آیا ترامپ تهدیدی برای دموکراسی آمریکا است؟
انتخاب دونالد ترامپ بهعنوان رئیسجمهور آمریکا سؤالی را برای آمریکاییها به وجود آورد که هرگز در مورد آن قبلاً فکر نمیکردند. آیا دموکراسی ما درخطر است؟
انتخاب دونالد ترامپ بهعنوان رئیسجمهور آمریکا سؤالی را برای آمریکاییها به وجود آورد که هرگز در مورد آن قبلاً فکر نمیکردند. آیا دموکراسی ما درخطر است؟ بهغیراز مورد استثنایی جنگهای داخلی، دموکراسی آمریکا تابهحال دچار لغزش نشده و در هیچ کشوری دموکراسی بهاندازه آمریکا غنی و باثبات نبوده است؛ اما حالا بعد از همه این ثبات و غنا هیچ تضمینی برای بقای این دموکراسی در آینده وجود ندارد. ما به مدت دو دهه در مورد ظهور و سقوط دموکراسی در اروپا و آمریکای لاتین مطالعه کردیم و به نتایج هشداردهندهای رسیدیم. واضحترین هشدار، ظهور سیاستمداران ضد دموکراسی در عرصه جهان سیاست است. در یک بررسی در مورد مرگ دموکراسیها در دهه 1930 در اروپا، «جوان لیز» به این نتیجه رسید که سیاستمداران ضد دموکراسی چند خصیصه اصلی دارند: دعوت به خشونت، نابود کردن آزادیهای مدنی مخالفان و رد مشروعیت سیاستمداران منتخب مردم. ترامپ همه این ویژگیها را دارد. او در کمپین انتخاباتی خود مردم را به خشونت دعوت میکرد، مدام هیلاری کلینتون را تهدید به پیگرد قانونی و رسانهها را تهدید به برخورد قانونی با رفتارهای قانونی آنها میکرد و یکبار هم گفت که ممکن است که نتایج انتخابات را نپذیرد. رفتارهای ضد دموکراتیک ترامپ تا زمان انتخابات هم ادامه پیدا کرد. او مشروعیت و قانونی بودن آرای الکترال را زیر سؤال برد و بعدازآن هم سرویسهای اطلاعاتی را که گزارش داده بودند روسیه بهمنظور تغییر آرای انتخابات به نفع وی اقداماتی انجام داده است را از کار برکنار کرد. ترامپ اولین سیاستمدار آمریکایی نیست که تمایلات اقتدارگرایانه دارد (نمونه دیگر سناتور جوزف مک کارتی است) اما در تاریخ آمریکای مدرن اولین سیاستمدار اقتدارگرایی است که بهعنوان رئیسجمهور انتخابشده است. این مسئله لزوماً به این خاطر نیست که آمریکاییها افراد اقتدارگرای بیشتری پرورش دادهاند (رأیدهندگان آمریکایی همیشه رگههایی از تمایلات اقتدارگرایی دارند) بلکه بیشتر به این دلیل است که نهادهایی مانند حزبها و سیستم انتخابات و رسانههای خبری که توقع میرود ما را از افتادن به دام افراطیگری دور کنند، شکستخوردهاند. بسیاری از آمریکاییها از تمایلات اقتدارگرایانه ترامپ نگران نیستند چراکه به ابزارهای کنترل قانونی که وی را محدود و مهار میکنند اعتماد دارند؛ اما واقعیت این است که دیوار دفاعی قانون که از دموکراسی ما محافظت میکند ازآنچه ما فکر میکنیم ضعیفتر است. یک قانون اساسی خوب برای محافظت از دموکراسی کافی نیست. این درسی است که در اوایل قرن نوزدهم بسیاری از رهبران استقلال در آمریکای لاتین وقتیکه قانون اساسی خود را از روی قانون اساسی آمریکا نوشتند و فقط دیدند کشورشان غرق در هرجومرج شد، گرفتند. قانون اساسی دموکراتیک باید توسط هنجارها و قواعد غیررسمی قوی و محکم تقویت شود. دموکراسیها باوجود قوانین نانوشتهای که توسط همه بازیگران مورداحترام باشد و حداقلی از مدنیت و همکاری را تأمین کند بهتر کار میکنند. هنجارها بهعنوان گاردریل هایی برای دموکراسی هستند که مانع میشوند که رقابتهای سیاسی به هرجومرج کشیده شوند. یکی از این قواعد نانوشته که دموکراسی آمریکایی را تقویت میکند خویشتنداری حزبی و بازی منصفانه است؛ یعنی رهبران احزاب در برابر وسوسه استفاده از سیطرهای که بر نهادهای مختلف دارند برای تأمین حداکثری منافع حزب خود مقاومت میکنند. البته هنجارهای محدودیتهای حزبی در طی دهههای اخیر دچار فرسایش شده است. هنجارهای مربوط به مهار رئیسجمهور هم در معرض خطر هستند. خلأهای قانونی در مورد مهار قدرت اجرایی میتواند رئیسجمهور را وسوسه کند تا این محدودیتها را نادیده بگیرد. گرچه در دهههای اخیر قدرت قوه مجریه گسترش پیداکرده است اما با این احوال تا حدودی بهواسطه احتیاط و خویشتن مهاری روسای جمهور، قدرت این قوه محدودیتهایی دارد. دونالد ترامپ برخلاف اسلاف خود یک هنجارشکن است. نشانههایی وجود دارد که ترامپ درصدد است با استفاده از توییتر، پیامهای ویدئویی و ارتباط مستقیم با رأیدهندگان نقش سنتی رسانهها را تقلیل دهد. یکی دیگر از هنجارهای پایهای که امروز در معرض خطر است ایده اعتراض و مخالفت قانونی است. در یک حکومت دموکراتیک احزاب رقیب باید حق حیات و رقابت داشته و هرکدام از احزاب باید فعالیت حزب رقیب را بپذیرند. دموکراتها و جمهوری خواهان در امریکا ممکن است باهم توافق نداشته باشند اما آنها باید به یکدیگر بهعنوان آمریکاییهای وفادار بنگرند و قبول کنند که ممکن است رقیب پیروز انتخابات شود و اداره کشور را به دست بگیرد. بدون چنین پذیرشی دموکراسی در معرض خطر قرار میگیرد. حکومتهایی در طول تاریخ از این ادعا که مخالفانشان خائن و جنایتکار هستند استفاده کردهاند که درصدد توجیه اعمال اقتدارگرایانه خود بودهاند. کمپین انتخاباتی دونالد ترامپ بر این ادعا متمرکز بود که هیلاری کلینتون جنایتکاری است که باید به زندان انداخته شود؛ بهعبارتدیگر رهبران جمهوری خواهان ازجمله رئیسجمهور منتخب ادعا میکردند که نامزد دموکراتها مشروع نیست. خطری که ما امروز با آن روبرو هستیم داشتن رئیسجمهوری با تمایلات غیر لیبرال نیست بلکه انتخاب چنین رئیسجمهوری در شرایطی است که گاردریل های محافظت از دموکراسی آمریکایی چندان قابلاعتماد و مستحکم نیستند. اگر شرایط عادی باشد نهادهای آمریکا با کمی گیجی و سردرگمی دوران ترامپ را پشت سر خواهند گذاشت و دموکراسی آمریکایی در معرض یک خطر فروپاشی قریبالوقوع قرار نخواهد گرفت؛ اما معلوم نیست که دموکراسی آمریکا شرایط بحران را چطور پشت سر میگذارد. در شرایط بروز جنگ، حملات تروریستی و شورشهای بزرگ که همه هم محتمل هستند؛ یک رئیسجمهور اقتدارگرا و نهادهایی باقدرت نامحدود میتوانند دموکراسی آمریکا را به خطر بیندازند. باید هوشیار باشیم. هشدارها جدی هستند.
منبع: New York Times
مترجم: آرین پورقدیری