مدیر پایگاه میراث جهانی چهلستون خبر داد
طرح جامع مرمت چهلستون اصفهان تا پیش از نوروز به وزارت میراث فرهنگی می‌رود
مدیر پایگاه میراث جهانی چهلستون اصفهان از بررسی طرح جامع مرمت این مجموعه خبر داد؛ طرحی که با هدف رفع آسیب‌های سازه‌ای، کنترل رطوبت و حفاظت پایدار از بنا، قرار است تا پیش از نوروز برای تأیید به وزارت میراث فرهنگی ارسال شود.
مدیر پایگاه میراث جهانی چهلستون اصفهان از بررسی بخش‌هایی از طرح جامع مرمت این مجموعه در شورای راهبردی پایگاه خبر داد و گفت: با تکمیل مطالعات و اعمال نظر کارشناسان، طرح نهایی تا پیش از نوروز برای تأیید به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ارسال می‌شود.
به گزارش ایرنا، مصطفی هادی‌پور در گفت‌وگو با این خبرگزاری اظهار کرد: جلسه شورای راهبردی پایگاه میراث جهانی چهلستون با حضور مقامات میراث فرهنگی استان، اعضای رسمی شورا، اعضای پایگاه، استادان و صاحب‌نظران دانشگاه هنر و نمایندگان شرکت مشاور، با موضوع بررسی طرح جامع مرمت این مجموعه در اداره‌کل میراث فرهنگی استان برگزار شد.
وی درباره زمان ارسال طرح به وزارت میراث فرهنگی تصریح کرد: بررسی فصل‌های مختلف طرح جامع مرمت چهلستون به‌صورت مرحله‌ای انجام می‌شود و هر بخشی که بررسی آن در شورای راهبردی به پایان برسد، برای ارزیابی کارشناسان فنی وزارتخانه ارسال خواهد شد.
هادی‌پور ادامه داد: پس از ویرایش و اصلاح نهایی نیز کل طرح مجدداً به وزارتخانه ارسال می‌شود تا تأییدیه کامل آن دریافت شود. امیدواریم بتوانیم تا پیش از نوروز این فرایند را به نتیجه برسانیم و پس از تأیید طرح، اقدامات مرمتی را بر اساس برنامه مصوب پیش ببریم.
بررسی مطالعات فنی و نقشه‌برداری کاخ چهلستون
مدیر پایگاه میراث جهانی چهلستون درباره جزئیات و نتایج جلسه اخیر شورای راهبردی پایگاه گفت: دو تا سه فصل از مطالعات انجام‌شده توسط مشاور ارائه و بررسی شد که از جمله مهم‌ترین بخش‌های آن می‌توان به تهیه نقشه‌های فنی و مستندات پایه مجموعه اشاره کرد؛ نقشه‌هایی که متأسفانه در سال‌های گذشته در پایگاه موجود نبود و با وجود احتمال انجام برخی از آن‌ها در دوره‌های پیشین، مستندات قابل استفاده‌ای از آن در دسترس قرار نداشت.
هادی‌پور ادامه داد: مشاور در مدت انجام مطالعات، نقشه‌های فنی، پلان‌ها، نماها، پلان‌های معکوس و نقشه‌های مربوط به دوپوش را تهیه کرده است که این مستندات و برداشت‌های دقیق، مبنای اولیه هرگونه ارزیابی و اقدام فنی در مجموعه به شمار می‌روند.
وی با اشاره به انجام مطالعات تخصصی در این طرح گفت: مشاور علاوه بر نقشه‌برداری‌های دقیق، مطالعات لرزه‌نگاری و شاهدگذاری را نیز انجام داده و از این طریق اطلاعات جامعی درباره وضعیت بنا به دست آورده است. همچنین مخاطراتی که ستون‌های ایوان چهلستون و دوپوش مجموعه را تهدید می‌کنند، مورد ارزیابی قرار گرفته و نتایج این بررسی‌ها در قالب چند فصل از طرح ارائه شده است.
هادی‌پور با بیان اینکه کلیات طرح مورد موافقت اعضای شورای راهبردی قرار گرفت، اظهار کرد: مقرر شد نسخه کامل طرح در گروه تخصصی مربوطه بارگذاری شود تا اعضا فرصت داشته باشند جزئیات آن را با دقت بیشتری مطالعه و دیدگاه‌ها و پیشنهادهای فنی خود را ارائه کنند.
مدیر پایگاه میراث جهانی چهلستون افزود: آنچه در این جلسه ارائه شد، خلاصه‌ای از مطالعات مشاور بود و قرار است در نشست بعدی نیز یک یا دو فصل دیگر از طرح بررسی شود تا پس از جمع‌بندی پیشنهادها، اصلاحات لازم انجام و نظرات کارشناسی گردآوری شود.
انحراف ستون‌های ایوان و آسیب‌های دوپوش چهلستون
هادی‌پور با اشاره به برخی پیشنهادهای مشاور برای حفاظت از بخش‌های آسیب‌پذیر مجموعه گفت: از جمله این پیشنهادها، انجام اقدامات حفاظتی برای ستون‌هایی در ایوان است که دچار انحراف شده‌اند و همچنین بخش‌هایی از دوپوش که آسیب دیده و احتمال ریزش در آن‌ها وجود داشته است.
وی بیان کرد: در همین راستا، نیروهای فنی پایگاه میراث جهانی چهلستون نیز در ماه‌های گذشته اقداماتی برای استحکام‌بخشی قسمت‌هایی از پوشش بام انجام داده‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به تعویض برخی آزبست‌های موجود در بام و شمع‌گذاری و استفاده از پوشش‌های پلاستیکی برای حفاظت موقت اشاره کرد.
هادی‌پور افزود: استحکام‌بخشی تیرک‌های انتهایی و پایه‌هایی که در زیر دوپوش قرار دارند نیز از دیگر موضوعات مطرح‌شده در مطالعات مشاور است که در طرح پیشنهادی مورد توجه قرار گرفته است.
مدیر پایگاه میراث جهانی چهلستون ابراز امیدواری کرد با تأمین اعتبارات مورد نیاز، اقدامات اساسی‌تر مرمتی برای مجموعه چهلستون انجام شود و این اثر جهانی بتواند با اتکا به برنامه‌های فنی و حفاظتی، فعالیت‌های خود را با شرایط مناسب ادامه دهد.
طرح جامع مرمت چهلستون در یک دوره پنج‌ساله اجرا می‌شود
هادی‌پور با تأکید بر ضرورت وجود نقشه راه مشخص برای مدیریت و حفاظت از مجموعه‌های میراث جهانی اظهار کرد: یکی از ایرادهای اساسی در روند اقدامات گذشته این بود که مجموعه از ابتدا فاقد یک برنامه جامع و نقشه راه مدون بود؛ در حالی که چنین طرحی باید سال‌ها پیش تهیه می‌شد.
مدیر پایگاه میراث جهانی چهلستون افزود: مجموعه‌های جهانی به برنامه‌ای مشخص برای مدیریت و حفاظت نیاز دارند و حتی باید برنامه مدیریت بحران آن‌ها نیز در شرایط بحرانی تدوین شده باشد تا اقدامات بر اساس یک چارچوب مشخص و کارشناسی انجام شود.
هادی‌پور تصریح کرد: در نبود چنین برنامه‌ای ممکن است در دوره‌های مختلف مدیریتی، تصمیم‌ها و اقدامات بر اساس سلیقه مدیران انجام شود و همین مسئله در حوزه مرمت و حفاظت مشکلاتی ایجاد کند.
وی ابراز امیدواری کرد با تکمیل طرح جامع مرمت چهلستون، ضمن پیشبرد برنامه‌های مدیریت بحران، یک چارچوب کلی و مشخص برای مرمت مجموعه فراهم شود و اقدامات اساسی به‌صورت مرحله‌ای و بر اساس طرح مصوب پیش برود.
مدیر پایگاه میراث جهانی چهلستون گفت: بر اساس برنامه‌ای که مشاور پیش‌بینی کرده است، اجرای طرح جامع مرمت می‌تواند در یک دوره پنج‌ساله و به‌صورت فازبندی‌شده دنبال شود تا علاوه بر رفع آسیب‌های موجود، زمینه حفاظت پایدار از این مجموعه تاریخی فراهم شود.
انجام نقشه‌برداری‌ها و مطالعات مرمتی توسط شرکت مهندسی مشاور «عمارت خورشید»، انحراف ستون‌های ایوان و همچنین آسیب‌دیدگی دیواره پشتی (در ضلع جنوبی بنا) کاخ چهلستون را تأیید کرد و بررسی‌های فنی نشان داد که تیرهای بالاسری و تیرهای افقی زیر خرپاها در دوپوش چهلستون نیز در جنگ تحمیلی سوم دچار ترک‌خوردگی شده‌اند.
رطوبت صعودی در چهلستون؛ شرایط برای عبور از فصل بارش‌ها تحت کنترل است
مدیر پایگاه میراث جهانی چهلستون با اشاره به پایش‌های انجام‌شده پس از بارندگی‌های اخیر اظهار کرد: پس از بارش‌ها و همچنین در زمان بارندگی، تمام بخش‌های پشت‌بام، ناودان‌ها و دوپوش مجموعه مجدداً بازدید و بررسی شد تا در صورت مشاهده هرگونه آسیب یا نفوذ رطوبت، اقدامات لازم انجام شود.
هادی‌پور با بیان اینکه بررسی‌های اخیر از وجود رطوبت صعودی در بنا حکایت دارد، گفت: با وجود اینکه این موضوع پیش‌تر به‌طور کامل بررسی نشده بود، شواهد نشان می‌دهد رطوبت صعودی در بخش‌هایی از مجموعه وجود دارد. به نظر می‌رسد پوشش‌های کف که در دوره‌های گذشته و در بخش‌هایی با آجر فرش اجرا شده‌اند، موجب حبس رطوبت شده و این مسئله در وضعیت بنا قابل مشاهده است.
وی افزود: امسال با توجه به بارندگی‌های نسبتاً خوب، اهمیت کنترل رطوبت و پیشگیری از نفوذ آب به بنا بیشتر شده است؛ البته برخلاف برخی سال‌های گذشته که نفوذ آب از پشت‌بام به بخش‌های مختلف مجموعه مشاهده می‌شد و تصاویر آن نیز موجود است، امسال تاکنون از این ناحیه با مشکل مشابهی مواجه نشده‌ایم.
هادی‌پور خاطرنشان کرد: با اصلاح بندکشی‌ها و استفاده از برخی مواد نانویی توانستیم تا حد زیادی از نفوذ رطوبت از پوشش بام جلوگیری کنیم و شرایط را برای عبور از فصل بارندگی امسال ایمن‌تر سازیم.
مدیر پایگاه میراث جهانی چهلستون درباره برنامه‌های آتی برای اصلاح پوشش بام گفت: در صورت تأمین اعتبار در سال آینده و با همکاری مشاور، یکی از برنامه‌های مهم، بازسازی و بازگرداندن بخش‌هایی از پوشش بام به شکل و اصالت اولیه آن است.
وی توضیح داد: پوشش آجر فرش که به نظر می‌رسد در دهه ۹۰ به بنا اضافه شده، باید با بررسی‌های فنی برچیده و با بازگرداندن آن به شکل اصیل خود، بار سنگین از روی بام برداشته شود.
هادی‌پور با اشاره به ضرورت آمادگی مجموعه برای مواجهه با بارش‌های پاییز و زمستان امسال گفت: با توجه به پیش‌بینی‌های هواشناسی درباره بارش‌های مناسب در فصل پاییز و زمستان و همچنین پدیده‌های جوی که به‌طور مستمر درباره آن‌ها هشدار داده می‌شود، نیروهای فنی پایگاه مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه را در دستور کار قرار داده‌اند.
مدیر پایگاه میراث جهانی چهلستون ادامه داد: بررسی کانال‌ها و مسیرهای هدایت آب، وضعیت کانال‌های زهکشی، بخش‌های تأسیساتی و همچنین سیم‌کشی‌ها و تأسیسات الکتریکی و مکانیکی مجموعه به‌طور مستمر توسط نیروهای فنی در حال انجام است تا نقاطی که احتمال بروز جرقه، آسیب‌های الکتریکی یا مشکلات تأسیساتی در آن‌ها وجود دارد، شناسایی و برطرف شود.
هادی‌پور ابراز امیدواری کرد با انجام این اقدامات بتوان فصل پاییز و زمستان را بدون بروز اتفاق خاصی پشت سر گذاشت تا در فرصت مناسب و پس از تأمین اعتبار، اقدامات اساسی‌تر مرمتی در مجموعه انجام شود.
آسیب‌های جنگ به کاخ چهلستون اصفهان
به گزارش ایرنا، انحراف در دو یا چهار ستون میانی و مجاور حوض ایوان چهلستون به آسیب‌های ناشی از موج انفجارهای حمله آمریکا به استانداری اصفهان در عرصه دولتخانه صفوی در جریان جنگ تحمیلی سوم نسبت داده شد.
این در حالی بود که برخی از کارشناسان میراث فرهنگی این موضوع را بعید دانسته و معتقد بودند پیش‌تر در دهه پنجاه شمسی مؤسسه ایزمئو (مؤسسه ایتالیایی برای شرق میانه و شرق دور که در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ شمسی در ایران حضور و در زمینه باستان‌شناسی، بررسی و مرمت بناها و محوطه‌های تاریخی ایران فعالیت چشم‌گیر داشته است) با اجرای آهن‌گذاری در ستون‌های ایوان، میزان آسیب‌پذیری آن‌ها را کاهش داده است.
با این حال، برخی روایت‌های استادکاران قدیمی اصفهان حکایت از آن دارد که این ستون‌ها نه توسط ایزمئو بلکه از سوی مرمت‌گران برجسته‌ای مانند استاد علی معارفی و استاد علی منشئی مورد استحکام‌بخشی قرار گرفته‌اند و از میان ستون‌های این ایوان دو ستون، آهن‌گذاری نشده‌اند؛ همان ستون‌هایی که حالا در اثر بمباران عرصه دولتخانه صفوی دچار تشدید انحراف شده‌اند.
در حالی که بناهای مجموعه ثبت جهانی میدان نقش جهان از آسیب‌های حملات ۱۷ اسفند مصون نماند، مجدداً بمباران استانداری اصفهان در روز ۱۸ اسفند در عرصه دولتخانه صفوی (بخشی از محور تاریخی فرهنگی اصفهان که در فهرست آثار ملی قرار دارد)، حریم درجه دو میدان نقش‌جهان و همچنین حریم درجه یک کاخ چهلستون، آسیب‌های گسترده‌ای را به این یادمان‌های تاریخی شهر موزه اصفهان وارد کرد.
کاخ موزه چهلستون، تالار اشراف، تالار تیموری، عمارت جبه‌خانه (موزه هنرهای تزئینی اصفهان)، عمارت رکیب‌خانه (موزه هنرهای معاصر اصفهان) و همچنین کاخ عالی‌قاپو از جمله آثار شاخص دولتخانه صفوی هستند که در جریان حملات و موج انفجارهای حمله به استانداری اصفهان، دچار آسیب‌های زیادی شدند.
کاخ باغ یا باغ موزه چهلستون یکی از بناهای شاخص مجموعه دولتخانه صفوی اصفهان محسوب می‌شود و در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.
باغ چهلستون در دوره صفوی (قرن یازدهم هجری قمری) در اصفهان بنا نهاده شد؛ ویژگی مهم کوشک میانی این باغ وجود نقاشی‌های بسیار زیبای هنرمند عصر صفوی، رضا عباسی، است که به سبک مینیاتور ایرانی، دیوار تالارهای کاخ را تزیین کرده است.