارکنندگان، رسانهها و افکار عمومی خواهد بود.
حفظ جایگاه خبرنگاری در گرو حرفهایگری و عملکرد صحیح روابط عمومیها
رضا صالحی پژوه ، دکتری علوم ارتباطات، مدرس دانشگاه اظهار می کند: جایگاه و شأن حرفه خبرنگاری بیش از هر چیز به پایبندی خبرنگاران به اصول حرفهای و همچنین عملکرد صحیح روابط عمومیها در فرایند ارتباطات بستگی دارد. در فرایند ارتباطات، خبرنگاران تنها یکی از اجزای اصلی این چرخه هستند و عوامل مختلفی میتوانند در تقویت یا تضعیف این فرایند نقشآفرینی کنند. در این میان، روابط عمومیها از جایگاه مهم و کلیدی برخوردارند و اگر نتوانند وظایف خود را بهدرستی انجام دهند، کل فرایند ارتباطات آسیب میبیند و در نتیجه جایگاه خبرنگاران نیز تضعیف خواهد شد. او با تأکید بر نقش خود خبرنگاران در حفظ اعتبار حرفهایشان میافزاید: خبرنگاران باید پیش از هر چیز حافظ جایگاه و شأن حرفهای خود باشند. خبرنگاران حرفهای بهخوبی به این مسئولیت آگاه هستند، زیرا حفظ شأن و منزلت حرفهای بخشی از رسالت خبرنگاری به شمار میرود. بخشی از آسیبهای واردشده به جایگاه خبرنگاری ناشی از فعالیت افرادی است که بدون برخورداری از دانش، مهارت و اصول حرفهای وارد این عرصه شدهاند و تصور میکنند خبرنگاری صرفاً به معنای نگارش هر مطلبی با هر نوع ادبیات و رویکردی است. این مدرس دانشگاه بیان میکند: چنین افرادی در بسیاری از موارد بیش از روابط عمومیهای ضعیف، به کاهش اعتبار، شأن و منزلت حرفه خبرنگاری آسیب وارد میکنند و موجب مخدوش شدن تصویر این حرفه در افکار عمومی میشوند. برخی رسانههای استانی بر موضوعات ملی تمرمز دارند. این موضوع دلایل مختلفی دارد و نمیتوان آن را در چند جمله خلاصه کرد، اما یکی از مهمترین دلایل، جایگاه و اهمیت استان اصفهان در سطح کشور است. اصفهان همواره در بسیاری از حوزهها نقش الگو را ایفا کرده و به همین دلیل مدیران علاقهمند هستند بخشی از عملکرد و اقداماتشان در سطح ملی دیده شود تا آثار و نتایج آن فراتر از مرزهای استانی بازتاب پیدا کند. صالحی پژوه ادامه میدهد: از سوی دیگر، در بسیاری از موارد مرز مشخص و شفافی میان مسائل ملی و استانی وجود ندارد. همین مسئله گاه موجب میشود فرصتهای رسانهای به شکل مطلوب مورد استفاده قرار نگیرد. در برخی نشستها و گفتوگوها، از مدیران ملی که به استان سفر میکنند، پرسشهایی با رویکرد صرفاً محلی و استانی مطرح میشود؛ موضوعی که دامنه اثرگذاری خبر را کاهش میدهد و فرصت بهرهگیری از حضور این مدیران برای طرح مسائل کلان و جریانسازی رسانهای را از بین میبرد. او تصریح میکند: در مقابل، گاهی نیز از مدیران استانی درباره موضوعات کلان و ملی پرسش میشود، در حالی که این مدیران اختیار یا مسئولیت مستقیمی در آن حوزهها ندارند. در چنین شرایطی پاسخها معمولاً در حد دیدگاهها و برداشتهای شخصی باقی میماند و خروجی آن اطلاعات و دادههای خبری قابل اتکا نخواهد بود. در نتیجه این وضعیت بهوجود میآید که یک فرصت خبری ارزشمند، به جای تولید خبر و اطلاعات مؤثر، به سطح اظهارنظرهای کلی و کماثر تنزل پیدا میکند و کارکرد حرفهای رسانه در اطلاعرسانی و مطالبهگری تضعیف میشود. این مدرس دانشگاه و کارشناس رسانه، با تأکید بر ضرورت آموزش در حوزه رسانه توضیح میدهد: آموزش در فرایند ارتباطات باید بهصورت هدفمند و متناسب با جایگاه هر یک از بازیگران این حوزه انجام شود. از آنجا که ارتباطات یک فرایند زنجیرهای است، تمرکز بر آموزش بخشی از این چرخه بدون توجه به سایر اجزا، نمیتواند اثربخشی لازم را به همراه داشته باشد. صالحی پژوه تاکید میکند: پیش از آنکه آموزشهای رسانهای برای مدیران و سایر فعالان مرتبط در دستور کار قرار گیرد، لازم است افرادی که در حوزه خبر و خبرنگاری فعالیت میکنند، اما از دانش و نگاه حرفهای کافی برخوردار نیستند، آموزشهای تخصصی لازم را دریافت کنند؛ زیرا خبرنگاران در خط مقدم تولید و انتقال پیام قرار دارند و نقش آنها در کیفیت خروجی رسانهها تعیینکننده است. او ادامه میدهد: مدیران و سایر کنشگران حوزه ارتباطات بیشتر به آشنایی با مبانی سواد رسانهای، شیوه تعامل با رسانهها و برخی مهارتهای کاربردی نیاز دارند، اما خبرنگاران باید از دانش عمیقتری برخوردار باشند و طیفی از مباحث تخصصی، از نظریههای ارتباطی و رسانهای گرفته تا اصول حرفهای، اخلاق رسانه، مصاحبه و تکنیکهای خبرنویسی را فراگیرند. هر اندازه سطح دانش تخصصی و مهارتهای حرفهای خبرنگاران ارتقا یابد، کیفیت فرایند ارتباطات نیز افزایش پیدا میکند و در نتیجه سایر حلقههای این زنجیره نیز عملکرد مؤثرتری خواهند داشت.
مرز میان رسانه حرفهای و تولیدکنندگان محتوای فضای مجازی؛ ضرورتی که نباید نادیده گرفته شود
یکی از موضوعاتی که طی سالهای اخیر به دغدغه بسیاری از خبرنگاران و عکاسان خبری تبدیل شده، تغییر نحوه دعوت و جانمایی فعالان حوزه اطلاعرسانی در مراسمهای رسمی است. در بسیاری از رویدادها، علاوه بر رسانههای رسمی، اینفلوئنسرها، بلاگرها و تولیدکنندگان محتوای شبکههای اجتماعی نیز حضور دارند؛ حضوری که در ذات خود میتواند به افزایش دامنه اطلاعرسانی و معرفی رویدادها کمک کند. با این حال، آنچه محل انتقاد فعالان رسانهای است، اصل حضور این افراد نیست، بلکه نبود تفکیک میان مأموریت حرفهای رسانهها و فعالیت تولیدکنندگان محتوای فضای مجازی است. خبرنگار و عکاس خبری با مسئولیت حرفهای، رعایت اصول اخلاقی و پاسخگویی حقوقی، رویدادها را پوشش میدهند و خروجی کار آنان به عنوان یک سند خبری در رسانههای رسمی منتشر میشود؛ در حالی که بخش قابل توجهی از تولیدکنندگان محتوا با اهداف تبلیغاتی، شخصی یا سرگرمی در برنامهها حضور پیدا میکنند و الزاماً تابع ضوابط حرفهای خبرنگاری نیستند. برخی خبرنگاران معتقدند در سالهای اخیر، در بعضی مراسمها امکاناتی مانند جایگاه مناسب، دسترسی نزدیکتر به مسئولان، فرصتهای اختصاصی برای تصویربرداری یا حتی زمان بیشتر برای تولید محتوا، در اختیار بلاگرها و اینفلوئنسرها قرار گرفته است؛ در حالی که خبرنگاران و عکاسان رسانههای رسمی برای انجام مأموریت حرفهای خود با محدودیتهای بیشتری روبهرو بودهاند. این مسئله علاوه بر ایجاد نارضایتی در میان اصحاب رسانه، میتواند بر کیفیت اطلاعرسانی رسمی نیز تأثیر بگذارد. فعالان رسانهای تأکید دارند که رسانههای رسمی و تولیدکنندگان محتوای فضای مجازی، هر یک مخاطبان و کارکردهای خاص خود را دارند و این دو ظرفیت میتوانند در کنار یکدیگر فعالیت کنند؛ اما این همافزایی زمانی محقق میشود که جایگاه حرفهای خبرنگاران و عکاسان خبری حفظ شود و در برنامهریزی رویدادها، میان مأموریت اطلاعرسانی حرفهای و تولید محتوای تبلیغاتی یا شخصی، تفاوت قائل شوند. احترام به رسانههای رسمی، در واقع احترام به حق دسترسی مردم به اخبار دقیق، مستند و مسئولانه است.
خبرنگار و عکاس خبری برای انجام وظیفه حرفهای خود در محل رویداد حاضر میشود، نه برای دریافت امتیاز ویژه. کمترین انتظار، برخورد محترمانه، فراهم بودن شرایط استاندارد کاری و درک اهمیت مأموریت رسانه است. متأسفانه در برخی مراسمها شاهد آن هستیم که نیروهای حراست، عوامل اجرایی یا تیمهای همراه مسئولان، بدون آگاهی کافی از جایگاه قانونی و حرفهای خبرنگاران، محدودیتهایی را اعمال میکنند که نتیجهای جز ایجاد تنش و اختلال در فرآیند اطلاعرسانی ندارد.
امروزه روابط عمومیها بر اساس ساختارهای سازمانی، دارای وظایف مشخص و متعددی هستند و از آنها به عنوان قلب تپنده هر سازمان یاد میشود. اما متأسفانه در برخی موارد این جایگاه تخصصی به محلی برای انتصابات غیرحرفهای و خارج از چارچوبهای تخصصی تبدیل شده است؛ موضوعی که سبب میشود روابط عمومیها از رسالت اصلی خود فاصله بگیرند و در نهایت اعتماد افکار عمومی نسبت به آن مجموعه کاهش یابد. ضروری است دورههای آموزشی و کلاسهای توجیهی برای مدیران و کارشناسان روابط عمومی برگزار شود تا ضمن آشنایی با وظایف حرفهای این حوزه، شیوه صحیح تعامل با رسانهها نیز مورد توجه قرار گیرد. همچنین آموزش نیروهای حراست و عوامل اجرایی در برنامههای مهم و سفرهای مسئولان باید به یک الزام تبدیل شود تا از تکرار رفتارهایی که به شأن و منزلت خبرنگاران آسیب میزند جلوگیری شود. انتظار میرود دستگاههای اجرایی، مدیران و مسئولان روابط عمومی با بازنگری در شیوه تعامل با رسانهها، زمینه حفظ کرامت و جایگاه اصحاب رسانه را فراهم کنند. احترام به خبرنگار، احترام به حق مردم برای آگاهی و دسترسی به اطلاعات است؛ حقی که نباید در سایه بیتوجهی، تبعیض و نگاههای سلیقهای نادیده گرفته شود. رسانههای اصفهان در همه سالهای گذشته ثابت کردهاند که همگام با توسعه استان و کشور حرکت میکنند و شایسته آن هستند که با همان احترام، اعتماد و جایگاهی که برای رسانههای پایتخت در نظر گرفته میشود، مورد توجه قرار گیرند.