پروندهای برای مرموزترین کوه استان اصفهان
کوه کلنگ اصفهان کجاست؟ هر آنچه باید درباره مرموزترین کوه زاگرس بدانید
کوه کلنگگزلا در دو کیلومتری نطنز، این روزها در کانون خبرهای جهان است. این کوه کجاست، درونش چه میگذرد و چرا حمله به آن را بینتیجه میدانند؟ پاسخ همه پرسشها در این پرونده اصفهان امروز.
نام «کوه کلنگ» تا همین چند سال پیش را شاید فقط اهالی منطقه نطنز و کوهنوردان محلی شنیده بودند؛ اما امروز این کوه در استان اصفهان به یکی از پرجستوجوترین نامهای جغرافیایی ایران در رسانههای جهان تبدیل شده است. تهدیدهای مکرر دونالد ترامپ به حمله به این کوه، پرسشهای زیادی را برای مردم اصفهان و ایران ایجاد کرده است: این کوه دقیقاً کجاست؟ درون آن چه میگذرد؟ و چرا کارشناسان میگویند حمله به آن راه به جایی نمیبرد؟ در این پرونده، بر پایه منابع رسمی و گزارشهای موجود، به همه این پرسشها پاسخ میدهیم.
کوه کلنگ کجاست و چرا به آن «کلنگ» میگویند؟
کوه کلنگ که نام کامل آن کوه کلنگگزلاست، بخشی از ارتفاعات رشتهکوه زاگرس مرکزی در استان اصفهان است و در حدود دو کیلومتری جنوب مجموعه هستهای نطنز و در فاصله تقریبی ۲۲۰ کیلومتری جنوب تهران قرار دارد. رسانههای انگلیسیزبان آن را با ترجمه تحتاللفظی نامش، Pickaxe Mountain، میشناسند و همین نام است که این روزها در تیتر روزنامههای آمریکایی و اروپایی تکرار میشود. درباره ارتفاع قله برآوردهای متفاوتی منتشر شده؛ گزارشهای تحلیلی غربی ارتفاع آن را حدود ۱۶۰۰ متر از سطح دریا ذکر کردهاند و برخی منابع جغرافیایی اعداد بالاتری آوردهاند. آنچه در همه روایتها مشترک است، جنس سخت و گرانیتی این کوه است؛ ویژگیای که آن را از یک عارضه طبیعی معمولی به آنچه برخی «دژ گرانیتی زاگرس» مینامند تبدیل کرده است.
از خرابکاری نطنز تا ساختوساز در دل کوه
داستان امروز کوه کلنگ از تابستان ۱۳۹۹ آغاز شد؛ زمانی که یک عملیات خرابکارانه، سالن روزمینی مونتاژ سانتریفیوژهای پیشرفته را در مجموعه نطنز نابود کرد. ایران این حادثه را خرابکاری خواند و گزارشهای متعدد آن را به اسرائیل نسبت دادند، هرچند اسرائیل هیچگاه مسئولیت رسمی آن را نپذیرفت. چند ماه بعد، علیاکبر صالحی، رئیس وقت سازمان انرژی اتمی، اعلام کرد ایران مرکز جایگزینی «مدرنتر، بزرگتر و جامعتر» در دل کوهی نزدیک نطنز خواهد ساخت تا زنجیره تولید سانتریفیوژهای پیشرفته متوقف نشود.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد آمادهسازی زمین و راهسازی از پاییز ۱۳۹۹ آغاز شد و حفاری از سال بعد شدت گرفت. به گفته منابع تحلیلی، این مجموعه دو جفت ورودی تونل در دو سوی یال کوه دارد و اختلاف ارتفاع میان ورودیها میتواند نشانه ساخت تأسیسات در چند تراز مختلف باشد. گزارشها همچنین حاکی است پس از جنگ دوازدهروزه سال گذشته، روند ساختوساز و مقاومسازی در این محل سرعت گرفته است؛ از احداث دیوار بتنی و حصار امنیتی دوگانه در پیرامون کوه تا تقویت و استتار دهانه تونلها.
درون کوه چیست؟ روایت رسمی و ادعاهای غربی
روایت رسمی ایران روشن است: این مجموعه برای تولید و مونتاژ سانتریفیوژهای پیشرفته ساخته شده تا جایگزین سالنی باشد که در خرابکاری ۱۳۹۹ از میان رفت. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، نیز بهصراحت اعلام کرده هیچ فعالیت هستهای در کوه کلنگ وجود ندارد و تمرکز بیمارگونه آمریکا بر این کوه چیزی جز بهانهجویی برای تخریب و ویرانگری نیست.
در مقابل، اندیشکدهها و رسانههای غربی که هیچکدام دسترسی مستقیمی به این محل ندارند، بر پایه تصاویر ماهوارهای گمانهزنی میکنند و سه فرضیه را مطرح کردهاند: کارخانه مونتاژ سانتریفیوژ (همان کارکرد اعلامی ایران)، انتقال بخشی از فعالیتهای متالورژی اورانیوم پس از آسیبدیدن تأسیسات روزمینی اصفهان در درگیریهای سال گذشته، و ادعای وجود یک مرکز غنیسازی. روزنامه والاستریت ژورنال نیز اخیراً به نقل از مقامهای اسرائیلی مدعی انتقال هزاران سانتریفیوژ به این محل شده است. نکته مهم اینجاست که خود ترامپ نیز در نشست خبری کاخ سفید اذعان کرد که درباره این ادعاها «اطلاعات مستندی» ندارد؛ و همان روزنامه آمریکایی هم نوشته که اینکه دقیقاً چه چیزی در این محل قرار دارد، همچنان پرسشی بیپاسخ است. به بیان دیگر، بخش بزرگی از آنچه درباره کوه کلنگ در رسانههای غربی گفته میشود، حدس و گمانه است، نه سند.
چرا حمله به کوه کلنگ بینتیجه است؟
پاسخ در زمینشناسی است. بر اساس برآوردهای فنی، تالارهای اصلی این مجموعه دستکم ۸۰ تا ۱۰۰ متر زیر توده سنگ گرانیتی کوه حفر شده و برخی ارزیابیها از عمقهای بسیار بیشتر سخن میگویند؛ عمقی که این مجموعه را حتی از تأسیسات فردو در استان قم نیز نفوذناپذیرتر میکند. بسیاری از کارشناسان نظامی، از جمله در خود رسانههای غربی، تردید دارند که حتی قویترین بمبهای سنگرشکن آمریکا بتوانند به فضاهای اصلی چنین مجموعهای آسیب جدی برسانند.
علیاصغر زرگر، کارشناس مسائل بینالملل، این واقعیت را با تعبیری گویا خلاصه کرده است: از میان بردن این کوه با آن حجم سنگ خارا تنها با «زلزلهای دهریشتری» ممکن است و حمله آمریکا به آن بینتیجه خواهد بود. حتی تحلیلگرانی که سناریوی حمله را بررسی کردهاند، میپذیرند که آسیب احتمالی حداکثر متوجه اجزای سطحی مانند دهانه تونلها یا خطوط برق خواهد بود، نه هسته اصلی مجموعه؛ اجزایی که ترمیمپذیرند. همین محاسبه ساده نشان میدهد تهدیدهای تکراری کاخ سفید بیش از آنکه یک گزینه عملیاتی واقعی باشد، کارکرد تبلیغاتی و روانی دارد. جزئیات این تهدیدها و پاسخ رسمی تهران را در گزارش خبری اصفهان امروز با عنوان تهدید ترامپ علیه «کوه کلنگ» اصفهان بخوانید.
اختلاف ایران و آژانس بر سر بازرسی
یکی از محورهای بحث پیرامون کوه کلنگ، موضوع بازرسی است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، خواستار دسترسی بازرسان به این محل شده است. موضع ایران اما مبنای حقوقی روشنی دارد: تا زمانی که مواد هستهای وارد یک مرکز نشده باشد، آن محل تأسیسات هستهای تحت پادمان محسوب نمیشود و الزامی به دسترسی وجود ندارد. پس از فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی کشورهای اروپایی و بازگشت قطعنامههای تحریمی نیز تهران توافق قاهره را ملغی اعلام کرد و همکاری با آژانس اکنون صرفاً در چارچوب نظارت بر تأسیسات فعال ادامه دارد. از نگاه تهران، طرفی که تأسیسات اعلامشده و تحت پادمان ایران را بمباران کرده، در جایگاهی نیست که از تعهدات نظارتی سخن بگوید؛ کنایه بقایی نیز به همین نکته بازمیگشت، وقتی پرسید مدیرکل آژانس در برابر این تهدیدها کجاست.
کوه کلنگ برای اصفهان چه جایگاهی دارد؟
فارغ از همه معادلات سیاسی، کوه کلنگ در خاک استان اصفهان است و هر تهدیدی علیه آن، تهدیدی علیه امنیت و آرامش مردم این استان محسوب میشود؛ مردمی که سال گذشته حملات به نطنز و تأسیسات اصفهان را از نزدیک تجربه کردند. موضع رسمی کشور نیز همین است: تهدید و حمله به تأسیسات صلحآمیز، نقض آشکار منشور ملل متحد و حقوق بینالملل است و ایرانیان در برابر هرگونه تعرض به حاکمیت و امنیت ملی خود میایستند. تا زمانی که تحول تازهای رخ دهد، این پرونده را در اصفهان امروز بهروز نگه میداریم.
پرسشهای متداول
کوه کلنگ کجاست؟ کوه کلنگگزلا در رشتهکوه زاگرس مرکزی در استان اصفهان قرار دارد؛ در حدود دو کیلومتری جنوب مجموعه هستهای نطنز و حدود ۲۲۰ کیلومتری جنوب تهران.
فاصله کوه کلنگ تا نطنز چقدر است؟ برآوردها فاصله آن تا تأسیسات اصلی نطنز را حدود یکونیم تا دو کیلومتر ذکر میکنند.
آیا در کوه کلنگ فعالیت هستهای انجام میشود؟ به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، هیچ فعالیت هستهای در کوه کلنگ وجود ندارد. ایران کارکرد این مجموعه را تولید و مونتاژ سانتریفیوژ اعلام کرده و ادعاهای دیگر رسانههای غربی مبتنی بر گمانهزنی است، نه سند.
چرا حمله به کوه کلنگ دشوار است؟ تالارهای اصلی مجموعه دستکم ۸۰ تا ۱۰۰ متر زیر سنگ گرانیتی کوه قرار دارد و کارشناسان تردید دارند حتی قویترین بمبهای سنگرشکن بتوانند به آن آسیب جدی برسانند.
