شبی که آسمان اصفهان شهاب باران میشود
بارش شهابی برساوشی بر فراز اصفهان؛ راهنمای کامل رصد شب ۲۱ و ۲۲ مرداد از کویر ورزنه تا ارتفاعات سمیرم
برساوشی، محبوبترین بارش شهابی سال، شب ۲۱ به ۲۲ مرداد ۱۴۰۵ به اوج میرسد. امسال به دلیل ماه نو آسمان کاملا تاریک است و اصفهان با آسمان کمابر مرداد و کویرها و ارتفاعات کمنورش یکی از بهترین نقاط کشور برای تماشاست. این راهنما میگوید کجای اصفهان، چه ساعتی و چطور برویم.
اصفهان امروز: اگر اهل اصفهانید و سالهاست بهانهای میخواستید تا از نور مزاحم شهر دل بکنید و سر به آسمان بسپارید، هفته پیش رو همان فرصت است. شب ۲۱ به ۲۲ مرداد، آسمان بالای سرمان میزبان بارش شهابی برساوشی است؛ پرآوازهترین و پربینندهترین بارش شهابی سال. و امسال، برخلاف بسیاری از سالها، همهچیز به سود ماست.
چرا امسال استثنایی است
دلیلش یک اتفاق ساده اما تعیینکننده است: ماه. در شب اوج امسال، ماه «نو» است و عملا هیچ نوری به آسمان نمیتاباند؛ یعنی پردهای که معمولا شهابهای کمفروغ را از چشم پنهان میکند، این بار کنار رفته است. سازمانهای نجومی جهان همین ویژگی را دلیل آوردهاند که امسال را یکی از بهترین سالهای یک دهه اخیر برای تماشای برساوشی بدانند. ساکنان و مسافران اصفهان یک امتیاز دیگر هم دارند: آسمان مرداد در اصفهان تقریبا بیابر است؛ آمار هواشناسی از حدود ۹۵ درصد ساعات صاف آسمان در این ماه حکایت دارد، با رطوبت پایین و بارش نزدیک به صفر. همین ترکیب آسمان تاریک و هوای صاف است که استان اصفهان را به یکی از بهترین مقاصد دیدن بارش شهابی امسال و پایگاههای رصد در کشور بدل میکند؛ به شرط آنکه بدانیم کجا برویم.
کجای اصفهان برویم؟
نزدیکترین آسمان واقعا تاریک به شهر، کویر ورزنه در شرق استان است؛ حدود ۱۱۰ کیلومتر و یکونیم ساعت رانندگی تا مرکز اصفهان (۳۲°۲۵′ شمالی، ۵۲°۳۹′ غربی). ورزنه سالها است مقصد ثابت رصدگران و گروههای نجومی است و پهنه باز و افق گستردهاش برای دنبالکردن شهابها ایدهآل است. منطقه حسنآباد و خارا در جنوب ورزنه هم آسمان خوبی دارد، هرچند رصدگران محلی هشدار میدهند که آلودگی نوری آرامآرام به این نقطه هم رسیده است.
اگر دنبال آسمانی حرفهایتر و تاریکتر هستید و وقت بیشتری دارید، کویر مرنجاب در شمال استان و در محدوده آرانوبیدگل یکی از معروفترین قطبهای نجومی ایران است؛ فاصلهاش از اصفهان بیشتر است و جاده کویری آن حدود ۵۰ کیلومتر ناهموار است که تا سه ساعت وقت میگیرد، اما کیفیت آسمانش کمنظیر است. برای آنها که گرمای کویر را برنمیتابند، ارتفاعات جنوب و غرب استان - سمیرم، فریدونشهر و اطراف دریاچه سد زایندهرود در چادگان - گزینه خنکتر و کمنوریاند که هوای مطبوع شبانه را هم به تماشا اضافه میکنند (فاصلهها تقریبی: سمیرم حدود ۱۶۰ و چادگان و فریدونشهر حدود ۱۳۰ تا ۱۵۰ کیلومتر). برای انتخاب دقیقتر، نقشه آسمان تاریک ایران به نشانی astromap.ir کمک میکند نزدیکترین نقطه کمنور به مسیرتان را پیدا کنید.
چه ساعتی سر بلند کنیم؟
اوج بارش در شب ۲۱ به ۲۲ مرداد رخ میدهد، اما نکته کلیدی زمان است: کانون بارش، یعنی صورت فلکی برساوش، هرچه به سپیدهدم نزدیکتر میشویم بالاتر میآید و شمار شهابها بیشتر میشود. بهترین پنجره عملی برای اصفهان، از حدود نیمهشب تا پیش از روشنایی صبح ۲۲ مرداد است؛ زمان دقیق اوج به وقت ایران نزدیک به سحر برآورد میشود و احتمالی است. پس اگر میخواهید بیشترین شهاب را ببینید، سحرخیزی جواب میدهد. انتظارتان را هم واقعبینانه نگه دارید: امسال با اینکه آسمان آرمانی است، پیشبینیهای علمی برای امسال نرخی معتدلتر از سالهای اوج را نشان میدهند و از چند ده شهاب در ساعت در بهترین حالت و دور از نور شهر حکایت دارند، نه لزوما «هر دقیقه یک شهاب». همین هم برای یک شب بهیادماندنی کافی است. اگر این نمایش را از دست دادید، بارش شهابی جوزایی هر آذر تکرار میشود؛ راهنمای رصدش را در «راهنمای رصد بارش شهابی جوزایی در آسمان اصفهان» ببینید.
به تلسکوپ نیاز ندارید
شاید عجیب به نظر برسد، اما بهترین ابزار برای تماشای بارش شهابی، چشم غیرمسلح است. تلسکوپ و دوربین دوچشمی میدان دید را محدود میکنند و دقیقا همان چیزی را که میخواهید، یعنی آسمان باز، از شما میگیرند. کافی است روی زیرانداز یا صندلی راحتی دراز بکشید، حدود بیست دقیقه صبر کنید تا چشمتان به تاریکی عادت کند، نور گوشی را خاموش یا قرمز کنید و بعد آرام آسمان را نگاه کنید. این نکته را هم بگوییم که این «ستارهها» نیستند که فرو میریزند. شهابهای برساوشی ذرات ریزیاند که از دنبالهدار سوئیفتتاتل (۱۰۹P) جدا شدهاند؛ دنبالهداری بزرگ با هستهای حدود ۲۶ کیلومتر که هر حدود ۱۳۳ سال یکبار به بخش داخلی منظومه شمسی سر میزند. وقتی زمین هر مرداد از میان این ابر ذرات میگذرد، آنها با سرعتی نزدیک به ۶۰ کیلومتر بر ثانیه وارد جو میشوند، میسوزند و همان ردهای نورانی را میسازند. گاهی هم «گویهای آتشین» پرنوری دیده میشوند که ردشان چند ثانیه در آسمان میماند.
اگر میخواهید شکار کنید (عکاسی)
برای ثبت شهابها به تجهیزات پیچیده نیاز نیست، اما چند اصل ثابت است: دوربین را روی سهپایه ببندید، لنز واید (حدود ۱۰ تا ۲۴ میلیمتر) را کاملا باز کنید (کمترین f، حدود ۲.۸)، ایزو را بین ۱۶۰۰ تا ۶۴۰۰ بگذارید، نوردهی را ۲۰ تا ۳۰ ثانیه تنظیم کنید و فوکوس را دستی روی بینهایت ببندید. بهترین روش، عکاسی پیوسته است: کادر را ببندید و بگذارید دوربین ساعتها پشتسرهم عکس بگیرد؛ گاهی یک کادر ثابت در طول دو سه ساعت چند شهاب را کنار هم ثبت میکند.
سه قاب پیشنهادی برای آسمان اصفهان: نخست، تلماسههای ورزنه در پیشزمینه و رد شهابها بالای خط منحنی شن؛ دوم، یک درخت یا کپر تنها در دشت به عنوان نقطه کانونی و آسمان پرستاره پشت آن؛ سوم، رو به شمالشرق و کانون برساوش نزدیک لبه کادر تا شهابها در طول قاب کشیده شوند. هاله نور شهر اصفهان را پشت سر بگذارید تا افق تمیز بماند.
پیش از حرکت
شب کویر و ارتفاعات حتی در مرداد خنک میشود؛ لباس گرم، زیرانداز، آب و خوراکی کافی بردارید. چراغقوه نور قرمز همراه داشته باشید تا چشمتان از تاریکی خارج نشود. اگر به کویر میروید، مراقب جاده شبانه و خزندگان باشید و ترجیحا در قالب گروه یا با اقامتگاههای بومگردی منطقه برنامهریزی کنید؛ در ورزنه اقامتگاههایی هست که خودشان تماشای آسمان شب را با راهنما ارائه میدهند. برای رصد راحتتر و ایمنتر، همراهی با گروهها و انجمنهای نجومی که هر سال برای برساوشی برنامه رصدی میگذارند هم گزینه خوبی است. یک شب، یک زیرانداز، آسمانی بیماه و کمی صبر؛ همین کافی است تا مرداد امسال را جور دیگری به یاد بیاورید.
بیشتر بخوانید: راهنمای رصد بارش شهابی جوزایی در آسمان اصفهان
پرسشهای پرتکرار
بهترین نقطه برای رصد برساوشی در اصفهان کجاست؟ نزدیکترین آسمان تاریک به شهر، کویر ورزنه در شرق استان (حدود یکونیم ساعت) است. برای آسمان تاریکتر کویر مرنجاب در شمال استان و برای هوای خنکتر ارتفاعات سمیرم، فریدونشهر و چادگان گزینههای خوبیاند.
چه ساعتی مناسب است؟ اوج در شب ۲۱ به ۲۲ مرداد است و بهترین زمان از حدود نیمهشب تا پیش از سپیدهدم، وقتی کانون بارش بالاتر میآید.
تلسکوپ لازم است؟ خیر. بهترین ابزار چشم غیرمسلح است؛ تلسکوپ و دوربین دوچشمی میدان دید را محدود میکنند.
امسال چند شهاب در ساعت میبینیم؟ امسال با ماه نو آسمان آرمانی است، اما پیشبینیهای علمی نرخی معتدلتر نشان میدهند؛ در بهترین حالت و دور از نور شهر، چند ده شهاب در ساعت.
