بودجه 96 نفتی تر از همیشه
آنگونه که اعلامشده است در «بودجه 1396 کل کشور» سهم درآمدهای غیرنفتی 159 هزار میلیارد تومان و همچنین منابع عمومی بودجه 319 هزار میلیارد تومان است. بهاینترتیب در سال آینده نسبت درآمدهای غیرنفتی به منابع عمومی بودجه 49 درصد خواهد بود و این موضوع نشان میدهد در مقایسه با روند مثبت در پیشگرفته شده در سال های گذشته، سهم درآمدهای غیرنفتی در بودجه کاهشیافته است.
آنگونه که اعلامشده است در «بودجه 1396 کل کشور» سهم درآمدهای غیرنفتی 159 هزار میلیارد تومان و همچنین منابع عمومی بودجه 319 هزار میلیارد تومان است. بهاینترتیب در سال آینده نسبت درآمدهای غیرنفتی به منابع عمومی بودجه 49 درصد خواهد بود و این موضوع نشان میدهد در مقایسه با روند مثبت در پیشگرفته شده در سال های گذشته، سهم درآمدهای غیرنفتی در بودجه کاهشیافته است. حال مسئله قابلتوجه آنجاست که با وجود تاکیدهای زیاد بر کاهش وابستگی به فروش نفت، سهم درآمدهای نفتی در لایحه بودجه 1396 بالا دیدهشده و این یعنی وابستگی بودجه سال آتی به نفت که تبعات بیشماری به همراه خواهد داشت. در واقع با مقایسه روند سال های 84 تا 95 وابستگی بودجه در سال 96 به درآمدهای نفتی افزایشیافته است.
افزایش وابستگی به نفت
افزایش قیمت نفت به 50 دلار و در کنار آن افزایش میزان تولید و صادرات نفت خام در کشور، رشد قابلتوجه درآمد سالانه از محل فروش نفت و فرآوردههای آن را نشان میدهد. ازاینروست که کارشناسان بودجه 96 را نفتیتر عنوان میکنند و این افزایش وابستگی به درآمدهای نفتی موضوعی خلاف سیاستهای اقتصاد مقاومتی است. این وابستگی در حالی اتفاق افتاد که بر اساس پیشبینیها انتظار میرفت وابستگی به درآمدهای نفتی در بودجه سالیانه 10 در صد کاهش یابد ولی با مقایسه شاخصها و نسبتهای مختلف اقتصادی این موضوع در بودجه 96 رعایت نشده است. از طرفی هم گفته میشود تأکید بر روی درامد نفتی 110 هزار میلیارد تومانی در بودجه 96، به ازای هر بشکه 50 دلار، موضوعی است که احتمال تحقق آن زیاد نیست. به گفته سید ناصر موسوی لارگانی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس ظاهرا در بودجه 96 تکیه بر درآمدهای نفتی کاهشیافته است ولی اگر به شکل واقعی نگاه شود متوجه میشویم که اینگونه نیست و اتفاقا وابستگی به نفت افزایش هم داشته است. وی توضیح میدهد: دلیل آن، این است که در برنامه ششم پیشنهاد داده شد که 30 درصد از فروش نفت در راستای کمک به بخش خصوصی و برای نسلهای آینده در صندوق توسعه ملی ذخیره شود به اینگونه که بانک مرکزی ایران موظف میشد 30 درصد منابع حاصل از ارزش صادرات نفت خام، میعانات گازی و خالص صادرات گاز را بهحساب صندوق توسعه ملی واریز کند؛ اما در بودجه 96 این سهم به 20 درصد رسید یعنی 10 درصد از میزانی که قرار بود در صندوق ذخیره شود کسر شد که این نشاندهنده آن است به همین میزان اقتصاد کشور بیشتر به نفت وابسته میشود.
راهکارهای جایگزین درآمدهای نفتی
رئیس مجمع نمایندگان اصفهان در ادامه می گوید: موضوع قابلتامل این است که دولتمردان همواره میگویند پول فروش نفت 120 دلاری در دولت قبلی کجا رفته است؛ ولی باید این پاسخ را داد که در آن زمان روزانه 900 هزار بشکه نفت به فروش میرسید، اما اکنون با وجود آنکه نفت بشکهای 45 دلار است روزانه 3 میلیون بشکه نفتفروش داریم. موسوی لارگانی خاطرنشان میکند: اگر مقایسهای صحیح صورت گیرد هماکنون هم درآمد نفتی دولت کمتر از دولت قبل نیست چون تعداد بشکههای افزایش داشته است؛ بنابراین با توجه به اینکه فروش نفت بیشتر شده و پول بیشتری هم در صندوق توسعه ملی ذخیره نمیشود وابستگی به پول نفت افزایشیافته است؛ اما قابلتوجه است که اکنون کسی این سؤال را نمیپرسد که پول نفت چه میشود؟ و دولت چه اقداماتی را برای عمران و آبادی کشور انجام میدهد؟ این مسئول میافزاید: معمولاً سعی میشود که راهکارهایی دیگر بجای وابستگی به پول نفت در بودجه گنجانده شود یکی از آنها اخذ مالیات است. چون کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی برای اقتصاد کشور مهم است و درآمدهای مالیاتی نیز میتواند گزینه جایگزین درآمدهای نفتی، باشد؛ اما اگر در رکود فعلی افزایش مالیات هم موردنظر قرار گیرد صنایع واحدهای تولیدی کشور کلاً نابود میشوند. چون با همین میزان مالیت بسیاری از واحدها نیمه تعطیلشدهاند ودرصورت افزایش بیشتر مالیات اقتصاد کشور فلج میشود. این نماینده مجلس میگوید: معمولاً درزمان رکود برای حفظ اشتغال باید به تولیدکنندهها بستههای حمایتی ارائه شود تا فشار وارده منجر به تعطیلی کارگاههای تولیدی نشود. به گفته لارگانی زمانی که یک واحد تولید تعطیل شود مجبور به واردات بیشتر میشویم بهعلاوه آنکه ارز بسیاری هم از کشور خارج میشود؛ بنابراین استفاده از راهکار افزایش مالیات برای ممانعت از وابستگی به فروش نفت در شرایط فعلی چندان جوابگو نیست. وی یادآورمی شود: البته نمیتوان منکر آن شد که هزینههای کشور از طریق مالیات به دست میآید. ولی فعلاً مشکل آنجاست که به دلیل رکود موجود، پرداخت مالیات سنگین، درتوان اغلب فعالان اقتصادی نیست.
گردشگری بهترین جایگزین است
این عضو کمیسیون اقتصادی مجلس خاطرنشان میکند: یکی دیگر از راهکارها که باعث کاهش وابستگی ما به پول نفت میشود و اتفاقا شرایط آنهم در کشورمان بهویژه در شهری چون اصفهان فراهم است گردشگری است. مادارای کشوری 4 فصل هستیم که میتوان با استفاده از وجود چنین ویژگی ارزشمندی بهعلاوه وجود آثار باستانی فراوان که بسیاری از آنها درحد ثبت جهانی هستند برای جذب گردشگران فراوان اقدام کنیم. حتی با استفاده صحیح از پتانسیلهای گردشگری ایران، از پول نفت و مالیات هم بینیاز میشویم. چون درآمد قابلتوجهی با ورود گردشگران به شهرهای مختلف به دست خواهد آمد. وی اظهار میکند تنها در اصفهان که یکی از شهرهای ایران است به میزانی جذابیتهای گردشگری وجود دارد که اگر هرکدام از این آثار در کشوری دیگر قرار داشت استفادههای فراوانی از آن میبردند و درآمدزایی قابلتوجهی کسب میکردند؛ بنابراین با سرمایهگذاری و برنامهریزی سنجیده میتوان از چنین قابلیتی نیز استفاده نمود تا فاصله بودجه کشور را با وابستگی به فروش نفت افزایش دهیم.
نفیسه زمانی نژاد