آزمایش ماهوارهای گوگل؛ گامی به سوی مراکز داده مجهز به هوش مصنوعی در فضا
گوگل قصد دارد در اول اکتبر یک ماهواره آزمایشی را به فضا پرتاب کند تا امکانسنجی انجام محاسبات هوش مصنوعی در مدار زمین را بررسی کند. این پروژه گامی اولیه در جهت تحقق ایده بلندپروازانه ساخت مراکز داده در فضا محسوب میشود.
شرکت گوگل قصد دارد در تاریخ اول اکتبر، یک ماهواره آزمایشی را با پرواز اشتراکی «ترنسپورتر ۱۸» شرکت اسپیسایکس به فضا بفرستد. این شرکت امیدوار است که این ماهواره بتواند دوام کافی برای انجام برخی کارهای سبک هوش مصنوعی را در حین گردش در مدار زمین اثبات کند.
این اقدام دقیقاً به معنای قرار دادن یک مرکز داده کامل در فضا نیست، اما گامی در آن جهت است. این ماهواره که طبق گزارش نیویورک تایمز «MWP» نام دارد و ابعادی به اندازه یک یخچال دارد، قرار نیست مطالعات تحقیقاتی پزشکی عظیم یا پخش آنلاین دادهها را انجام دهد. این یک ماهواره کممصرف خواهد بود که با انرژی خورشیدی کار میکند و صرفاً برای آزمایش مفهوم محاسبات هوش مصنوعی در فضا طراحی شده است. گوگل این آزمایش را با همکاری شرکت تصویربرداری ماهوارهای Planet و به عنوان بخشی از ابتکار «پروژه سانکچر» (Project Suncatcher) خود اجرا میکند.
گوگل در یک پست وبلاگی توضیح داد که این آزمایش یک گام اولیه کوچک در یک پروژه بلندمدت است: «بررسی اینکه آیا فضا میتواند روزی میزبان زیرساختهای یادگیری ماشین مقیاسپذیر باشد یا خیر.» در این پست ویدئوهایی از آمادگی تیمهای تحقیقاتی گوگل، مانند اطمینان از مقاومت تراشههای هوش مصنوعی (TPU) در برابر لرزشهای پرتاب، به نمایش گذاشته شده است.
ساندار پیچای، مدیرعامل گوگل، در پستی در شبکه اجتماعی X پرسید:
آیا تراشههای TPU ما میتوانند در فضا دوام بیاورند و کار کنند؟ خب، ما قصد داریم این موضوع را بفهمیم. — ساندار پیچا
چرا مراکز داده در فضا؟
یکی از دلایلی که گوگل به دنبال پردازش دادههای هوش مصنوعی در فضا است، به انرژی مربوط میشود. ماهوارهها میتوانند هشت برابر بیشتر از سازههای زمینی به انرژی خورشیدی دسترسی داشته باشند که منبع انرژی بالقوه عظیمی برای مراکز داده فضایی فراهم میکند. این امر میتواند به شرکتهای فناوری کمک کند تا از مخالفتهای روزافزون علیه ساخت مراکز داده در سراسر جهان عبور کنند.
تراویس بیلز، مدیر ارشد گوگل، مینویسد: «در نهایت، ممکن است بتوان چندین منظومه ماهوارهای را به هم متصل کرد و به آنها اجازه داد تا حجم کاری بزرگتری از هوش مصنوعی را در مدار مدیریت کنند.»
چالشهای فنی و موانع پیش رو
با این حال، این کار با چالشهای اساسی فیزیکی روبرو است. هر ماهواره مرکز داده باید طوری ساخته شود که در برابر تشعشعات، دماهای شدید و استرس فیزیکی پرتاب مقاوم باشد. همچنین باید از خطرات ناشی از آسمان شلوغ مداری پر از ماهوارهها و زبالههای فضایی دیگر اجتناب کند.
با فرض موفقیتآمیز بودن آزمایش ماه اکتبر، گوگل قصد دارد تا سال ۲۰۲۷ با پرتاب دو ماهواره هوش مصنوعی دیگر با همکاری Planet، آزمایش پیوندهای لیزری با پهنای باند بالا را آغاز کند. به گفته بیلز، برقراری ارتباط با لیزر بسیار دشوارتر از آن چیزی است که به نظر میرسد و «نیازمند دقتی فوقالعاده، شبیه به زدن یک هدف به اندازه سکه از فاصله چند مایلی در حالی که هر دو نقطه در حرکت هستند» است.
راهحلی برای مخالفتها یا یک مدل تجاری پرهزینه؟
یکی از دلایل جذابیت مراکز داده فضایی برای شرکتهای فناوری، مخالفتهای گسترده عمومی با ساخت مراکز داده جدید روی زمین به دلیل مصرف بالای انرژی و آب، آلودگی و سایر مسائل است. قرار دادن مراکز داده در فضا میتواند این مشکل را دور بزند.
اما به گفته مهدی اسلامیمهر، معاون اجرایی شرکت تحقیقاتی Quandary Peak، این کار پرهزینه خواهد بود و هیچ تضمینی وجود ندارد که مدل تجاری آن برای شرکتهای فناوری سودآور باشد.
اثبات اینکه تراشهها در مدار کار میکنند، به معنای اثبات یک مدل تجاری نیست. — مهدی اسلامیمهر
او افزود که این آزمایشها قبض برق یا آب کسی را در آینده نزدیک کاهش نمیدهد و جایگزین پروژههای فعلی مراکز داده زمینی نخواهد شد. اسلامیمهر گفت: «من از این آزمایشها استقبال میکنم، اما انتظار دارم خدمات روزمره هوش مصنوعی در سالهای ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ همچنان به شدت به تأسیسات زمینی وابسته باقی بمانند.»
یک وعده درباره سال ۲۰۳۵، قبض برق سال ۲۰۲۶ را پرداخت نمیکند. — مهدی اسلامیمهر