پس از حادثه «صندلی پرنده» و پلمب مجموعه ملکشهر
شهربازی ملکشهر پلمب ماند؛ ۲۰ دستگاه دیگر در اصفهان از مدار خارج شد
مجموعه تفریحی ملکشهر اصفهان که پس از نقص فنی «صندلی پرنده» و مصدومیت دو بانو پلمب شده بود، تا اعلام نتایج نهایی کارشناسی بسته میماند. ادارهکل استاندارد استان در جریان بازرسیهای فوقالعاده، حدود ۲۰ تجهیز فاقد گواهینامه معتبر را از مدار بهرهبرداری خارج کرده و بر بازرسی سالانه نزدیک به پنج هزار دستگاه شهربازی در استان تأکید میکند.
مجموعه تفریحی ملکشهر اصفهان که چند روز پیش پس از بروز نقص فنی در دستگاه «صندلی پرنده» و مصدومیت دو بانو پلمب شده بود، همچنان بسته میماند و بازرسیهای فوقالعاده ادارهکل استاندارد استان تاکنون به خروج حدود ۲۰ تجهیز فاقد گواهینامه معتبر از چرخه بهرهبرداری شهربازیهای اصفهان انجامیده است. حسین پوریرحیم، کارشناس ایمنی شهربازی ادارهکل استاندارد استان اصفهان، با اعلام این آمار گفت که مجموعه ملکشهر تا زمان اعلام نتایج نهایی کارشناسی پلمب خواهد ماند و بررسیهای فنی این حادثه همچنان ادامه دارد.
آنچه این حادثه را به یک زنگ خطر تبدیل کرد، شرح جزئیات همان دستگاه حادثهدیده بود. به گفته پوریرحیم، این تجهیز سال گذشته بازرسی اولیه شده بود، اما به دلیل شرایط خاص آن مقطع، از جمله شرایط جنگی و ناآرامیهای کشور، در مرحله رفع نواقص باقی مانده و هنوز گواهینامه استاندارد و تأییدیه نهایی برای آن صادر نشده بود؛ یعنی دستگاهی که در مرحله تعلیق میان «بازرسی اولیه» و «تأیید نهایی» قرار داشت، همچنان به کار خود ادامه میداد. همین نکته، ضعف اصلی زنجیره نظارت را نشان میدهد: فاصله میان ثبت درخواست بازرسی تا صدور گواهی، بازهای است که میتواند به قیمت ایمنی شهروندان تمام شود.
سازوکار قانونی روشن است. اعتبار گواهینامه استاندارد هر تجهیز تنها یک سال است و بهرهبرداران موظفاند پیش از پایان اعتبار، درخواست بازرسی خود را در سامانه ثبت کنند تا یکی از شرکتهای بازرسیِ تأیید صلاحیتشده بهصورت تصادفی دستگاه را بررسی کند. اگر نقصی مشاهده شود، اخطار داده میشود و پس از رفع ایراد، بازرسی مجدد انجام میگیرد؛ و اگر اعتبار گواهی به پایان رسیده باشد، تجهیز حق بهرهبرداری ندارد و پلمب میشود. با این حال، به گفته کارشناس استاندارد، «تأخیر برخی بهرهبرداران در تمدید گواهینامه» یکی از پرتکرارترین تخلفاتی است که در بازرسیها دیده میشود.
ابعاد ماجرا فراتر از یک مجموعه است. در استان اصفهان حدود پنج هزار تجهیز سبک، نیمهسنگین و سنگین در شهربازیها فعال است و پس از حادثه اخیر، تیمهای ویژه بهصورت فوقالعاده همه این مراکز را بازرسی مجدد کردهاند. نتیجه اولیه، خروج حدود ۲۰ تجهیز است که در حال طی مراحل اخذ گواهینامه بودند اما هنوز تأییدیه استاندارد نداشتند. این نخستینبار نیست؛ تنها در سهماهه نخست همین امسال، ادارهکل استاندارد شش وسیله را در سطح کلانشهر اصفهان پلمب و برای ۱۶ مجموعه تفریحی و خانه بازی دیگر اخطار حقوقی صادر کرده بود. استان اصفهان حدود ۹۰ مجموعه شهربازی و پارک آبی دارد و شمار پروانههای معتبر کاربرد علامت استاندارد در آن به حدود چهار هزار و ۴۰۰ فقره میرسد که سه هزار و ۸۰۰ مورد آن اجباری است.
حافظه جمعی شهروندان اصفهانی، سابقه تلختری هم به یاد دارد. تیرماه سال ۱۴۰۲ سقوط دستگاه تابگردان در شهربازی ناژوان به مصدومیت ۹ نفر انجامید؛ حادثهای که همان زمان حساسیت افکار عمومی را نسبت به بازرسی دورهای این تجهیزات بالا برد. پوریرحیم تأکید میکند که ماهیت مکانیکی این دستگاهها بهگونهای است که حتی تجهیزات دارای گواهینامه معتبر نیز ممکن است بر اثر خستگی قطعات یا نقص فنی دچار خرابی شوند و برخی دستگاهها، حتی اگر نو باشند، در صورت داشتن ایرادهای بحرانی و غیرقابل رفع از چرخه خارج میشوند.
پاشنه آشیل مجموعههای قدیمی مانند ملکشهر همینجاست: به گفته کارشناس استاندارد، استانداردهای تجهیزات شهربازی در ایران بر پایه استانداردهای بینالمللی تدوین شده، اما قدیمیبودن بخشی از تجهیزات و نبود صرفه اقتصادی برای نوسازی آنها، بازرسیهای دقیقتری را ضروری میکند تا دستگاههای غیراستاندارد از دور خارج شوند. ملکشهر خود نمونه گویای این وضعیت است؛ مجموعهای که در اواسط دهه ۹۰ به دلیل فرسودگی تعطیل شد و در اردیبهشت ۱۳۹۵ با سرمایهگذاری بخش خصوصی و همکاری شهرداری، پس از خروج شش دستگاه فرسوده و نصب تجهیزات جدید بازگشایی شد. همان زمان اعلام شده بود که چرخوفلک قدیمی این شهربازی به دلیل ناتوانی در دریافت تأییدیه استاندارد، تنها بهعنوان یک نماد در محوطه باقی میماند؛ نمادی خاموش که امروز، در کنار پلمب کل مجموعه، معنای تازهای پیدا کرده است.
در این میان، مسئولیت تنها بر دوش نهاد ناظر نیست. کارشناس استاندارد از شهروندان خواسته پیش از استفاده از وسایل شهربازی، گواهینامه استاندارد تجهیزات را از اپراتورها مطالبه کنند؛ بهرهبرداران موظفاند این گواهیها را بهصورت بنر در محل فروش بلیت یا ورودی مجموعه در معرض دید عموم نصب کنند. شهروندان نیز میتوانند در صورت مشاهده فعالیت تجهیزات فاقد گواهی، موضوع را به ادارهکل استاندارد گزارش دهند تا با متخلفان برخورد قانونی شود. تجربه ملکشهر نشان میدهد ایمنی تفریح، پیش از آنکه به یک بازرسی دورهای وابسته باشد، به زنجیرهای از مسئولیتها گره خورده است که یک حلقه ضعیف در آن، میتواند لحظهای شاد را به حادثه بدل کند.
