مهجوریت کانونهای داستان نویسی در اصفهان
داستاننویسی از گذشته تا کنون در کشور به ویژه شهر اصفهان سابقه تاریخی و طولانی داشته است که در کنار این قدمت نمیتوان نقش کانونهای داستان نویسی را در توسعه این امر در دوران معاصر نادیده گرفت.
به گزارش خبرنگار ایمنا، نوشتهاند که داستاننویسی در ایران زمین، دیرینهتر از تاریخ کهن این سرزمین است. ادبیاتی که با افسانه، تمثیل، حکایت و روایت در آمیخته و نام و نشان ایران و ایرانی را در دنیای دیروز و امروز زبانزد کرده است.
گویا تا پیش از قرن هفتم که هنوز درپای واژگان ترکی و مغولی به این سرزمین باز نشده بود روان و سلیس بودن نوشتارهای ادبی اعم از شعر و نثر و داستان و حکایت مشهود بود و پس از قرن هفتم، بهکارگرفتن واژگان غریبه و ثقیل که میپنداشتند نشان از برتری علمی یا مکتبی است تا دوران حکومت قاجار ادامه داشت.
در عصر حاضر اما همه داستاننویسی جدید ایران، ادامه طبیعی و سیر منطقی آن ادبیات گذشته و گذشتگان نیست و شیوه جدید داستان دیگرگونه است.
اصفهان در این میان نقشی پررنگ و تأثیرگذار دارد و وجود شخصیت بزرگی همچون «سید محمدعلی جمالزاده» بهعنوان پدر داستان نویسی ایران و اثر معروف وی با نام «قصه نویسی» در ۵۷۰ صفحه، نشان از همین نقش بیبدیل است.
امروزه هستند مراکز و کانونهایی که خودجوش و مردمی به دنبال رشد و ترقی فکری و ادبی مردمان دوران حاضرند. کانون بهانه روایت یکی از همین مراکز مردمی و داوطلبانه است که در حوزه ادبیات و داستان نویسی فعال است و مسئول همین کانون، حرفها و نقدهایی در همین رابطه دارد که باید شنید.
گفتوگوی خبرنگار ایمنا با « هادی منوچهری »، مسئول کانون بهانه روایت اصفهان را در ادامه میخوانید.
کانون «بهانه روایت» را برای مخاطبان ما معرفی کنید.
بهانه روایت یک کانون مردم نهاد ادبیاتی و فعال در حوزه داستان و شعر است که از سال ۱۳۸۵ کار خود را آغاز کرده و محوریت فعالیتها و برنامهها با اعضا داوطلبانه است.
برپایی نشستهای مربوط به ادبیات داستانی و شعر و همچنین کارگاهها و نشستهای آموزشی برای رشد و ارتقا ادبیات در اصفهان از جمله مهمترین اهداف این مجموعه ادبیاتی است.
دعوت کردن از استادان، پیشکسوتان و ادبی نویسان اصفهانی و غیراصفهانی در سالهای فعالیت کانون همواره دنبال شده و همین دعوتها و استفاده از حضور بزرگان و فرهیختگان در این بخش، تأثیر زیادی در رشد و تعالی رمان، شعر و ادب و داستان اعضا و شرکت کنندگان داشته است.
چه تعداد عضو ثابت یا متغیر دارید و روند رشد و پیشرفت اعضای کانون به چه شکلی است؟
از درون این فعالیتها و نشستهای تخصصی، افرادی که در این جلسات شرکت میکردند رشد پیدا کردند و کتابهایی را به چاپ رساندند. حتی تعدادی از آنها داور جشنوارههای مختلف در حوزه نقد و بررسی آثار ادبی شدند که بخش زیادی از این رشد فکری و ادبی در کانون بهانه روایت پایه گذاری و دنبال شده است.
در رابطه با تعداد اعضای سازمانهای مردم نهاد باید گفت این مجموعهها داوطبلانه هستند و حضور افراد در آنها شناور است. به طور میانگین اعضای ثابت ۳۰ نفر بوده و جلسات و نشستهای هفتگی از ۳۰ نفر تا بالای ۱۰۰ نفر، بسته به دستور کار نشست تخصصی و یا سخنران دعوت شده متغیر است.
درباره برنامهریزی برای طرحها یا فعالیتهای کانون توضیح دهید؟
یک شورای پنج نفره از افراد با سابقه در حوزه شعر و داستان در کانون بهانه روایت داریم که برنامه ریزیها و طرحها از طریق این شورا که هر پنج عضو آن از افراد برجسته حوزه ادبیات و داستان نویسی هستند، انجام میگیرد. برنامهریزی ما به شکل سالانه است و فصل به فصل انجام میشود.
در خصوص فعالیتهای منظم کانون باید عرض کنم تا قبل از شیوع کرونا روزهای چهارشنبه هر هفته به صورت مداوم نشستهای هفتگی در کانون بهانه روایت برگزار شده و بیشتر در شاخه داستان فعال بوده است. نقد ادبیات داستانی با حضور فعالان این حوزه در اصفهان را در برنامه فصلی داشتهایم.
همچنین در کنار نقد و نوشتن داستان، کلاسهای آموزشی هم برگزار کردهایم. این نشستها در دوران شیوع ویروس کرونا محدود یا در مدت زمان حدود یک سال و اندی تعطیل شدند. اما با فروکش کردن این بیماری فراگیر، بار دیگر نشستهای تخصصی داستان در این کانون در حال برگزاری است.
چه اهدافی را در کانون دنبال میکنید و به چه اندازه موفق بودهاید؟
توسعه و رشد فرهنگ داستاننویسی، کشف استعدادها در حوزه داستان، تولید محتوای خوب در این حوزه در کنار عملکرد درست در حوزه نقد، تقدیر از پیشکسوتان ادبینویس و پژوهشگران برجسته در شاخه ادبیات داستانی و شعر از مهمترین اهداف این مجموعه است که همانگونه که اشاره شد، باعث رشد قلمی، ادبی و فکری اعضا شده و حتی به کتاب نویسی و داوری جشنواره نیز منتهی شده است.
در واقع باید به این مهم تاکید کنم که نشستهای داستان و شعر باعث هم افزایی و افزایش دانش و تجربه جمعی است. ادبیات، پایه و پله اول تمام حوزهها و شاخههای دیگر فرهنگی، هنری و حتی رسانهای است و اثرگذاری این فعالیتها را میتوان در تمام حوزهها مشاهده کرد.
چه انتظاری از مسئولان امر دارید؟
کانونها هیچ حمایت مادی نمیشوند. نه وزارت ارشاد و نه شهردرایها به دنبال ادبیات نیستند و در این بخش حمایتها نزدیک به صفر است.
این در حالی است که اگر به درستی از این کانونها حمایت شود، به طور قطع میتوانند هم برگزاری جشنواره داشته باشند و هم اینکه جلسات تخصصی آموزشی غنی و پربار برای عموم مردم ترتیب دهند.
از نظر فضا و سایر امکانات نیز این یک چالش همیشگی در بین سازمانهای مردم نهاد و کانونهایی از این دست بوده است. فضاهایی که در اصفهان وجود دارد در اختیار کانونها قرار نمیگیرد یا اگر هم قرار گیرد با محدودیتهای زیادی همراه است. در نتیجه کانونها در این چند سال نتوانستهاند از حمایتهای مادی یا معنوی سازمانهایی که متولی امر فرهنگ و ادبیات این سرزمین هستند بهرهمند شوند.
انتظار از شهرداریها، حوزه هنری، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و حتی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری یا بنیادهای فرهنگی فعال زیر مجموعه وزارت فرهنگ بیش از این است.
این حمایت نشدنها تنها مشکل شهر اصفهان یا استان اصفهان نیست و در همه استانها به همین شکل است. در این چند مدت اخیر محدودتر هم شده است. بسیاری از این کانونها مردم نهاد هستند و به همین شکل مردمی کار میکنند و امروزه ملزم به گرفتن مجوز در قالب مؤسسه شدهاند که همین موضوع روندی طولانی دارد و کار را از حالت مردمی و داوطلبانه خارج میکند.
به تازگی هم از کانونها خواستهاند برای دریافت شناسه اقدام کنند که کانون بهانه روایت اقدام کرده است.
در عصر حاضر تمایل به شعر بیشتر است یا داستان؟
دقیق نمیتوان مقایسه و محاسبه کرد. طبیعی است جلسات شعر بیشتر مورد استقبال قرار میگیرد. داستان یک حوزه تکنیکی و تخصصیتر و پیچیدهتر است. شاید در مقام سخن به نظر برسد نوشتن داستان از شعر راحتتر و سادهتر است اما در مقام عمل اینگونه نیست و کسی که وارد این عرصه شود، متوجه این موضوع میشود.
در حقیقت داستان و قصه نویسی تکنیکالتر از سرودن شعر است. همچنین این نکنه هم قابل توجه است که خروجی داستان در چند سال گذشته کمتر از شعر بوده است.
چه عواملی در کم شدن گرایش به سمت داستان نقش داشته است؟
متأسفانه شاهد ریزش عجیبی در تمایل به داستان نویسی هستیم. علت را باید آسیب شناسی کرد. چه در حوزه روانشناسی، یا جامعه شناسی و مردم شناسی.
بخشی از این ریزش به علت شیوع و رواج بیحد و مرز فضای مجازی است تا جایی که فکر و ذهنها به فضای مجازی و قوه تخیل در این بخش محدود شده و اجازه اندیشه در سایر حوزهها را عموم مردم بهویژه قشر نوجوان و جوان گرفته است.
علل اقتصادی هم تأثیر زیادی دارد. وقتی فردی دغدغه شدید شغلی دارد طبیعی است که نمیتواند به سایر فعالیتها و یا برنامههایی که علاقه یا در ذهن دارد متمرکز شده و بپردازد.
زنان یا مردان؟ کدامیک استقبال بیشتری از برنامههای ادبی و داستانی دارند؟
از همان ابتدا استقبال بانوان بیشتر بوده و به طور معمول ۷۰ درصد مخاطبان در حوزه شعر و داستان را زنان شامل میشوند.
به گزارش ایمنا، کانون بهانه روایت، سالهای گذشته در مرکز آفرینشهای ادبی قلسمتان و مدتی در خانه ادبیات اصفهان فعالیت داشت و امروز در خانه خورشید در نزدیکی پل بزرگمهر مستقر شده است.