علی ظریفی؛ کمال در هنر و تواضع
علی ظریفی اصفهانی، استاد صاحب سبک و برجسته قلمزنی است که از چهارسالگی این هنر را آموخته و بیش از 70 سال هنرمندی کرده و با فلز شاهکارهایی آفریده که تزیینگر موزههای داخلی و خارجی است. او متواضعانه از هنرش کمتر میگوید هنری که در حد اعلا نفیس است. مردمداری و والامنشی او نیز کم از هنر دستانش نیست.
«علی بپا دیرت نشه!»؛ این حرف پدر را خوب به یاد دارد، آن زمان که کودکی چهارساله بود و هر صبح ظرف چاشتبندی را که مادر دستش میداد برمیداشت تا به دکان قلمزنی مرحوم استاد تقی پژوتن برود و شاگردی کند. استاد علی ظریفی اصفهانی که حالا در آستانه 80 سالگی است میگوید که آن روزها فکر میکرده که منظور پدر از این حرف این بوده که دیر به سرکار نرسد اما بعدها متوجه شده که منظورش این بوده که مواظب باش در زندگی، در کار و فکر و در شناخت روی اجتماع دیرت نشود! او با صدایی سخت پرانرژی میگوید: «وقت من نباید بگذرد، اگر وقتم بگذرد مصیبت است، خیلی سخت است. آنوقت استادم میگوید امروز چهکار کردی؟!»
استاد برجسته و صاحب سبک قلمزنی که شیوه نوین «حرکت فلز روی فلز» را در این هنر پایهگذاری کرده و آثار کمنظیر و نفیس اش در موزههای ایران و جهان و نزد مجموعهداران نگهداری میشود، نشان درجهیک هنری و چندین دیپلم افتخار هم دارد اما متواضعانه از هنر خود کمتر سخن میگوید تا بیشتر از هنرمندان برجسته قلمزن و هنرشناسان شهر، از هنر به حد کمال رسیده او بشنویم.
ظریفی که از چهار تا هفتسالگی نزد استاد پژوتن شاگردی کرد از آن سالها به خاطر میآورد که با پایان یافتن جنگ جهانی دوم و رفتن متفقین از ایران و گروههایی که در اصفهان بودند بازار کارهای هنری هم از رونق افتاد، چراکه آنها کارهای هنری را خوب میخریدند.
کارگاه قلمزنی او که اتاق کوچکی است پر از ابزار کار و وسایلی مثل چند گلدان گل و صندلی، در پشت موزه خط در نزدیکی خانه هنرمندان در پارک آبشار، چندین سال است که به خاطر بیماریاش بیشتر به محل دیدارهای دوستان، هنرمندان و آشنایان با او تبدیلشده است.
استاد قلمزن که پا گذاشتن به دهه هشتاد زندگی و بیماری، هیچیک باعث نشده تا کوچکترین سستی در این باور خود راه دهد، میگوید که گذشتگان هر کاری انجام دادهاند دیگر رفتهاند و ما نباید پایمان را جای پای آنها بگذاریم بلکه باید خودمان باشیم و ببینیم که ما برای جامعه و روح و فکرش، برای ایران و شهرمان، برای جوانها و برای همه و همه چهکاری انجام دادهایم! «ما بدهکار این هوایی هستیم که تنفس میکنیم. من علی ظریفی باید سرم را بیرون کنم تا ببینم یک دنیای دیگری هم هست و آدمهای دیگری هم هستند در این خیابانها، شهر و کشور نه اینکه همیشه خودم را ببینم، باید بروم جلو. من اگر میگویم امروزی هستم، زبانم، رفتارم و گفتارم باید همه امروزی باشد. فکر من تا الآن این بوده و کارهایی را هم که دوستان میآیند و میگویند که انجام دادهام، قبول ندارم چراکه اینها از دیروز بوده. من حتی دلم میخواهد این کسانی که صبحها میآیند و در پارک راه میروند، مثل دیروز راه نروند.»
داستان آفرینش سبک «حرکت فلز روی فلز» استاد نیز برگرفته از همین باور اوست به گذشتن از تکرار و تقلید آنچه گذشتگان انجام دادهاند و رفتهاند. «میخواستم کاری روی فلز انجام دهم که به هرکسی میگفتم، میگفت که نمیشود، چون یک مولکولهایی در این فلز است که اگر بخواهی مثل خمیر حرکتش بدهی و ازاینجا به آنجا ببری خشک میشود و میریزد. من به خودم گفتم که باید این کار را انجام دهم. اهل کوه و کویر بودم. یک روز در کوه مقابل غاری کولهپشتیام را گذاشتم و نشستم. دیدم کف غار، کنار دهانه آن بیآنکه سنگ حرکت کرده باشد روی آن مالانده و کندهشده و حرکت کرده از روی سنگ. سرم را بالا کردم تا بگویم خدایا خوب شد که آمدم اینجا و این را دیدم که نگاهم افتاد به لبه غار آن بالا. دیدم که یک آثاری هم در سقف وجود دارد. یک چشمه آب آن بالابود که میآمد پایین و از دهانه غار به پایین میریخت. سمتی که سرعتش زیاد بود آنطرف میریخت و هر چه سرعت کمتر میشد، میآمد اینطرفتر. برداشت من این بود که آب، روی سنگ را حرکت داده و آورده بود اینجا. من با خودم فکر کردم وقتی آبی به این نرمی توانسته سنگی به این سختی را حرکت دهد آنوقت من انسان نمیتوانم با ابزارم فلز را از روی فلز حرکت دهم و ببرم یک جای دیگر قرار دهم. گفتم، میتوانم و نشستم و این کار را کردم.»
او که تا دهسالگی در قلمزنی شاگردی کرده، بزرگترین استادش را خدا میداند و معتقد است: «وقتیکه میگوییم خدا تنها هنرمندی است که همهچیز را آفریده و خود را شاگرد او میدانیم با داشتن چنین استادی باید حواسمان باشد تا جای پایمان را به خطا نگذاریم.» هنرمند نیز در نظر این استاد ازآنجاییکه شاگرد خداست قابلاحترام است اما میگوید که هنرمند تا زمانی که هست، غریب است و درکش نمیکنند وقتیکه رفت برایش بزرگداشت میگیرند!
هنر قلمزنی که همواره از استادان بنام و برجستهای برخوردار بوده که برخی از دنیا رفتهاند و برخی همچنان عاشقانه به آفرینش آثار ارزشمند میپردازند ازنظر استاد ظریفی، با هنر جوانانی نیز که این هنر را خوب میشناسند و بهخوبی میآفرینند، غنیتر میشود، این جوانان اما چون هنوز گرد پیری بر چهرهشان ننشسته غریباند و
ناشناخته که باید همت کرد و آنها را شناساند.
ظریفی که از نخستین اعضای شورای خانه هنرمندان در زمان افتتاح آن بود هنرمندان بزرگ اصفهان را که از اعضای خانه هنرمندان بودند به یاد میآورد، هنرمندانی چون رضا ارحام صدر، عباسعلی پورصفا، حسن کسایی، جواد رستم شیرازی و رضا ابوعطا را که همگی مرحوم شدهاند، و از آن نسل به گفته وی، فقط او مانده و ناصر کوشان.
او تجربه تدریس 10 ساله در دانشگاه هنر را نیز داراست. کلاسهای او اگرچه باید با حدود 15 دانشجو برگزار میشد اما هر جلسه در حدود 50 هنرجو به قیمت غیبت از کلاسهای دیگر خود و درحالیکه دیگر نظم دانشگاه بههمخورده بود در کلاسهای استاد ظریفی حاضر میشدند تا بیاموزند. او درنهایت تدریس را کنار گذاشت و گفت که تدریس کار او نیست و باید به هنر خود بپردازد و بیافریند.
استاد مردمدار و والامنش، فروتنانه از تجربه سالها در جبهه بودن و شاگردان شهیدش نیز سخنی نمیگوید. برای او که هنر قلمزنی را به کمال آموخته و آفرینشگر کارهای بینظیری شده، چکش نه یک ابزار که چکش محبت است و قلم آن نیز قلم نوازشگر، که این دو بر روی فلز مینشینند و میآفرینند. «در هنر قلمزنی نه رنگ و قلممو است و نه فیلم و گفته، بلکه هنرمند با یک آهن و چکش روی فلز میآفریند و آن را تبدیل به جواهراتی میکند که در دنیا میدرخشد، پس کار قلمزن بسیار جایگاه دارد. من که همیشه به این هنرمندان دعا میکنم که واقعاً همهشان اساتید بسیار خوبی هستند.»
کارگاه کوچک استاد در این صبح فروردینماه که رودخانه نیز جاری است پرشده از دوستانی که با اشتیاق برای دیدارش آمدهاند. خدایش سلامت دارد و حفظش کناد.
برای خواندن یادداشت این گزارش کلیک کنید https://esfahanemrooz.ir/main/3166-%D9%85%D8%B1%D8%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82.html