شاعری که تاریخ اصفهان را به شعر درآورد؛
پیمان کلانتر معتمدی در ۶۱ سالگی درگذشت
پیمان کلانتر معتمدی، شاعر حماسهسرا و سراینده مجموعه سهجلدی «منظومه اصفهان»، سحرگاه سهشنبه ۱۶ تیر در ۶۱ سالگی پس از یک دوره بیماری در اصفهان درگذشت.
پیمان کلانتر معتمدی، شاعر حماسهسرای اصفهان و سراینده مجموعه سهجلدی «منظومه اصفهان»، سحرگاه سهشنبه ۱۶ تیر در ۶۱ سالگی پس از تحمل یک دوره بیماری در اصفهان درگذشت؛ شاعری که بخش عمده عمر خود را صرف روایت منظوم تاریخ ایران و اصفهان کرد.
به گزارش اصفهان امروز، کلانتر معتمدی متولد آبان ۱۳۴۴ بود و در میان شاعران معاصر مسیری کمرهرو را برگزید: او شعر را نه صرفاً ابزار بیان احساسات، که وسیلهای برای ثبت تاریخ، حفظ هویت فرهنگی و انتقال میراث تمدنی ایران به نسلهای آینده میدانست. حاصل این نگاه، کارنامهای است از منظومههای بلند تاریخی که از کورش هخامنشی تا حماسه آزادسازی خرمشهر را دربرمیگیرد.
«منظومه اصفهان»؛ تاریخ یک شهر در قالب شعر
نام کلانتر معتمدی بیش از هر چیز با مجموعه سهجلدی «منظومه اصفهان» گره خورده است؛ اثری که تاریخ این شهر را از دوران پیش از اسلام تا عصر صفویه در قالب شعر بازآفرینی میکند. دفتر اول این مجموعه به تاریخ پیش از اسلام و دفتر دوم به دوره ورود اسلام تا پایان عصر چوپانیان اختصاص دارد که هر دو در سال ۱۳۹۶ منتشر شدند.
اما گستردهترین بخش این مجموعه، دفتر سوم است که در سال ۱۴۰۰ منتشر شد و دوره ظهور تا سقوط حکومت صفویه را با بیش از شش هزار بیت روایت میکند. کلانتر معتمدی پیشتر گفته بود دفترهای نخست و دوم در حقیقت مقدمهای برای همین دفتر پایانی بودهاند؛ اثری که حاصل سالها مطالعه، پژوهش و سرایش بود. او در همان گفتوگو از نقش مهم پژوهشگران مرکز اصفهانشناسی و خانه ملل شهرداری اصفهان در مراحل تحقیق و تدوین این مجموعه قدردانی کرده بود.
از کورش هخامنشی تا خرمشهر
کارنامه این شاعر تنها به اصفهان محدود نمیشد. «منظومه کورش هخامنشی» (۱۳۹۱) و دفتر اول «چکامه شکوه ایرانیان» با موضوع هخامنشیان (۱۳۹۸) از دیگر آثار منتشرشده او در حوزه تاریخ منظوم ایران است.
«منظومه خاک و خون» (۱۳۹۶) نیز جایگاهی ویژه در کارنامه او دارد؛ مثنوی حماسیای درباره دلاوری رزمندگان در دفاع و آزادسازی خرمشهر که کلانتر معتمدی آن را کاری کمنظیر در ادبیات دفاع مقدس میدانست. او برای سرایش این اثر، مطالب مرتبط با جنگ را از روزنامههای سالهای ۵۹ تا ۶۱ گردآوری کرد و از خاطرات سردار کریم نصر اصفهانی و سردار محمد موسوی، از فرماندهان لشکر ۱۴ امام حسین (ع)، بهره گرفت. در این منظومه، شهدایی چون همت، جهانآرا، باکری و چمران بهعنوان اسطورههای معاصر به نسل جوان معرفی شدهاند. او درباره انتخاب قالب مثنوی حماسی گفته بود چون ایرانیان با شعر پیوندی روزمره دارند، بهترین راه انتقال این مفاهیم، زبان شعر است؛ شعری روان و روایی که خواننده را خسته نکند.
میراثی که هنوز منتشر نشده است
از کلانتر معتمدی چندین منظومه منتشرنشده نیز به یادگار مانده است: دفترهای دوم و سوم «چکامه شکوه ایرانیان» با موضوع دورههای اشکانی و ساسانی، «رنجنامه ایرانیان» با محور حمله اسکندر مقدونی، «چکامه ایرانیاد» درباره اسطورههای کمتر شناختهشده ایران، «منظومه دوران» با موضوع مکانهای اثرگذار انقلاب اسلامی در اصفهان و «چکامه کیامردان» در روایت ایثار چهار مرزبان ایرانی در سوم شهریور ۱۳۲۰.
«کمتر شاعری چنین مسیر دشواری را انتخاب کرد»
مصطفی هادوی، متخلص به شهیر اصفهانی، شاعر پیشکسوت، در پی درگذشت این شاعر گفت: «پیمان کلانتر معتمدی از آن دسته شاعرانی بود که شعر را تنها برای بیان احساسات شخصی به کار نمیگرفت. دغدغه اصلی او روایت تاریخ و هویت ایران بود. سالها وقت گذاشت، مطالعه کرد و کوشید حوادث و فراز و فرودهای تاریخ این سرزمین را در قالب منظومههایی بلند به تصویر بکشد. کمتر شاعری در روزگار ما چنین مسیر دشوار و کمرهرویی را انتخاب کرده است.»
او آنچه آثار کلانتر معتمدی را متمایز میکرد، پیوند میان پژوهش و شعر دانست: «پیش از آنکه قلم به دست بگیرد، ساعتها در منابع تاریخی جستوجو میکرد و میکوشید روایتش تا حد امکان بر مستندات استوار باشد. همین ویژگی باعث شد منظومههای او تنها ارزش ادبی نداشته باشند، بلکه برای علاقهمندان تاریخ و فرهنگ ایران نیز خواندنی باشند.»
شهیر اصفهانی درباره پیوند این شاعر با زادگاهش گفت: «کلانتر معتمدی عاشق اصفهان بود. این عشق در جایجای آثارش دیده میشود. او اصفهان را فقط مجموعهای از بناهای تاریخی نمیدید، بلکه آن را شهری با هویتی زنده و تمدنی ریشهدار میدانست. شاید به همین دلیل سالهای زیادی از عمرش را صرف سرودن منظومه اصفهان کرد تا بخشی از گذشته این شهر را برای نسلهای آینده به زبان شعر ماندگار کند.»
این شاعر پیشکسوت با بیان اینکه کلانتر معتمدی «با حوصله، بیهیاهو و بسیار بیریا» کار میکرد، افزود: «شاید نامش کمتر از برخی شاعران بر سر زبانها بود، اما آثارش نشان میدهد چه اندازه برای ادبیات و تاریخ این سرزمین دغدغه داشت. امروز بهترین راه زنده نگهداشتن یاد او، خواندن و معرفی منظومههایی است که با عشق به ایران و اصفهان سروده است. مطمئنم سالها بعد، پژوهشگران شعر حماسی معاصر نام او را در میان شاعرانی خواهند دید که با پشتکار و تعهد فرهنگی راهی متفاوت برگزیدند. او ثابت کرد شعر میتواند حافظ تاریخ، هویت و حافظه یک ملت باشد.»
با درگذشت پیمان کلانتر معتمدی، جامعه ادبی اصفهان یکی از چهرههای فعال خود در حوزه شعر حماسی و تاریخنگاری منظوم را از دست داد؛ شاعری که سالها برای پیوند شعر با تاریخ و هویت ایرانی قلم زد و کارنامهای ماندگار از خود به یادگار گذاشت.
فهرست آثار منتشرشده
- منظومه کورش هخامنشی — انتشارات افسر، ۱۳۹۱
- چکامه شکوه ایرانیان؛ دفتر اول، هخامنشیان — انتشارات پیدار، ۱۳۹۸
- منظومه اصفهان؛ دفتر اول، تاریخ پیش از اسلام — انتشارات سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، ۱۳۹۶
- منظومه اصفهان؛ دفتر دوم، ورود اسلام تا پایان دوره چوپانیان — انتشارات سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، ۱۳۹۶
- منظومه اصفهان؛ دفتر سوم، ظهور تا سقوط صفویه — نشر شخصی، ۱۴۰۰
- منظومه خاک و خون؛ حماسه آزادی خرمشهر — انتشارات سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، ۱۳۹۶