از دل نگرانی برای مسجد کازرونی تا قفسه کتابفروشیها
«راز نو» امروز در اصفهان رونمایی میشود؛ هجده دیدار با مساجد معاصر شهر
مجموعه جستار «راز نو | هجده دیدار با مساجد معاصر اصفهان» که ایده آن پس از ماجرای تخریب نافرجام مسجد کازرونی شکل گرفت، عصر امروز پنجشنبه ۲۵ تیر در سالن فیروزه عمارت سعدی حوزه هنری اصفهان رونمایی میشود.
عصر امروز، پنجشنبه ۲۵ تیر، سالن فیروزه عمارت سعدی در حوزه هنری اصفهان میزبان رونمایی از کتابی است که داستان تولدش به اندازه محتوایش خواندنی است؛ مجموعه جستار «راز نو | هجده دیدار با مساجد معاصر اصفهان» که به همت مجتبی شاهمرادی و نشر اسپانه منتشر شده و حاصل کار داوطلبانه هجده نویسنده و پژوهشگر دغدغهمند میراث این شهر است.
ماجرا از میانه تابستان ۱۴۰۲ آغاز شد؛ وقتی خبری کوتاه دل اصفهاندوستان را لرزاند: مسجد کازرونی در محله عباسآباد در آستانه تخریب کامل قرار گرفته بود. هیئت امنای مسجد قصد داشت بنا را از نو بسازد، اما بسیاری معتقد بودند این مسجد هرچند قدمت چندصدساله مساجد تاریخی اصفهان را ندارد، بخشی از حافظه تاریخی و روایی شهر است. واکنشها بالا گرفت و سید مهدی موسوی موحد، معاون اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان، اعلام کرد هرگونه تخریب و نوسازی مسجد تاریخی کازرونی ممنوع است. به گفته او، ارزش این بنا تنها به قدمت آن نیست؛ معماری دوره گذار از سنت به مدرنیته، چرخش هوشمندانه شبستان به سمت قبله و خاطره جمعی اهالی عباسآباد از این مسجد، آن را در شمار بناهای واجد ارزش فرهنگی و تاریخی قرار میدهد.
اعتراضها و پیگیریهای اهالی فرهنگ سرانجام به بار نشست و آبان ۱۴۰۴ مدیرکل میراث فرهنگی استان از ثبت ملی مسجد کازرونی خبر داد؛ بنایی که با شماره ۳۴۴۲۶ در فهرست آثار ملی کشور جای گرفت. اما در دل همین خبر خوش، دغدغه تازهای جوانه زده بود: سایه بلند مساجد تاریخی اصفهان سالهاست مانع دیدهشدن مساجد معاصر شده است؛ بناهایی که شاید هنوز عنوان «میراث تاریخی» نگرفته و ثبت ملی نشده باشند، اما در خاطره چند نسل از اصفهانیها ریشه دواندهاند و هویت محلههایی در سایه آنها شکل گرفته است.
همینجا بود که ایده «راز نو» متولد شد: نوشتن جمعی از مساجد معاصر. ایدهای که به روایت کورش دیباج، از نویسندگان کتاب، نخستین بار علی عطریان در سال ۱۴۰۳ مطرح کرد و با پذیرفتن مسئولیت راهبری مجموعه از سوی مجتبی شاهمرادی، جان تازهای گرفت. به همت جمعی از دوستداران میراث اصفهان، نزدیک به صد مسجد معاصر - مسجدهایی که از سال ۱۳۲۰ به بعد ساخته شدهاند - شناسایی شد. در گام نخست ۲۵ مسجد انتخاب و از جمعی از اهالی فرهنگ برای نگارش دعوت شد و از میان آثار رسیده، سرانجام هجده جستار به کتاب راه یافت.
نویسندگان در انتخاب زاویه آزاد بودند؛ یکی از خاطراتش با مسجد گفته است، یکی از معماری، دیگری از تزئینات، یکی از نمازگزاران و بانیان، و هر کس از منظر تخصص و دغدغه خودش به یک مسجد پرداخته است. نکته کمسابقه این پروژه، عامالمنفعه بودن آن است: به گفته شاهمرادی، هیچیک از دستاندرکاران کتاب - از نویسندگان و ناشر تا طراح جلد، سردبیر، مدیر تولید و مدیر برنامهریزی - از این پروژه منفعت مالی نبردهاند.
دیباج انتشار «راز نو» را روایت مسیری میداند که از دل یک نگرانی عمیق آغاز شد و نوشته است: «راز نو برای من تنها یک کتاب نیست؛ ادای دینی است به شهری که دوستش دارم، به مسجدهایی که در سکوت، روایتگر زندگی مردم بودهاند و به همه کسانی که باور دارند حفاظت از میراث فرهنگی، پیش از آنکه وظیفه یک نهاد باشد، مسئولیت تکتک ماست.» به باور او، «گاهی بنایی که هنوز یک قرن از ساخت آن نمیگذرد، به اندازه یک اثر کهن در خاطره مردم ریشه دوانده است و اگر از آن مراقبت نکنیم، بخشی از هویت و حافظه جمعی خود را برای همیشه از دست خواهیم داد.»
وحید آقایی، سید هادی امامی، زینب تاجالدین، مهدی تمیزی، سهیلا دیباجی، کورش دیباج، مصطفی حیدری، احسان راطبی، الهه رضایی، محمدرضا رهبری، علی شجاعی اصفهانی، شهاب شهیدانی، علی عطریان، محمود فروزبخش، فرناز کلباسی، مسیح مسجدی و مریم نوری از نویسندگان این مجموعهاند.
آیین رونمایی «راز نو» ساعت ۱۷ امروز در سالن فیروزه عمارت سعدی، واقع در خیابان استانداری، گذر سعدی، حوزه هنری اصفهان برگزار میشود و حضور برای عموم علاقهمندان آزاد است. برگزارکنندگان این جلد نخست را آغاز راه میدانند و وعده دادهاند روایت دیگر مساجد معاصر اصفهان در جلدهای بعدی ادامه یابد.
