مهار کانونهای فرسایش بادی در اصفهان
یکی از معضلات مردم استان اصفهان بهویژه در شهرستانهای اصفهان، نائین، آران و بیدگل، برخوار، نطنز، اردستان، کاشان و خور و بیابانک کانون فرسایش بادی است که ازقضا در این شهرستانها به شرایط بحرانی رسیده است
سمیه مسرور-اصفهان امروز: یکی از معضلات مردم استان اصفهان بهویژه در شهرستانهای اصفهان، نائین، آران و بیدگل، برخوار، نطنز، اردستان، کاشان و خور و بیابانک کانون فرسایش بادی است که ازقضا در این شهرستانها به شرایط بحرانی رسیده است. این پدیده شوم حاصل مشکل بزرگتری به نام خشکسالی است که استان اصفهان سالها است درگیر آن است. از بین رفتن پوشش گیاهی نیز دلیل ایجاد کانون فرسایش بادی است که با دو عامل خشکسالی و انسان در ارتباط است. فرسایش بادی در نگاه اول شاید یک پدیده کماهمیت جلوه کند، ولی وقتی در علم زمینشناسی میخوانیم که برای درست شدن هر یک سانتیمتر خاک سیصد سال زمان لازم است، متوجه میشویم که موضوع جدیتر از آن است که فکرش را میکردیم. جدای از دست رفتن خاک در کانونهای فرسایش بادی که خود مشکل محیط زیستی است، آلودگی ناشی از این فرسایش زندگی شهروندان و محیطزیست را نیز به خطر میاندازد. به همین خاطر در برنامه توسعه ششم بودجهای برای مقابله با این بحران شوم مشخص شد. به گفته کارشناسان محیطزیست ریز گردهای ناشی از فرسایش بادی میتواند تهدید جدی برای سلامت شهروندان باشد. بهویژه اگر این کانونها در زمینهای کشاورزی ایجاد شوند بهمراتب خطرناکتر خواهند بود زیرا آلودگی ناشی از مصرف کود شیمیایی را منتقل میکنند. بهطوریکه عدهای این پدیده را سونامی سرطان خواندهاند.
رفع بحران فرسایش بادی تا پایان برنامه توسعه ششم
مدیرکل منابع طبیعی استان اصفهان پیش تردراینباره گفت: اعتبارات اجرای طرحهای بیابانزدایی سالبهسال مصوب میشود که حدود 300 میلیارد ریال برای سال اول تخصیص مییابد. محمدحسین شاملی بابیان اینکه پیشبینی میشود تا پایان برنامه ششم توسعه بحث کانون بحران درجهیک استان حل شود اضافه کرد: در حال حاضر 100 هزار هکتار کانون فرسایش بادی درجهیک در استان اصفهان داریم که در طول برنامه ششم توسعه، 8 شهرستان این استان در دستور کار کنترل بحران قرار دارند. وی افزود: 16 کانون فرسایش بادی به مساحت یکمیلیون و 90 هزار هکتار در استان اصفهان شناساییشده است که عملیات 100 هزار هکتار کانون فرسایش بادی درجهیک در شهرستانهای آران و بیدگل، کاشان، نطنز، اردستان، نائین، خور و بیابانک، برخوار و میمه و اصفهان انجام خواهد شد. مدیرکل منابع طبیعی استان اصفهان بیان کرد: برنامه بعدی اکو توریسم است که در حال پیگیری است و تا به امروز 9 مورد طرح اکو توریسم در مناطق بیابانی داشتیم که در آران و بیدگل هم 3 طرح در مناطق مرنجاب و ابوزیدآباد در اولویت پیگیری است. وی ادامه داد: با بهرهبرداری از این طرحها شاهد جذب گردشگر داخلی و خارجی خواهیم بود که ضمن عملیات موفق بیابانزدایی شاهد ایجاد درآمد برای مناطق کویری هستیم. وی با اشاره به توجه ویژه دولت یازدهم به منابع طبیعی اظهار کرد: امسال برای اولین بار بودجه ملی ما 10 برابر افزایشیافته است که برنامههای مختلف ازجمله نهالکاری و مالچ پاشی پیشبینیشده است. وی به کاشت 120 هزار هکتار جنگلکاری در مناطق بیابانی آران و بیدگل بهعنوان یکی از کانونهای بحرانی استان نیز اشاره کرد و گفت: کاشت پوشش گیاهی در مناطق بیابانی، کاهش 80 درصدی ریز گردها را به دنبال دارد. پیشبینی میشود تا پایان امسال 28 هزار و 289 هکتار عملیات نهالکاری، بذرپاشی و مالچ پاشی بهمنظور مقابله با گسترش مناطق بیابانی در استان اصفهان انجام شود.
زمینهای کشاورزی که کانون فرسایش بادی شدند
این پرسش مطرح میشود که چرا قبلاً با چنین بحرانی روبرو نبودیم؟ که پاسخ اولیه به این پرسش خشکسالی است. این پدیده شوم به همراه تغییر در اکوسیستم سبب شده شاهد افزایش کانونهای فرسایش بادی باشیم. دبیر اجرایی نظام صنفی کشاورزی استان اصفهان دراینباره گفت: بسیاری از زمینهای کشاورزی شرق اصفهان به دلیل عدم بهرهبرداری و احیا، به کانون فرسایش بادی تبدیلشده است. اسفندیار امینی در گفتوگو با مهر اظهار داشت: با خشکی زایندهرود گستره وسیعی از اراضی کشاورزی بهویژه در شرق به اراضی بایر، موات و کانونهای فرسایش بادی تبدیل میشود.
ریز گردهای خطرناک
وی بیان داشت: گردوغباری که از اراضی زراعی به هوا بلند میشود حاوی انواع مواد شیمیایی حاصل از مصرف کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات با دوره ماندگاری زیاد است که سلامت جوامع شهری و روستایی را به مخاطره میاندازد. دبیر اجرایی نظام صنفی کشاورزی استان اصفهان تصریح کرد: ریز گردهای برخاسته از اراضی کشاورزی متروکشده در اثر خشکی زایندهرود به دلیل وجود مواد سمی شیمیایی در آنها با ریز گردهایی که از بیابانها به هوا بلند میشود بهمراتب خطرناکتر است. وی خاطرنشان کرد: بدون زایندهرود تالاب گاوخونی بهطور کامل خشک خواهد شد و به کانون بزرگ تولید ریز گردهای حاوی فلزات سنگین در منطقه مرکزی کشور تبدیل خواهد شد. امینی اعلام کرد: بر اساس پژوهش محققان دانشگاه صنعتی اصفهان خطر تبدیلشدن تالاب به کانون بزرگ تولید ریز گردهای حاوی فلزات سنگین باقابلیت انتقال یک هزار کیلومتر در کمین مناطق وسیعی از کشور است. این در شرایطی است که سه مرکز استان یعنی اصفهان، شهرکرد و یزد بافاصلهای کمتر از ۲۰۰ کیلومتری این کانون تولید ریز گرد در معرض بیشترین آسیبها خواهد بود. وی بیان داشت: راهکار مقابله با این خطر فاجعهبار احیای مجدد رودخانه و تأمین منابع تأمینکننده آب تالاب است.
نهالکاری و مالچ پاشی
دو راهکار مورداستفاده در مقابله با ریز گردها، نهالکاری و مالچ پاشی است. در راهکار نهالکاری، با شناسایی گونههای گیاهی متناسب با اقلیم و شرایط آب و هوایی منطقهای که کانون فرسایش بادی در آن قرار دارد، اقدام به کشت نهال میکنند. راهکار مالچ پاشی یا خاکپوش نیز چندین سال است که در دستور کار قرارگرفته و معایب و محاسن خودش را دارد. معمولاً مالچ پاشی برای هدفهایی مانند تثبیت شنهای روان در اراضی بیابانی استفاده میشود و ایجاد کانون فرسایش بادی سبب شده از این روش برای مهار این کانونها استفاده شود. اصولاً در علوم جنگل خاکپوش به معنی پوشش سبک و نرم سطح خاک است که باعث حذف یا کاهش رقابت گیاهان علفی رقیب، مهاجم و ناخواسته میشود. در کشاورزی کاربرد خاکپوش به این شکل است که سطح خاک را با لایهای از کاه، خاکاره، برگ، ورقه پلاستیکی و خاک سست میپوشانند تا خاک یا ریشه گیاهان کاشتهشده از آسیب باران، سلهبندی، یخبندان، تبخیر و فرسایش محافظت شود.
مالچ طبیعی یا مصنوعی
با پیشرفت تکنولوژی مالچ مصنوعی در کنار مالچ طبیعی تولید شد. ازجمله مالچهای طبیعی میتوان به لاش برگ، بقایای گیاهی مثل گیاهان علفی بریدهشده، کاه، خاکاره و برگ یا پوست گیاهان اشاره کرد که سازگار با محیطزیست بوده و بهمراتب خطر کمتری برای شهروندان دار، اما مالچهای مصنوعی که معمولاً دوام بیشتری دارند، از ماده چسبنده گرفتهشده از مواد نفتی، پوششهای ساختهشده از سلوفان، ماده پلاستیکی با پایه گیاهی، پشمشیشه، فویل فلزی، کاغذ، خرده لاستیک، پلاستیک یا فیبر درست میشود که چندان با محیطزیست سازگار نیست. بااینحال برای مهار کانون فرسایش بادی چارهای جز استفاده از این نوع مالچها نیست.
مقابله با کانون فرسایش بادی در شرق اصفهان
چندین سال است که با توجه به شرایط آب و هوایی استان اصفهان و کاهش بارندگیها، کانونهای فرسایش بادی زیادی در این استان شکلگرفته است. مناطقی که با ورزش باد، تنها به اطراف خود صدمه نمیزنند و بعضاً تا شعاع 2000 کیلومتری خود را نیز تحت شعاع قرار میدهند. به همین خاطر مقابله با آنها تنها نجات یک منطقه محسوب نمیشود و بخشهای زیادی را در برمیگیرد. در همین راستا روز گذشته با حضور استاندار اصفهان آغاز پروژهی ۵۰۰ هکتاری نهالکاری و ۴۰۰ هکتاری مالچ پاشی بهمنظور تثبیت کانونهای بحران فرسایش بادی در شرق اصفهان صورت گرفت. دکتر محسن مهرعلیزاده در بازدید از پروژه بیابانزدایی شرق اصفهان اظهار داشت: این منطقه با مشکلاتی از قبیل بیآبی و کویر روبرو است و بر اساس آمار حدود ۳۰ درصد از اراضی استان را کویر تشکیل میدهد. وی بابیان اینکه اقدامات خوبی درگذشته در این منطقه صورت گرفته است، افزود: این فعالیتها ادامه خواهد داشت و در سال ۹۶ بودجهی محدودی برای این منطقه در نظر گرفتهشده بود، اما برای سالهای آتی پیشبینی خوبی در برنامه ششم در راستای مهار بیابانزایی به طرحهایی مانند مالچ پاشی و نهالکاری، اختصاصیافته است.
استاندار اصفهان تصریح کرد: علاوه بر این اقدامات که بهصورت ملی خواهد بود، فعالیتهایی در سطح استان خواهیم داشت که شامل محدودیت برداشت مواد اولیه گچ از معادن خواهد بود چراکه برداشت حداکثر یک متر از سطح خاک باعث از بین رفتن خاکهای سطحی خواهد شد که اینیکی از عوامل اصلی افزایش ریز گردها در زمان طوفان است. مهرعلیزاده بابیان اینکه از ۹ معدن موجود ۷ مورد تعطیل شدند، تصریح کرد: با صاحبان معادن فعال برای تغییر کاربری مذاکره خواهد شد که در محلی دیگر مشغول به کار شوند تا بهجای این معادن شهرک صنعتی با کارخانههایی که نیاز کمتری به آبدارند ایجاد شود که هم میتوان اشتغال را حفظ کرد و هم از توسعهی بیابان جلوگیری نمود. استاندار اصفهان خاطرنشان کرد: ۴۰۰ هکتار مالچ پاشی و ۵۰۰ هکتار نهالکاری باهدف مهار بیابان در منطقه شرق شهرستان اصفهان آغاز شد و انشا الله با توجه به وسعت بیابان در سطح استان این قبیل طرحها افزایش یابد.
گفتنی است دکتر مهرعلیزاده استاندار اصفهان به همراه معاون عمرانی استانداری، فرماندار و شهردار، نمایندگان استان در مجلس شورای اسلامی، مدیران ذیربط با حضور در منطقهی سجزی، از کانونهای فرسایش بادی و ۹ هزار هکتار جنگل دست کاشت در جهت تثبیت کانونهای بحران بازدید و سپس در منطقه پایگاه هوایی شهید بابایی، پروژهی ۵۰۰ هکتاری نهالکاری و ۴۰۰ هکتاری مالچ پاشی بهمنظور تثبیت کانونهای بحران فرسایش بادی آغاز شد.