دوست دارم صدای سازم را به گوش جهانیان برسانم
مصطفی قناعت، متولد 1336 در اصفهان، هنرمندی خودساخته و نوازنده توانای کلارینت (قرهنی)، انسانی بامحبت و بسیار صمیمی، صدای سازش گرم و پرنفوذ و، تبحرش در نوازندگی، مرزهای غربی و شرقی را درنوردیده است. ساز او گاهی کلارینت غربی نواز میشود و گاهی نای سیاهرنگ ایرانی (قرهنی). او دوست دارد که صدای سازش را به گوش جهانیان برساند هرچند هنوز در اصفهان بسیاری صدای سازش را نشیده اند! گفتگویی با این استاد موسیقی انجام دادیم که در ادامه میخوانید.
مازیار زارع - اصفهان امروز : مصطفی قناعت، متولد 1336 در اصفهان، هنرمندی خودساخته و نوازنده توانای کلارینت (قرهنی)، انسانی بامحبت و بسیار صمیمی، صدای سازش گرم و پرنفوذ و، تبحرش در نوازندگی، مرزهای غربی و شرقی را درنوردیده است. ساز او گاهی کلارینت غربی نواز میشود و گاهی نای سیاهرنگ ایرانی (قرهنی). او دوست دارد که صدای سازش را به گوش جهانیان برساند هرچند هنوز در اصفهان بسیاری صدای سازش را نشیده اند! گفتگویی با این استاد موسیقی انجام دادیم که در ادامه میخوانید.
-چگونه وارد دنیای موسیقی شدید؟
از سنین خردسالی به موسیقی علاقمند بودم و آهنگهای کودکانه، لالاییها و تصانیفی را که از رادیو میشنیدم بازخوانی میکردم و بهقدری مهارت پیداکرده بودم که صدایم زینتبخش میهمانیهای خانوادگی، اردوها و مراسم مدرسه بود. ده سال یا یازده سال داشتم که از طرف آموزشوپرورش جهت گسترش و کشف استعدادهای نوظهور موسیقی برگزیده شدم و مربیمان جناب سلحشور که نظامی بود و ترومپت مینواخت، ساز کلارینت را برایم انتخاب کردند.
-نخستین استادتان که بود؟
در واقع هیچکس! در آنجا کودکی 11 ساله، همسن خودم بود به نام بهرام سهیلزاد که اکنون در امریکا طراح اتومبیل است، ایشان دو سالی بود که کلارینت مینواخت و مسئول کنترل و آموزش صدای ساز به ما بود. گاهی هم فردی به نام گروهبان آقاجانی که نوازنده کلارینت بود به ما سر میزد اما مدرس ما محسوب نمیشد. ما هفتهای دو روز به کلاس موسیقی میرفتیم و هرکدام 10 دقیقه فرصت تمرین با سازی که در اختیارمان میگذاشتند داشتیم! بهمرور این زمان به یک ساعت افزایش پیدا کرد اما بسیار ناچیز بود و باعث شد که من در خیال و رؤیا و گاهی در خواب تمرینات ذهنی انجام دهم تا جایی که دیگر صدای ساز خیالی را هم میتوانستم بشنوم!
-نخستین اجرای مهم زندگیتان را به خاطر میآورید؟
نخستین اجرای مهم من داستان جالبی دارد. روزی تصمیم گرفتم خودم را به آقای سلحشور نشان دهم. او در عین اینکه انسان بسیار خوبی بود اما بهواسطه شغل و روحیاتش بسیار جدی و گاهی خشن بود و اگر دستور توقف میداد دیگر کسی حق درآوردن صدای سازش را نداشت، پس من تصمیم گرفتم در یکی از توقفهای ایشان شروع به نوازندگی کنم. دو آهنگ را آماده کردم و در یکی از اجراهایی که قبل از مسابقات ورزشی با ارکسترمان حضور داشتیم در زمان سکوت ارکستر شروع به نوازندگی کردم و این اجرا منجر به این شد که اجازه یابم که ساز را با خود به منزل ببرم.
-با کدام ارکستر شروع به نوازندگی کردید؟
در سن دوازده و نیم سالگی هم در مسابقات ناحیهها و بعدازآن مسابقات استانی نفر اول شدم و بلافاصله توسط استاد سیروس ساغری به ارکسترشان دعوت شدم. دو سال در ارکستر ایشان بودم و بعدازآن دو سال و نیم هم در ارکستر کمیته هنری امور تربیتی به سرپرستی استاد میرفخرایی. به سن شانزدهسالگی که رسیدم دیگر در مدارس و امور تربیتی به تدریس هم گمارده شدم و در سال 1352 در مسابقات کشوری که در رامسر برگزار شد برگزیده مقام نخست شدم.
-تأثیرگذارترین استاد شما چه کسی بود؟
من خود را مدیون همه اساتید میدانم اما اسطوره شخصیت رشد و بالندگی زندگی موسیقیاییام را زندهیاد استاد مجتبی میرزاده میدانم. او در سال 1354 استاد رهبری ارکستر فرهنگ و هنر اصفهان را برعهده گرفت و مرا بهعنوان نوازنده کلارینت انتخاب کرد و سعادتی نصیبم شد که دو سال و نیم در خدمت ایشان باشم و با این ارکستر توانستیم برای نخستین بار رتبهای کسب کرده و مقام نخست جشنواره موسیقی که در شیراز برگزار میشد را به دست آوریم.
-چه خاطره جالبی از استاد میرزاده دارید؟
استاد میرزاده بعضی مواقع انتهای ویلن را مانند کمانچه بر روی زمین میگذاشت و آرشه را بین انگشت شصت پا و انگشت دوم میگرفت و با پا آرشه کشی میکرد، از ایشان دلیل این کار را پرسیدم او در جواب گفت که موسیقی همه زندگی من است و اگر آن را از من بگیرند زنده نخواهم ماند! پس من اینچنین تمرین میکنم که اگر روزی انگشتی از من ناتوان شود بازهم توان ساز زدن داشته باشم.
-مؤثرترین فرد در نوازندگی ساز شما چه کسی بود؟
در شیراز نوازندهای بسیار توانا به نام استاد شجاعی حضور داشت که بهجرئت میتوانم بگویم از بهترین نوازندگان کلارینت ایران بود. روزی در یک جشن خصوصی در اصفهان بیشتر از 30 ارکستر از شهرهای مختلف دعوت شدند و از اصفهان همگروه من به همراه یک گروه دیگر حضور داشت. بعد از اجرای گروه ما، استاد شجاعی بم مجلس آمد، من بهمحض دیدن ایشان خود را پنهان کردم و در موقعیتی قرار دادم که بهراحتی بتوانم اجرای ایشان را ببینم. حقیقتا سونوریته و صدای ساز خود را مدیون آن اجرای زیبای استاد شجاعی میدانم که توانستم با تأسی از ایشان صدای سازم را پختهتر و کاملتر کنم.
-پس گروه هم داشتهاید. از گروهتان بگویید.
بعدازاینکه در مسابقات کشوری اول شدم به همراه دو برادر به نام مسعود و منصور که یکی آکوردئون و ارگ میزد و یکی هم درامز، گروهی به نام شهاب درست کردیم که بسیار گروه موفقی بود. هسته اصلی گروهمان همان سه نفر بودیم اما گاهی بنا بهضرورت یک ترومپت هم اضافه میکردیم که آقای عندلیب برایمان مینواخت و گاهی هم دوستی بهنام مجتبی. این گروه تا سال 1356 پابرجا بود.
-بعد از گروه شهاب چه کردید؟
به خدمت سربازی رفتم و بعد از بازگشتم تصمیم گرفتم یک ساز ایرانی انتخاب کنم اما منصرف شدم و مصمم شد با این ساز ردیفها و گوشههای ایرانی را با اجرای ربع پردههایش بنوازم، پس با تمرین روزی بیش از ده ساعت بعد از 13 سال توانستم به این مهم دستیابم و نخستین ربع پرده را هم در بیات ترک اجرا کردم.
-چگونگی آغاز فعالیت موسیقیتان بعد از انقلاب را بگویید؟
بعد از انقلاب ابتدا آهنگی به نام امام امت ساختم که موردتوجه قرار گرفت و سپس قرار شد گروهی برای حزب جمهوری اسلامی در اصفهان تشکیل دهم که بعد از انجام تست و انتخاب اعضا از بین محصلین به دلیل برخی تنگنظریها و شرایط آن روز عقیم ماند.
-نخستین کارهای اجرایی شما بعد از انقلاب چه بود؟
در تیرماه سال 1360 بعد از واقعه هفتم تیر، برای مراسم چهلم آن شهیدان، قطعهای ساختم به نام اشک که به مراه سرود «امام امت» در حسینیه هارونی در مقابل هفت هزار نفر به همراه یک گروه کر 25 نفره برنامه اجرا کردیم که البته چون اجازه ارکستر ندادند با یک ساز قرهنی و یک طبل اجرای برنامه کردیم که به دلیل استقبال سه شب تمدید شد.
-آیا برای صدا و سیما هم قطعاتی را ساختهاید؟
بله، من سه قطعه در صداوسیما ضبط کردم به نامهای ساقی کوثر، زایندهرود، و متأسفانه نام سومین آهنگ را فراموش کردهام.
-از دیگر فعالیتهایتان در موسیقی بگویید؟
سال 69 برای جشنهای انقلاب همراه با سنتور مرحوم برادرم و خوانندهای به نام آقای پریش، 34 برنامه اجرای زنده داشتیم. حدود سالهای 1365 تا 1366 گروهی به نام چهارباغ درست کردیم که محل تمرینمان زیرزمین منزل استاد نیکو نژاد، نوازنده سنتور بود که ایشان مدیر این ارکستر بود، خوانندهمان، آقایی به نام افیونیان بود که پنج شش اجرا هم داشتیم؛ اما بهترین گروهی که داشتیم گروهی به نام رودکی بود که استاد دارابی و زندهیادان استاد نحوی و استاد رومیزاده از مؤسسان آن بودند. نوازنده تنبکمان استاد حسین کیوان بود، استاد یاوریان تار، نتنویس و نوازنده سنتور نیز احسان رومیزاده و حقیر هم قرهنی مینواختم. حاصل این گروه سه شب اجرا در سینما سپاهان بود و پنج شب هم در باغ نور.
-آیا آلبوم ضبطشده هم دارید؟
بله، آلبومی در دست انتشار دارم که حاصل یکعمر نوازندگی من است؛ اثری که با 23 ساعت حضور در استودیو بالغبر 70 قطعه ضبط کردم که قرار است بهزودی با گزینش تعدادی از قطعات مذکور، منتشر شود. من در این آلبوم سعی کردم قطعات گوناگونی از سبکهای متفاوت را اجرا کنم.
-به چه نوع موسیقی گوش میکنید؟
من تقریبا همه نوع موسیقی گوش میکنم؛ از بتهوون و موتسارت و چایکفسکی گرفته تا موسیقی چین و تاجیکستان و هرچه که فکر بکنید. هیچ تعصب و محدودیتی در موسیقی را نمیشناسم و معتقدم موسیقی خوب را باید شنید حال از هر مکتب و فرهنگی که میخواهد باشد.
-غیر از موسیقی به چه هنری علاقمندید؟
من بهطورکلی عاشق هنر هستم؛ نقاشی، مجسمهسازی، معماری. پارسال در فرانسه به یکی از قبرستانهایش رفتم و ساعتها به گچبریهای آن خیره شدم، یا در کلیسای نوتردام نقاشیها و گچبریهای دیوارهایش بسیار مجذوبم کرد. کلا هرچه را که بتوان هنر بشمار آورد، دوست دارم.
-شغلتان به لحاظ گذران امورات زندگی همین موسیقی است؟
خیر، من در کار سنگبری بودم که البته از بهار سال 90 تقریبا از این کار بیرون آمدم و اکنون ارتباط محدودی با این شغل دارم.
-چند فرزند دارید؟
دو فرزند دارم. دخترم در خارج از کشور دانشجوی دکترای زبان فرانسه است و پسرم، محسن کارشناسی ارشد کشاورزی دارد و نوازنده فلوت است.
-برخی معتقدند که هنرمندان زندگی شخصی مطلوبی ندارند! نظر شما چیست؟
بستگی به عملکرد خود فرد دارد. خدا را شکر من زندگی بسیار خوبی دارم، بدون هیچگونه حسرتی. رابطه بسیار عاشقانهای با همسرم دارم و ایشان بسیار مرا درک میکند و هنرم را دوست دارد.
-آیا تدریس هم میکنید؟
بله، بهصورت خصوصی در منزل و گاهی هم در هنرکده موسیقی تدریس دارم ولی در موسیقی ایرانی تنها یک هنرجوی قرهنی ایرانی دارم اما قصد دارم در آینده تعداد هنرجویان قرهنیام را افزایش دهم.
-تفاوت کلارینت و قرهنی را در چه میدانید؟
تفاوت را تنها در لهجه سازمی دانم. من بعد از انقلاب با تمرینهایی که در موسیقی ایرانی انجام دادم از کلارینت به قرهنی رسیدم.
-چند قطعه از زیباترین موسیقیهایی را که شنیدهاید نام ببرید؟
تعدادشان که بسیار است اما قطعاتی چون پدرخوانده و پلنگ صورتی، ترکیش مارش موزارت، تولدت مبارک استاد انوشیروان روحانی که معتقدم دیگر از حالت یک آهنگ عادی خارجشده و شکل سرود ملی به خود گرفته است و البته خیلی قطعات دیگر را هم در ذهن دارم که اسمشان را نمیدانم.
-مهمترین کاری که دوست دارید انجام دهید چیست؟
دوست دارم صدای سازم را به گوش جهانیان برسانم اما متأسفانه در ایران و حتی در اصفهان هم خیلی از افراد هنوز صدای ساز مرا نشنیدهاند.
-صدای ساز کدامیک از نوازندگان را دوست دارید؟
بسیار هستند اما پنجه بیژن مرتضوی و صدای ساز پیام تونی و اجرای پیانوی حامی کیوان را بسیار میپسندم.
-سخن پایانی؟
عاشق آدمها هستم. ادعایی ندارم و کار خاصی در موسیقی نکردهام فقط سعی کردهام که سازی که متعلق به ایران است و به نفع دیگران مصادره شده بود را به ارکسترهای ایرانی بازگردانم.