جذابیتهای خوانش «محرم از نگاه گردشگران فرنگی»
نویسنده کتاب «محرم از نگاه گردشگران فرنگی» گفت: در این کتاب بهترینها و مشهورترینهایی سفرنامههای گردشگران مطرح دنیا که در ماه محرم به ایران سفر کردند را گلچین و شاهبیت آن بخش سفرنامه که درباره محرم بود را گزینش کرده و در کتاب قراردادم.
مهدی تمیزی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا، درباره اثر محرمی خود که در سال ۹۴ منتشر و رونمایی شده و امسال بار دیگر از سوی انتشارات سازمان فرهنگی هنری شهرداری اصفهان معرفیشده است، اظهار کرد: این کتاب را «بهمن نامور مطلق»، رئیس فرهنگستان هنر و معاون وقت صنایعدستی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری همان سال رونمایی کرد و امسال نیز بار دیگر مجموعه فرهنگی شهرداری اصفهان به مناسب ماه محرم و عاشورای حسینی، اقدام به بازنشر و معرفی این کتاب کرده است.
وی افزود: نکتهای که در حوزه گردشگری وجود دارد این است که دیگران درباره ما ایرانیها و آداب، فرهنگ و رسوم ما چه فکر میکنند و چه مینویسند؟ این موضوع فقط به ما ایرانیها هم اختصاص ندارد و در همه کشورها بهویژه کشورهای غربی رایج است. آنها جستوجو میکنند تا ببینند غیر از خودشان چه فردی درباره فرهنگ، تمدن، وقایع تاریخی و حتی باورهایشان مطلب و سخنی گفته یا نوشته است. چرا این ارزش دارد.
جذابیتهای نوشتن به قلم دیگران
این نویسنده و فعال حوزه کتاب و گردشگری در استان اصفهان ادامه داد: زمانی که من بهعنوان یک ایرانی درباره کشور و سرزمین خودم بنویسم، با زیست خودم در کشورم و با آنچه در پیشفرضهای ذهنی دارم مینویسم اما وقتی یک غیر ایرانی رویداد، تاریخ یا مناسبتی را تجسم کند و بنویسد، این چون از نگاه خود اوست و به دلیل اینکه پارامترها و پیشزمینههای یک فرد ایرانی را ندارد، جذابیتهای ویژه خودش را دارد.
وی یکی از مهمترین آئینها که در ایران برقرار بوده، هست و خواهد بود را رویداد مردمی محرم دانست و تصریح کرد: محرم و بهویژه عاشورای حسینی رویدادی است که مردم همیشه آن را رقم میزنند، برپا میکنند و سپس آن را تا سال بعد نگهبانی و حراست میکنند و این رویه همواره ادامه دارد و در جریان است.
تمیزی تصریح کرد: بسیاری از رویدادهای دینی و مذهبی مشابهی هم در دنیا برای سایر ادیان الهی همچون روز به صلیب کشیده شدن مسیح یا روز برپا کردن کلیسای جامع در شهر « لیموژ فرانسه» برگزار میشود که معتقدان به مسیحیت هرساله از قرونوسطی تا به امروز این رویداد را گرامی میدارند. این رویدادهایی مشابه آنها جذابیتهای خاصی دارند و این در همه ادیان مشاهده وجود دارد.
به گفته وی، در دین اسلام و مذهب تشیع، مناسک حج ابراهیمی، محرم، عاشورا و پیادهروی اربعین شاخص و نماد است؛ حالا اینکه دیگری یعنی فردی که دین من را ندارد و در وطن من زندگی نمیکند درباره اینچنین رویدادهایی که از نزدیک مشاهده کرده بنویسد، جذابیتهای خودش را دارد چراکه از نگاه یک فرد بیرونی به این جریان نگاه کرده و درباره آن نوشته است.
این نویسنده ادامه داد: موارد فوق باعث شد تا به این نتیجه برسم، از گردشگرانی که به ایران سفرکردهاند و رویداد تاسوعای و عاشورای حسینی را مشاهده و مکتوب کردهاند، مکتوبات آنها را یکجا گردآوری و منتشر کنم.
وی ادامه داد: اگر ما بتوانیم اولینها را پیدا کنیم جذاب است. حدود دو سال و نیم در کتابخانه مجلس شورای اسلامی، آیتالله مرعشی نجفی و موزه ملی ملک سفرنامههای مختلفی را جستوجو و مطالعه کردم تا اینکه به نام « میکله ممبره » بهعنوان نخستین غیر ایرانی که این رویدادها را ثبت و مکتوب کرده رسیدم.
تمیزی بابیان اینکه همین اولینها است که جذاب و مخاطب پسند است، تأکید کرد: ممبره در دوره شاهطهماسب صفوی به ایران آمده و صحنههای عزاداری مردم در سوگ سرور و سالار شهیدان را دیده و آنها را یادداشت کرده است. شاید افرادی هم بودهاند که عزاداریها را مشاهده اما خطی ننوشتهاند. وی اولین نفری بوده که اقدام به نوشتن کرده و بعد از او چندین و چند غیر ایرانی دیگر نیز اقدام به نوشتن خاطرات و سفرنامه خود از ایران، محرم و آئینها کردهاند.
وی بابیان اینکه بعد از شناسایی اولین نفر در این رابطه اقدام به جستجو و شناسایی سایر گردشگران فرنگی کرده است، افزود: در این میان بهترینها و مشهورترینهایی که سفرنامههای آنها در دنیا شناختهشده و معتبر است را گلچین کرده و شاهبیت آن بخش سفرنامه که درباره محرم بود را گزینش کرده و در کتاب گنجاندم.
تلفیق متن و تصویر در کتاب
این نویسنده اصفهانی افزود: بعد از نگارش کتاب محرم از نگاه گردشگران فرهنگی تصمیم گرفتم کتاب را به حالت متن صرف چاپ نکنم و از عکسها و تصاویر مرتبط و تارخی نیز در این مجموعه بگنجانم؛ چراکه معتقدم رسالت من این است برای جامعهای که از متأسفانه از مطالعه کتاب فراری است، بنویسم و به همین دلیل کتابها مزین به تصویر هستند.
وی تصریح کرد: سایر کتابهای منتشره ازجمله راپورتهای ملوکانه، طنز و شوخطبعی در کشکول شیخ بهایی، برای من و تو، اسکناس، مستطاب بهینهسازی مصرف سوخت همه مزین به تصویرسازی است تا اگر خواننده غیرحرفهای ترسی از مطالعه و خوانش کتاب نداشته باشد و بتواند با تصاویر همزمان از مطالعه همسود ببرد. امیدوارم این ایده تأثیرگذار بوده و در گرایش مخاطب به مطالعه تأثیر داشته باشد.
تمیزی افزود: به دلیل محرمی بودن فضای کتاب و استفاده کمتر از عناصر رنگی، از نقوش چاپ سنگی که در دوره قاجاریه در کتابها مورداستفاده قرارمی گرفته بهره گرفتم و کتاب را به رشته تحریر درآوردم.
کتاب محرم از نگاه گردشگران فرنگی با مقدمه محمدعلی ایزد خواستی نماینده یونسکو در اصفهان و با پرداختی کوتاه به روضهخوانی، دسته، تعزیه و تکیه (حسینیه) آغازشده و سپس به بخشهایی از گزارشهای سفرنامهای و دیداری: میکله ممبره ، آنتونیو دگوی ، پیترو دلاواله ، گارسیا دسیلوا فیگوروآ ، فدوت آفاناس یوویچ کتوف ، آدام اولئاریوس ، ژان شاردن ، ژان باپتیست تاورنیه ، اوژن فلاندن ، هانریش کارل بروگش ، ارنست هولتسر ، پییر لوتی و پیتراستفان پلبروک میپردازد.