زن، اسب، تفنگ؛ بازخوانی روایتی برای جامعه امروز
: نمایش «زن، اسب، تفنگ» به نویسندگی مهدی ایروانی و طراحی و کارگردانی پویان عطایی، با نگاهی به بخشی از زندگی بیبی مریم بختیاری، از چهرههای شناختهشده تاریخ معاصر ایران، از دوم تا شانزدهم مهرماه در اصفهان روی صحنه میرود؛ اثری که تلاش دارد در کنار روایت یک برهه تاریخی، تصویری متفاوت از زن ایرانی، هویت، شجاعت و نقش او در تحولات اجتماعی ارائه کند.
اصفهان امروز – فاطمه کاویانی: نمایش «زن، اسب، تفنگ» به نویسندگی مهدی ایروانی و طراحی و کارگردانی پویان عطایی، با نگاهی به بخشی از زندگی بیبی مریم بختیاری، از چهرههای شناختهشده تاریخ معاصر ایران، از دوم تا شانزدهم مهرماه در اصفهان روی صحنه میرود؛ اثری که تلاش دارد در کنار روایت یک برهه تاریخی، تصویری متفاوت از زن ایرانی، هویت، شجاعت و نقش او در تحولات اجتماعی ارائه کند. پویان عطایی، طراح و کارگردان این نمایش، درباره شکلگیری «زن، اسب، تفنگ» اظهار کرد: این اثر به برههای از تاریخ واقعی و زندگی یکی از مشاهیر کشور بازمیگردد و برای تولید آن حدود هفت ماه تحقیق و پژوهش انجام شده است. او با اشاره به اهمیت جایگاه زنان در تاریخ ایران افزود: موضوع زنان و بهویژه زن ایرانی، همواره در تاریخ اهمیت داشته و امروز نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است؛ با این حال، گاهی این موضوع دستاویزی میشود که برخی افراد از آن سوءاستفاده کنند. در حالی که اگر تاریخ را مرور کنیم، میبینیم بسیاری از زنان برجسته تاریخ، در عین برخورداری از توانمندی و شجاعت، از نظر دانش، تدبیر و سیاست نیز شخصیتهایی اثرگذار بودهاند. عطایی ادامه داد: «زن، اسب، تفنگ» درباره کاراکتر بیبی مریم بختیاری است؛ شخصیتی که از مشاهیر کشور محسوب میشود. در این نمایش، برههای از زندگی او را انتخاب کردهایم که به اعتقاد ما با بسیاری از دغدغهها و حوادث اجتماعی امروز نیز ارتباط دارد.
تلاش برای بازنمایی زن ایرانی با هویت واقعی
این کارگردان تئاتر یکی از دغدغههای اصلی گروه را ارائه تصویری واقعی از هویت زن ایرانی عنوان کرد و گفت: تلاش ما این بود که زن ایرانی را با هویت واقعی خود به مخاطب نشان دهیم و در کنار آن، هویت اصیل ایرانی را فراموش نکنیم. او با اشاره به فاصله گرفتن جامعه از قهرمانان واقعی اظهار کرد: یکی از دغدغههای ما این بود که قهرمانان واقعی را دوباره به مخاطب معرفی کنیم؛ چراکه امروز گاهی جای این قهرمانان را شخصیتهایی پوشالی و فیک گرفتهاند. بیبی مریم بختیاری برای ما نمونهای از یک قهرمان واقعی است؛ شخصیتی که اهل شعار نبود و بیشتر اهل عمل بود. عطایی افزود: بیبی مریم شخصیتی کتابخوان، اهل تحقیق و تفحص، سوارکار و تیرانداز بود و در زندگی خود نیز شجاعت و توانمندیهای مختلفی نشان داد. تلاش کردیم این ویژگیها را در نمایش بازتاب دهیم تا مخاطب، بهویژه نسل جوان، هنگام مواجهه با این شخصیت، تصویری از توانمندیهای یک زن ایرانی در تاریخ به دست آورد.
روایت یک شخصیت در سه دوره زندگی
طراح و کارگردان «زن، اسب، تفنگ» درباره ساختار روایی این اثر گفت: در این نمایش، زندگی بیبی مریم بختیاری را در سه برهه زمانی مختلف از نوجوانی تا میانسالی و پیری دنبال میکنیم. این انتخاب به ما اجازه داده است که مخاطب از نسلهای مختلف بتواند با شخصیت اصلی ارتباط برقرار کند و با او همذاتپنداری داشته باشد. او ادامه داد: تلاش کردهایم ویژگیهای شخصیتی بیبی مریم را در دورههای مختلف زندگیاش به تصویر بکشیم و نشان دهیم چگونه تجربه، مطالعه، مبارزه و زیست اجتماعی میتواند یک شخصیت را شکل دهد. عطایی تأکید کرد: امیدوارم جوانی که این نمایش را میبیند، پس از آشنایی با چنین شخصیتی، نسبت به تاریخ و ایرانی بودن خود احساس افتخار کند. به اعتقاد من، این اثر میتواند مخاطب را با بخشی از تاریخ واقعی کشورمان مواجه کند که شاید کمتر در قالب تئاتر روایت شده است. او درباره جایگاه زن در نگاه خود به این اثر گفت: زن به نظر من نماد زندگی در ایران است. اگر زن نباشد، چیزی به نام زندگی، خانواده و حتی کشور و وطن نمیتواند معنای واقعی خود را پیدا کند. به همین دلیل، هویت اصلی این اثر نیز بر محور زن شکل گرفته است.
«اسب» و «تفنگ»؛ دو نماد در روایت بیبی مریم
این کارگردان درباره انتخاب عنوان نمایش نیز توضیح داد: هر کدام از واژههای عنوان «زن، اسب، تفنگ» برای ما معنای نمادین دارند. اسب نماد نجابت است و در عین حال کارکردهای مختلفی در زندگی و فرهنگ ایرانی داشته است. تفنگ نیز نماد ایستادگی، مقاومت و مقابله با استبداد زمانه خود است. به گفته عطایی، این نشانهها در طراحی و روایت نمایش نیز مورد توجه قرار گرفتهاند تا عنوان اثر تنها یک نام نباشد، بلکه بخشی از جهان معنایی نمایش را شکل دهد.
لذت مخاطب، نخستین وظیفه تئاتر
طراح و کارگردان «زن، اسب، تفنگ» با اشاره به نگاه خود به تئاتر تصریح کرد: نخستین کاری که یک اثر تئاتری باید انجام دهد این است که تماشاگر از آن لذت ببرد. وقتی مخاطب وارد سالن میشود، باید بتواند از لحظه به لحظه اثر لذت ببرد. او افزود: البته تئاتر تنها برای سرگرمی نیست. در کنار لذت، باید مخاطب را وارد جهان دیگری کند و او را به اندیشه وادارد. در این اثر تلاش کردهایم هر دو اتفاق رخ دهد؛ یعنی مخاطب هم با یک اجرای نمایشی مواجه شود که از نظر هنری برای او جذاب باشد و هم درگیر موضوع و جهان فکری نمایش شود. عطایی ادامه داد: ما یک واقعه تاریخی را روایت میکنیم، اما نمیخواستیم صرفاً یک بازگویی خشک تاریخی داشته باشیم. تلاش کردیم تاریخ را در قالب نمایش و با استفاده از عناصر نمایشی و شخصیتپردازی به مخاطب منتقل کنیم.
هفت ماه پژوهش برای رسیدن به یک روایت تاریخی
این کارگردان، مهمترین چالش تولید نمایش را مرحله تحقیق و پژوهش عنوان کرد و گفت: چالش اصلی ما در این پروژه، تحقیق و پژوهش بود. وقتی قرار است درباره یک شخصیت واقعی و تاریخی کار کنید، نمیتوانید صرفاً بر تخیل تکیه کنید و باید نسبت خود را با واقعیت تاریخی مشخص کنید. او افزود: حدود هفت ماه برای تحقیق و تفحص درباره این اثر زمان گذاشتیم و تلاش کردیم به شناخت مناسبی از شخصیت و دوره تاریخی مورد نظر برسیم. این بخش از کار برای ما اهمیت زیادی داشت، زیرا میخواستیم شخصیت بیبی مریم تا حد امکان بر پایه شناخت و مطالعه شکل بگیرد. عطایی همچنین به استفاده از عناصر فرهنگ مردمی (فولکلور) در اجرای نمایش اشاره کرد و گفت: در مرحله بعدی، بخشی از کار به فضای فولکلور مربوط میشد. در برخی قسمتها نیاز داشتیم از گویش بختیاری استفاده کنیم که طبیعتاً این موضوع نیز چالشهای خاص خود را داشت و نیازمند تمرین زیادی بود. او تأکید کرد: گروه تلاش زیادی کرد تا استفاده از گویش و عناصر بختیاری به کیفیت لازم برسد و بتوانیم فضای اثر را برای مخاطب باورپذیر کنیم.
دیالوگهایی برگرفته از اندیشههای بیبی مریم
عطایی درباره استفاده از دیالوگهای مرتبط با شخصیت تاریخی نمایش گفت: بخشی از دیالوگهای اثر در کپشنهای معرفی نمایش نیز مورد استفاده قرار میگیرد. بیبی مریم شخصیتی روشنفکر بود و بسیاری از مطالب و اندیشههایی که از او باقی مانده، قابلیت تبدیل شدن به دیالوگ نمایشی را داشت. او گفت: تلاش کردیم بخشی از این نگاهها و اندیشهها در ساختار نمایش حضور داشته باشد تا مخاطب تنها با یک شخصیت تاریخی مواجه نشود، بلکه با نوع نگاه و جهان فکری او نیز آشنا شود.
«زن، اسب، تفنگ» در تماشاخانه ماه
نمایش «زن، اسب، تفنگ» به نویسندگی مهدی ایروانی و طراحی و کارگردانی پویان عطایی، از دوم تا شانزدهم مهرماه ۱۴۰۵ هر شب ساعت ۱۹:۳۰ در تماشاخانه ماه حوزه هنری اصفهان روی صحنه میرود. این نمایش در خیابان استانداری، کوچه سعدی، حوزه هنری، سالن تماشاخانه ماه اجرا میشود و علاقهمندان میتوانند بلیت آن را از طریق سایت گیشه ۸ تهیه کنند. در این اثر، پریسا کهکشپور، مریم دوستی ایرانی و آرزو رضاکرمی به ایفای نقش میپردازند. طراحی صحنه و نور بر عهده پویان عطایی، طراحی لباس بر عهده مژگان دوستی ایرانی، طراحی گرافیک بر عهده محمدعلی عمادی و موسیقی نیز توسط پویان عطایی انجام شده است. پرویز گلدار ساخت آکسسوار را بر عهده دارد و آیدا ملکی، مهدیس نصیریان و یاسر گرجی دستیاران اجرا هستند. مهدی زرگر مدیر ارتباطات و رسانه، فرهام قناعی سیچانی مسئول تولید محتوا و علی عابدی عکاس این نمایش هستند. «زن، اسب، تفنگ» تلاش میکند از مسیر تئاتر، مخاطب امروز را با شخصیتی از تاریخ معاصر ایران روبهرو کند؛ شخصیتی که در روایت این اثر، نه صرفاً به عنوان یک نام تاریخی، بلکه به عنوان نمونهای از زن ایرانیِ اهل مطالعه، عمل، شجاعت و مقاومت بازخوانی میشود.
