بازنگری فرآیندها در تهیه طرح جامع
برنامه جامع شهر با ایجاد ارزشافزوده برای شهر موجب رونق اقتصادی و بهبود ویژگیهای اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی شهر و ایجاد فضایی زیست پذیر میشود.
برنامه جامع با فاصله گرفتن از تفکر بخشی، فن سالارانه و صرفا کالبدی و گام برداشتن در جهت شناسایی مشکلات و ظرفیتهای شهر و تدوین راه حل های مشارکتی در چارچوب رویکرد فضایی و راهبردی در پیِ توجه به مسائل کلیدی و فرا بخشی شهر با مشارکت تمام ذینفعان است. رویکرد تدوین برنامه جامع شهر اصفهان، از پایین به بالا توأم با مشارکت ذینفعان بویژه شهروندان است که با تدوین آن به دنبال تعیین سیاستهای کلان توسعه شهر اصفهان در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، زیستمحیطی و غیره بر اساس مشارکت مردم و رسیدن به اجماع همگانی است و بهنوعی با تهیه این برنامه جامع نظام برنامهریزی شهری ایران دچار تغییر خواهد شد. تاکنون سطوح و شیوههای متنوعی برای مشارکت ذینفعان در تدوین برنامه جامع شهر اصفهان با رویکرد نوین تعریف و تنظیم شده و در هر سطح، ذینفعان بر اساس شرایط و ملاحظات اجرایی از طریق ابزارها و فنون متنوعی مشارکت داشتهاند.
تحقق مردمسالاری در مدیریت شهری
احمد حسینی نیا، معاون شهرسازی و معماری شهردار اصفهان در گفتگو با ایمنا میگوید: دستاورد کلیدی رویکرد نوین تهیه برنامه جامع شهر اصفهان، تحقق بیشازپیش اراده شهروندان و مردمسالاری در مدیریت شهری است که هم از طریق اصلاحات ساختاری بهمنظور افزایش نقش مدیریت محلی در تصمیمگیریها و هم بهواسطه به کارگیری مشارکت سهامداران یعنی همه افراد و گروههایی که مثبت یا منفی و مستقیم یا غیرمستقیم از برنامه تأثیر میپذیرند یا بر آن تأثیر میگذارند در فرایند تدوین برنامه حاصل میشود. او با بیان اینکه برنامه جامع شهر اصفهان با رویکرد نوین سیاستهای کلی، استراتژی برنامهریزی و آیندهنگری شهر را تا ۲۵ سال آینده برنامهریزی میکند، اظهار میکند: از سال گذشته تاکنون در مجموع ۱۱۴ جلسه در ارتباط با برنامه جامع شهر اصفهان برگزارشده که شامل ۳۵ جلسه موضوعی، ۱۸ جلسه شورای راهبری، سه جلسه کمیته اجرایی، ۹ جلسه کمیسیون، ۲۵ جلسه کارگروههای تخصصی، ۲۴ جلسه با گروههای اجتماعی و اقشار محلی بوده است.
مصوبات طرح جامع تبدیل به مطالبه عمومی شود
مجید نمینی، مدیر طرح جامع شهر اصفهان در این باره میگوید: در فرآیند اجرای طرح جامع که بهصورت آزمونه آغاز شده، قرار بر این است فرآیندها، شیوهها و تکنیکهای تهیه طرح جامع در حین تهیه آن بازنگری شود. در طرح جامع قبلی شهر اصفهان برقراری ارتباط با جامعه محلی کمتر انجام میشده است بنابراین تصمیم بر آن شد تا در طرح جامع جدید تماس با جامعه محلی، مردم، نهادها، سازمانها، متصدیان، ذینفعان و ذینفوذان بیشتر باشد و ارتباط مستقیم و بیواسطهای با آنان برقرار شود. مدیر طرح جامع شهر اصفهان با بیان اینکه در طرحهای جامع قبلی ۵۰ تا ۶۰ درصد زمان تهیه طرح جامع صرف جمعآوری اطلاعات میشد، این اطلاعات بهصورت انفرادی توسط مشاور و با استفاده از پرسشنامه و بررسی مطالعات آماری جمعآوری میشد، میافزاید: در حال حاضر بیشتر تلاش بر این است که بازه زمانی تهیه طرح جامع تا حد امکان کوتاهتر شود و از مطالعات قبلی برای تهیه هدفمند طرح استفاده و بیشتر مسائل کلیدی شهر اعم از مشکلات و فرصتها بررسی شود. در طرح جامع جدید مراحل تدوین طرح از یکدیگر جداشده و این روش جدید درصد موفقیت طرح جامع را بالا میبرد. نمینی اظهار میکند: بخش نخست تهیه طرح جامع گزارش تشخیص است، در این مرحله به دنبال تجویز یا توصیه برای هیچ نهاد یا گروهی نیستیم بلکه این در مرحله گزارش تشخیص ما با کمک سهامداران و با استفاده از مطالعات موجود به موضوعات کلیدی میرسیم، سپس بر اساس این موضوعات مشخص میشود چنانچه با همین روند حرکت کنیم در آینده وضعیت شهر به کجا خواهد رسید و عواقب و نتایج ادامه دادن روند فعلی چیست. او با بیان اینکه در حال حاضر باید هرچه سریعتر به سمت موضوعات کلیدی شهر حرکت کرد تا این موضوعات اولویتبندی شود، تصریح میکند: هدف این است که در این مقطع موضوعات کلیدی و مسائل شهر شناسایی و چگونگی ایجاد آنها بررسی شود، شناسایی موضوعات اساسی شهر موجب شده تا پیشبینی آینده شهر ممکن شود. مدیر طرح جامع شهر اصفهان خاطرنشان میکند: بررسی چرایی و چگونگی ایجاد مسائل شهری موجب شده تا سازوکار ایجاد مشکل مشخص شود، سپس مشاور تهیه طرح جامع بر اساس این روایات و با توجه به سناریوهای در نظر گرفتهشده برای شهر و شهروندان آغاز به ترسیم آیندهای مطلوب برای شهر کند. او اظهار میکند: مقامات وزارتخانه راه و شهرسازی بر این اعتقاد هستند که موانع و مشکلات برای اجرای طرح جامع باید از میان برداشته شود، یکی از مشکلات در طراحی شهری اشکالات و محدودیت قانونی پیش رو است؛ ازاینرو بسترسازی قانونی و نهایی باید در سطوح کلان صورت بگیرد و چنانچه این بستر فراهم نشود سازمانها و بخشهای مختلف الزامی برای اجرا این قوانین ندارند. نمینی تأکید میکند: یکی از بزرگترین مشکلات طرحهای شهری این است که جزئیات طرح بهوسیله یک سازمان متولی تهیه میشود، اما الزامی برای سایر سازمانها وجود ندارد که مصوبات طرح را اجرا کنند؛ این سازمانها معمولا به روابط درون بخشی خود پایبند است و برای اجرای فرآیندهای درونسازمانی تحت نظارت مستقیم تهران هستند بنابراین مراحل قانونی برای بسترسازی بهمنظور اجرای درست طرح جامع باید فراهم شود. او با بیان اینکه پیگیریها برای رفع موانع قانونی اجرای مصوبات طرح جامع باید از سوی وزارت خانه انجام شود و ما به عنوان مجریان طرح جامع تنها میتوانیم الزامات اجرای مصوبات طرح را به اطلاع مقامات وزارتخانه برسانیم، میگوید: مسئولان وزارتخانه راه و شهرسازی نیز اذعان دارند که مشکلات نهادی برای پیادهسازی این طرحها وجود دارد. مدیر طرح جامع شهر اصفهان تصریح میکند: نهادهای بالادستی بهمنظور رفع این موانع باید لوایحی را در عالیترین سطوح ازجمله مجلس شورای اسلامی مطرح و این لوایح را تبدیل به قوانین کنند که پشتوانه اجرایی داشته باشد. او ادامه میدهد: چنانچه پیادهسازی درست مصوبات طرح جامع تبدیل به یک مطالبه عمومی شود این طرح شهری ضمانت اجرایی قویتری خواهد داشت؛ بهعبارتدیگر چنانچه خبررسانی و آگاهسازی درباره طرح جامع در سطح جامعه انجام شود مردم اجرای درست طرح جامع را حق خود میدانند و آن را تبدیل به مطالبه عمومی شهروندان میکنند.
نادیده گرفتن الزامات در تدوین برنامه جامع شهر اصفهان
سهراب مشهودی، دبیر گروه شهرسازی جامعه مهندسان مشاور ایران با انتقاد از اینکه در روند تدوین برنامه جامع شهر اصفهان با رویکرد نوین از الزاماتی که باید دیدگاه ملی داشته باشد، نادیده گرفتهشده است، میگوید: ادغام دیدگاهها در خصوص طرحهای جامع و تفصیلی میتواند دردسرساز شود، اما اگر بتواند به موقع خود را جدا کرده و شفاف باشد که کدامیک از نظرها و دیدگاههای گروههای مختلف در طرح جامع یا طرح تفصیلی به کار رود، نتایج بهتری به همراه خواهد داشت بنابراین باید منتظر نتایج بررسی طرح آزمونه جامع با رویکرد نوین باشیم.
او با بیان اینکه به طور معمول عمر طرحهای جامع ۱۰ سال است و باید پس از آن طرح تجدیدنظر تهیه شود، اظهار میکند: آنچه در قرارداد تیپ ۱۲ شرح خدمات شهرسازی کشور تعریفشده، ارائه شرح خدمات برای طرحهای جامع بود نه برای تجدیدنظرها، ازاینرو مقررشده در طرحهای تجدیدنظر شرح خدمات دیگری تهیه شود که البته اتفاق نیفتاد و درنتیجه تکرار مکرراتی انجام و باعث شد طرحهای تجدیدنظر بهخوبی پیش نرود. این کارشناس ارشد شهرسازی و معماری ادامه میدهد: نظارت بر انجام طرحهای تجدیدنظر بهوسیله مهندسان مشاور در پیوست قرارداد تیپ ۱۲ مدنظر قرار گرفت که این موضوع نیز محقق نشد و البته موضوع دیگر این بود که با تفویض اختیار به چند ارگان دیگر، مرحله تصمیمگیری برای اجرای طرحها فرایندی طولانی پیدا کرد، ازاینرو اجرای طرحهای تجدیدنظر خروجی مفیدی به همراه نداشت. او خاطرنشان میکند: کمیتهای مشترک با وزارت راه و شهرسازی در جامعه مهندسان مشاور تشکیل شد و درنهایت طرح جامع شهر با رویکرد نوین موردتوجه قرار گرفت که بهصورت آزمونه در اصفهان تجربه میشود. مشهودی با بیان اینکه در طرح جامع شهر با رویکرد نوین مقررشده بود نظر نهایی جامعه مهندسان مشاور اعلام شود، میگوید: با توجه به اینکه بدون نظر نهایی جامعه مشاوران تدوین برنامه جامع در حال انجام است، ازاینرو آنچه در حال انجام است با اشکالات زیادی همراه شده که مهمترین آن درهمآمیخته شدن طرحهای جامع و تفصیلی است که امکان دارد یکدیگر را مخدوش کند.