نابغه اصفهانی بر قله علوم کامپیوتر جهان؛ شایان اویسقرن برنده «آباکوس ۲۰۲۶» شد
شایان اویسقرن، دانشمند برجسته متولد اصفهان و استاد دانشگاه واشنگتن، مدال آباکوس ۲۰۲۶ اتحادیه بینالمللی ریاضیات را به دست آورد؛ جایزهای که به پژوهشگران برجسته زیر ۴۰ سال در حوزه مبانی ریاضی علوم اطلاعات و علوم کامپیوتر نظری اعطا میشود.
نام اصفهان اینبار نه با گنبدهای فیروزهای و بناهای تاریخی، بلکه با یکی از مهمترین دستاوردهای علمی جهان شنیده شد. اتحادیه بینالمللی ریاضیات، شایان اویسقرن را بهدلیل مشارکتهای بنیادین در نظریه الگوریتمها و استفاده خلاقانه از ابزارهای پیشرفته ریاضی، بهعنوان برنده مدال آباکوس سال ۲۰۲۶ معرفی کرد.
کمیته این جایزه، پژوهشهای اویسقرن را فراتر از چارچوبهای رایج تحلیل الگوریتمها توصیف کرده است؛ پژوهشهایی که با پیوند دادن احتمال، ترکیبیات، هندسه چندجملهایها و دیگر شاخههای ریاضی، به حل مسائل قدیمی علوم کامپیوتر کمک کردهاند.
از اصفهان تا یکی از معتبرترین جوایز علمی جهان
شایان اویسقرن در سال ۱۹۸۶ میلادی، برابر با ۱۳۶۵ خورشیدی، در اصفهان متولد شد. او کوچکترین فرزند یک خانواده پنجفرزندی بود و از سالهای نوجوانی، تحتتأثیر فضای علمی خانواده و موفقیت خواهران و برادران بزرگتر خود، به ریاضیات و حل مسئله علاقهمند شد.
یکی از نقاط آغاز مسیر علمی او زمانی بود که برادر بزرگترش کتابی از مسائل و معماهای المپیادی را در اختیارش قرار داد. همین کتاب، علاقه او به برنامهنویسی و حل مسائل پیچیده الگوریتمی را جدیتر کرد.
اویسقرن در سال ۲۰۰۴ موفق به کسب مدال طلای المپیاد جهانی انفورماتیک شد. او پس از تحصیل در رشته مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف، برای ادامه تحصیل راهی دانشگاه استنفورد شد و مدرک دکتری علوم کامپیوتر خود را دریافت کرد. او پس از گذراندن دوره پسادکتری در دانشگاه کالیفرنیا برکلی، در سال ۲۰۱۵ به دانشگاه واشنگتن پیوست و اکنون استاد علوم و مهندسی کامپیوتر این دانشگاه است.
چرا شایان اویسقرن برنده مدال آباکوس شد؟
مدال آباکوس ۲۰۲۶ بهدلیل یک پژوهش منفرد به اویسقرن تعلق نگرفت؛ بلکه مجموعهای از دستاوردهای مهم او در نظریه الگوریتمها، بهینهسازی، نمونهگیری تصادفی، زنجیرههای مارکوف و ساختارهای ترکیبیاتی در انتخاب او نقش داشتند.
ویژگی برجسته تحقیقات این دانشمند اصفهانی، استفاده از ابزارهایی است که در نگاه نخست ارتباط مستقیمی با علوم کامپیوتر ندارند. او توانسته است مفاهیمی از شاخههای گوناگون ریاضیات را برای حل مسائلی به کار بگیرد که روشهای معمول، سالها از حل آنها ناتوان بودند.
اتحادیه بینالمللی ریاضیات اعلام کرده است که تحقیقات اویسقرن، تحلیل الگوریتمها را از ابزارهای سنتی فراتر برده و به درک عمیقتری از موضوعاتی مانند درختهای پوشا، پایههای ماتروید و الگوریتمهای نمونهگیری منجر شده است.
مسئله فروشنده دورهگرد؛ معمایی که بیش از ۴۰ سال مقاومت کرد
یکی از شناختهشدهترین دستاوردهای شایان اویسقرن به «مسئله فروشنده دورهگرد» مربوط میشود؛ مسئلهای مشهور در علوم کامپیوتر و بهینهسازی.
در این مسئله، تعدادی شهر یا مقصد در اختیار داریم و باید کوتاهترین مسیری پیدا شود که از تمام مقصدها عبور کند و در پایان به نقطه آغاز بازگردد. این موضوع در ظاهر ساده به نظر میرسد، اما با افزایش تعداد مقصدها، شمار مسیرهای ممکن بهشدت افزایش مییابد و یافتن بهترین مسیر دشوار میشود.
مسئله فروشنده دورهگرد در برنامهریزی شبکههای حملونقل، مسیر حرکت خودروهای توزیع کالا، طراحی شبکههای ارتباطی، برنامهریزی صنعتی و بسیاری از سامانههای واقعی کاربرد دارد.
در سال ۱۹۷۶، نیکوس کریستوفیدس الگوریتمی معرفی کرد که میتوانست مسیری پیدا کند که طول آن حداکثر ۵۰ درصد بیشتر از کوتاهترین مسیر ممکن باشد. با وجود تلاش گسترده پژوهشگران، تضمین عملکرد این الگوریتم برای بیش از چهار دهه بهبود پیدا نکرد.
شایان اویسقرن با همکاری آنا کارلین و ناتان کلاین، الگوریتمی ارائه کرد که توانست از مرز عملکرد الگوریتم کریستوفیدس عبور کند. نتیجه نهایی این پژوهش در دسامبر ۲۰۱۹ به دست آمد و اثبات پیچیده آن پس از ماهها بررسی، در مقالهای حدود ۹۰ صفحه منتشر شد.
اهمیت این دستاورد تنها در کوتاهتر کردن یک مسیر نیست؛ این پژوهش مانعی نظری را کنار زد که بیش از ۴۰ سال در برابر پژوهشگران علوم کامپیوتر قرار داشت.
حل یک معمای ۳۰ ساله در نمونهگیری تصادفی
دستاوردهای اویسقرن به مسئله فروشنده دورهگرد محدود نمیشود. او و همکارانش در حوزه الگوریتمهای نمونهگیری تصادفی نیز نتایج مهمی به دست آوردهاند.
نمونهگیری تصادفی زمانی اهمیت پیدا میکند که پژوهشگر بخواهد از میان مجموعهای بسیار بزرگ از ساختارهای ریاضی، یک نمونه را با شرایط مشخص انتخاب کند. چنین روشهایی در علوم کامپیوتر، آمار، هوش مصنوعی و مدلسازیهای فیزیکی کاربرد دارند.
اویسقرن و همکارانش با تبدیل مسائل ترکیبیاتی به زبان چندجملهایها و استفاده از ابزارهای نوین ریاضی، به اثبات حدسی کمک کردند که نزدیک به سه دهه حلنشده باقی مانده بود. این تحقیقات مسیر مطالعه الگوریتمهای نمونهگیری مبتنی بر زنجیره مارکوف را نیز تحتتأثیر قرار داد.
مدال آباکوس چیست؟
مدال آباکوس یکی از جوایز اتحادیه بینالمللی ریاضیات است که هر چهار سال یکبار در جریان کنگره بینالمللی ریاضیدانان اعطا میشود.
این مدال به پژوهشگری تعلق میگیرد که دستاوردهای برجستهای در جنبههای ریاضی علوم اطلاعات و علوم کامپیوتر نظری داشته باشد. بر اساس مقررات جایزه، نامزد دریافت آن باید شرایط سنی تعیینشده برای پژوهشگران زیر ۴۰ سال را داشته باشد.
این جایزه ادامه جایزه «رولف نوانلینا» است که از سال ۱۹۸۲ تا ۲۰۱۸ اهدا میشد. مدال آباکوس شامل یک مدال طلا و جایزه نقدی ۱۰ هزار یورویی است و در کنار جوایز مهم کنگره بینالمللی ریاضیدانان اهدا میشود.
چرا موفقیت این دانشمند اصفهانی اهمیت دارد؟
دریافت مدال آباکوس تنها یک موفقیت فردی نیست. مسیر شایان اویسقرن نشان میدهد که علاقه به حل مسئله، آموزش مناسب و پشتکار علمی میتواند نوجوانی از اصفهان را به جایگاهی در بالاترین سطح علوم کامپیوتر نظری جهان برساند.
برای اصفهان، شهری که علاوه بر پیشینه تاریخی و فرهنگی، دانشگاهها، مدارس و استعدادهای علمی فراوانی دارد، موفقیت اویسقرن میتواند فرصتی برای توجه دوباره به ظرفیت نخبگان جوان باشد.
داستان او از یک کتاب معمای ریاضی آغاز شد، با مدال طلای المپیاد جهانی ادامه یافت و سرانجام به حل مسائل چنددهساله و دریافت یکی از معتبرترین مدالهای علوم کامپیوتر نظری رسید.
شایان اویسقرن کیست؟
شایان اویسقرن دانشمند ایرانی متولد اصفهان و استاد علوم و مهندسی کامپیوتر دانشگاه واشنگتن است. او در زمینه نظریه الگوریتمها، بهینهسازی، الگوریتمهای تقریبی، نمونهگیری تصادفی و ساختارهای ترکیبیاتی فعالیت میکند.
اویسقرن دانشآموخته دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه استنفورد است و پیش از پیوستن به دانشگاه واشنگتن، دوره پسادکتری خود را در دانشگاه کالیفرنیا برکلی گذرانده است.
پرسشهای متداول
شایان اویسقرن متولد کجاست؟
شایان اویسقرن در سال ۱۹۸۶ میلادی در شهر اصفهان متولد شده است.
شایان اویسقرن چه جایزهای دریافت کرده است؟
او مدال آباکوس ۲۰۲۶ اتحادیه بینالمللی ریاضیات را برای دستاوردهای برجسته در نظریه الگوریتمها و علوم کامپیوتر نظری دریافت کرده است.
مدال آباکوس به چه کسانی داده میشود؟
این مدال هر چهار سال یکبار به پژوهشگری برجسته در حوزه جنبههای ریاضی علوم اطلاعات و علوم کامپیوتر نظری اعطا میشود که شرایط سنی جایزه را داشته باشد.
مهمترین دستاورد علمی اویسقرن چیست؟
یکی از مهمترین دستاوردهای او، مشارکت در ارائه الگوریتمی است که توانست از مانع عملکرد الگوریتم کلاسیک کریستوفیدس در مسئله فروشنده دورهگرد عبور کند؛ رکوردی که بیش از ۴۰ سال پابرجا بود.
شایان اویسقرن در کدام دانشگاه تدریس میکند؟
او استاد علوم و مهندسی کامپیوتر در دانشگاه واشنگتن شهر سیاتل است.
جمعبندی
شایان اویسقرن، دانشمند متولد اصفهان، با دریافت مدال آباکوس ۲۰۲۶ نام خود را در میان برجستهترین پژوهشگران علوم کامپیوتر نظری جهان ثبت کرد.
تحقیقات او در مسئله فروشنده دورهگرد، الگوریتمهای نمونهگیری و پیوند دادن شاخههای مختلف ریاضیات، موانعی را کنار زده است که برای دههها حلنشده باقی مانده بودند. موفقیت اویسقرن، روایت مسیری است که از اصفهان آغاز شد و به یکی از مهمترین محافل علمی جهان رسید.
