جانشینپروری، ابزار شناسایی جایگاههای مدیریتی
مدیریت جانشینپروری در کشورهای درحالتوسعه مفهومی نسبتاً جدید است؛ به همین دلیل با مشکلات فراوانی روبهرو است. بحران روبهافزایشی درباره جانشینی رهبران وجود دارد.
اصفهان امروز - سید رضا فاطمی
دنیای فراروی سازمانها، دنیای پرچالشی است. ضرورت دستیابی به سطوح بالاتری از کیفیت و بهرهوری، ایجاب میکند که مدیران آینده سازمان بهمراتب تواناتر، مستعدتر و شایستهتر از مدیران فعلی باشند. داشتن استعداد برتر در همه سطوح سازمان به سازمان شانس عملکرد برتر و بهتر میدهد. با توسعه شدید بازارهای جهانی، شناسایی افرادی که دارای مهارتهای موردنیاز و ویژگیهای لازم برای هدایت سازمان در آینده باشند، فشار مضاعفی بر سازمان وارد میکند.
ازآنجاکه سازمانها در آینده با چالشهای رقابتی فزایندهای مواجه خواهند بود و برای مدیریت این چالشها، به مدیرانی شایستهتر و اثربخشتر از مدیران فعلی نیاز خواهد داشت، مدیریت استعدادها یا مدیریت جانشینپروری هر روز از اهمیت بیشتری در سازمانهای آیندهنگر برخوردار میشود؛ زیرا میتواند استمرار رهبری را تضمین کند و بهعنوان یک وسیله مهم و سازمانیافته، جانشینهای داخلی سازمان برای پستهای کلیدی را پرورش دهد و نیازهای آینده پرسنلی سازمان را از لحاظ کمی برآورده و کیفیت داوطلبان را از طریق ایجاد شایستگیها و پوشش شکافهای مهارتی، تأمین کند. از سوی دیگر، خروج نیروها از سطوح گوناگون سازمانی به دلایل مختلف مانند استعفا، بازنشستگی، ارتقای شغلی یا حتی فوت، امری اجتنابناپذیر است. بهوجودآمدن خلأ و ترک خدمت نیروها در مشاغل سازمان، بهویژه در مشاغل کلیدی مانند مشاغل مدیریتی و حساس، میتواند در روند حرکت یک سازمان اختلال جدی ایجاد کند؛ ازاینرو بسیاری از سازمانها برای جلوگیری از ایجاد اخلال در روند پیشرفت خود، برنامههایی را بهمنظور تأمین نیروهای شایسته مشاغل مختلف از داخل سازمان به کار میگیرند. برنامه جانشینپروری،
یکی از این برنامهها برای تأمین نیروهای زبده جهت مشاغل کلیدی سازمان در مواقع لزوم است.
رویکردهای معاصر به مدیریت جانشینپروری شامل شتابدادن به رشد و پیشرفت گروههایی از افراد که دارای استعداد بالا هستند، است. هسته اصلی رویکرد معاصر به مدیریت جانشینپروری، استفاده از خزانههای استعداد یا منابع شتاب است. همانطور که از نامش برمیآید، توسعه شتاب بهطور عمدی فرایند جانشینپروری را تسریع میبخشد. محدوده و اندازه یک خزانه شتاب، بستگی به اندازه، ساختار و استراتژیهای کسبوکار یک سازمان دارد. اعضای این خزانه، ممکن است در هر سطح یا هر سنی و دارای مربی اختصاصی بوده و آموزشهای پیشرفته و فرصتعمل بیشتری را دریافت کنند که پیشرفت آنها هم تضمینشده نیست.
مدیریت جانشینپروری در کشورهای درحالتوسعه مفهومی نسبتاً جدید است؛ به همین دلیل با مشکلات فراوانی روبهرو است. بحران روبهافزایشی درباره جانشینی رهبران وجود دارد. مدیران ارشد سازمانها دریافتهاند که مدیران بااستعداد منبعی بسیار کمیاب هستند. همه یافتههای این تجربیات باعث شده است امروزه برنامههای جانشینپروری بهعنوان فرایندی پویا و اساسیتر، در مقایسه با گذشته موردتوجه قرار گیرد. درباره جانشینپروری نیز مانند دیگرتغییرات گسترده سازمانی، جلب حمایت مدیران بسیار ضروری است. مدیران باید «شایستهخواه، شایستهیاب، شایسته گزین، شایسته گمار» و بدنبال شایسته سالاری باشند.
برنامه جانشینپروری بهصورت تلاش آگاهانه و نظاممند سازمان برای اطمینان از تداوم توانمندی در شغلهای کلیدی و تشویق توسعه فردی تعریف میشود. با مطالعه مقالات مرتبط و تطبیق آنها، زیرفعالیتها و زیرفرایندهای مطرحشده درباره برنامه جانشینپروری را میتوان به سه مبحث کل فرایند، برنامهریزی جانشینپروری، انتخاب جانشین و توسعه جانشین تقسیمبندی کرد.جانشینپروری به برنامهریزی بلندمدت و تربیت نیروی انسانی بهمنظور جانشینی در پستهای مدیریتی و غیرمدیریتی اطلاق میشود. مقابل «جانشینپروری»،» کوتولهپرورری» است (کوتولهپروری: انتصاب و ارتقای افراد که ازلحاظ توانمندی دارای پتانسیل پایینتری هستند به پستهای سازمانی که لایق آن نیستند یا بهکارگیری افراد در پستهای غیرتخصصی).
برنامه جانشینپروری عبارت است از مجموعهتلاشهای حسابشده و منظم در جهت تعیین نیازمندیهای رهبری و مدیریت، شناسایی افرادی با استعداد بالا، بهبود و توسعه تواناییهای رهبری از طریق فراهمکردن تجربههای یادگیری و انتخاب یک رهبر لایق از میان افراد بااستعدادی که دارای توانمندی رهبری هستند.
جانشینپروری، ایجاد مخزنی برای شناسایی افراد مؤثر در سازمان و پرورش آنها برای مشاغل استراتژیک سازمان است. هدف از این فرایند، شناسایی استعدادهای سازمان برای تصدی مشاغل استراتژیک و حفظ و رشد آنهاست. جانشینپروری، ابزاری است برای شناسایی جایگاههای بسیار مهم مدیریتی، که از سطوح مدیریت دفتر، مدیریت پروژه و سرپرستی آغازشده و تا بالاترین جایگاه در سازمان گسترش مییابد؛ همچنین جانشینپروری، جایگاههای مدیریت را بهمنظور ارائه انعطاف بیشینه در حرکات مدیریت جانشینی و حصول اطمینان از اینکه افراد به ارشدیت بیشتری دست مییابند، تبیین میکند؛ درنتیجه مهارتهای مدیریتی آنها گسترش خواهد یافت. بهطورکلی این مهارتها، بیش از آنکه به اهداف بخشی مربوط شوند، به اهداف نهایی سازمانی مربوط میشوند.
نوشته فوق برگرفته از کتاب «مدیریت استراتژیک سرمایه انسانی» با رویکرد جانشین پروری و کانونهای توسعه نوشته مهندس سید رضا فاطمی، دکتر محمدرضا دلوی، ابوالفضل ولی زاده است که به تازگی رونمایی شده است.
کارشناس ارشد مدیریت منابع انسانی
