گامی استراتژیک برای حفاظت از میراث قاجاری و مذهبی؛
پایان بلاتکلیفی حریم ۶ بنای نمادین در اصفهان؛ سد قانونی وزارت میراث فرهنگی در برابر سوداگران زمین
با تصویب حریم اختصاصی ۶ اثر تاریخی شاخص اصفهان از جمله باغ محمدعلیخان و قلعه طالخونچه در شورای ملی ثبت، ضوابط سختگیرانهای برای جلوگیری از تعرضات بصری و کالبدی ابلاغ شد. این مصوبه با ایجاد شفافیت قانونی، صدور هرگونه مجوز ساختوساز در پیرامون این بناها را منوط به رعایت استانداردهای میراثی کرد.
پرونده حفاظت از میراث کالبدی و منظر فرهنگی اصفهان با تصویب نهایی حریم شش اثر شاخص تاریخی در شورای عالی ثبت کشور، وارد فاز اجرایی و بازدارندگی قانونی شد. این اقدام که پس از سالها مطالعات کارشناسی صورت گرفته است، پایانی بر مداخلات غیراصولی و بلندمرتبهسازیهای تهدیدآمیز در پیرامون ابنیه ارزشمندی همچون انگورستان ملک و قلعه تاریخی طالخونچه خواهد بود. مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان با تأکید بر لزوم رعایت حریمهای درجه یک و دو توسط تمامی دستگاههای اجرایی، این مصوبه را منشور نجاتبخش هویت بصری شهر در برابر توسعه نامتوازن شهری میداند که جزئیات ضوابط جدید آن در ادامه بررسی میشود.
صیانت از شناسنامه تاریخی اصفهان؛ از خیابان آتشگاه تا قلب بافت فرسوده
امیر کرمزاده، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان، در تشریح جزئیات این دستاورد حقوقی-میراثی، از نهایی شدن حریم بناهایی خبر داد که دههها تحت فشار توسعه فیزیکی شهر بودهاند. در صدر این لیست، باغ محمدعلیخان قرار دارد؛ نگین قاجاری خیابان آتشگاه که به دلیل رشد فزاینده ساختوسازهای مسکونی در پیرامونش، در آستانه خفگی کالبدی قرار داشت. با تصویب این حریم، هرگونه تغییر کاربری و ساختوساز غیرمجاز در مجاورت این باغ با برخورد مستقیم قضایی مواجه خواهد شد.
علاوه بر این، بناهای شاخصی چون انگورستان ملک، خانه ملا باشی، مسجد ملک و خانه سرتیپی که همگی در بافتهای متراکم شهری محصور شدهاند، اکنون دارای یک زره قانونی به نام "حریم بصری" هستند. این بناها که پیش از این تنها در فهرست آثار ملی قرار داشتند، با فقدان ضوابط پیرامونی مشخص، همواره با چالش تفسیرهای سلیقهای در صدور پروانههای ساختمانی روبرو بودند.
فهرست آثار و ویژگیهای حریم مصوب جدید
| نام اثر | موقعیت جغرافیایی | مهمترین چالش |
| باغ محمدعلیخان |
خیابان آتشگاه اصفهان |
تغییر کاربری اراضی و تعرض بصری |
| قلعه طالخونچه |
شهرستان مبارکه |
فقدان حریم قانونی و تخریب بافت پیرامونی |
| انگورستان و مسجد ملک |
بافت تاریخی مرکز شهر |
فشار ساختوسازهای بلندمرتبه مسکونی |
ضوابط حریمهای درجه یک و دو؛ خط قرمز نوسازی شهری
مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان با تبیین تفاوتهای فنی در لایههای حفاظتی اعلام کرد که حریمهای مصوب فراتر از محیط فیزیکی بنا هستند. در حریم درجه یک، محدودیت مطلق ارتفاعی اعمال میشود؛ به این معنا که هیچ بنای جدیدی نباید از ارتفاع فعلی اثر تاریخی فراتر رود تا اشراف بصری بنا حفظ شود. در حریم درجه دو نیز ضوابط متناسب با بافت، شامل نوع مصالح، رنگ نما و تراکم ساختمانی تعریف شده است.
این فرآیند که از نقشهبرداریهای دقیق استانی آغاز شده و در شورای ملی وزارتخانه به تأیید رسیده است، اکنون با امضای وزیر میراث فرهنگی جنبه حاکمیتی پیدا میکند. پس از ابلاغ به استانداری و درج در طرحهای جامع و تفصیلی، شهرداریها موظف هستند تمامی استعلامهای ساختوساز را با این مختصات جدید تطبیق دهند. این شفافیت قانونی، راه را بر هرگونه رانت و صدور مجوزهای سلیقهای که اصالت بافت تاریخی اصفهان را نشانه میرفت، میبندد.
چشمانداز حفاظتی؛ جلفا در صف نخست تصویب حریم
کرمزاده در بخش پایانی اظهارات خود به برنامههای آتی برای محلات تاریخی اصفهان اشاره کرد. وی از آمادهسازی پرونده حریم ۴۲ اثر تاریخی در محله جلفا خبر داد که به زودی در شورای ثبت مطرح خواهد شد. جلفا به عنوان یکی از کانونهای اصلی گردشگری بینالمللی در اصفهان، نیازمند صیانت از "شالوده تاریخی" است تا رویکرد گردشگریمحور آن آسیب نبیند. تصویب حریمهای اختصاصی برای این محله ارمنینشین، ضمانت اجرایی لازم برای حفظ کالبد منحصربهفرد آن را فراهم خواهد کرد.