تضاد تنفسی در اصفهان؛ میانگین «قابل‌قبول» زیر سایه سنگین وضعیت «قرمز» در ۴ منطقه کلیدی

صبح شنبه بیست و هفتم دی‌ماه، در حالی که شهروندان اصفهانی نخستین روز کاری هفته زمستانی خود را آغاز کردند، داده‌های خروجی از ایستگاه‌های سنجش کیفیت هوا تصویری دوگانه از وضعیت تنفسی شهر را ترسیم کرده است. بر اساس گزارش‌های رسمی منتشر شده از سوی مرکز پایش کیفی هوای اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان، اگرچه میانگین کلی شاخص آلودگی هوا (AQI) عدد ۹۴ را نشان می‌دهد و وضعیت کلی شهر در محدوده «قابل‌قبول» طبقه‌بندی می‌شود، اما تحلیل دقیق‌تر داده‌های نقطه‌ای حاکی از بحران در برخی مناطق پرتردد است. این میانگین آماری نتوانسته است غلظت بالای آلاینده‌ها را در کانون‌های ترافیکی و مرکزی شهر پنهان کند؛ جایی که چهار ایستگاه وضعیت را برای تمام گروه‌های جامعه «قرمز» و ناسالم گزارش کرده‌اند و زنگ خطر را برای سلامت عمومی در این نواحی به صدا درآورده‌اند.

سلطه هوای ناسالم بر مناطق پرتردد و مرکزی شهر

بررسی جزئیات آماری دریافتی از ۱۷ ایستگاه سنجش فعال در سطح کلان‌شهر اصفهان نشان می‌دهد که توزیع آلاینده‌ها در سطح شهر به صورت یکنواخت صورت نگرفته است. در حالی که میانگین شهر وضعیت زرد را نشان می‌دهد، ساکنان و مسافران در مناطق شرقی و مرکزی با هوایی به مراتب آلوده‌تر مواجه هستند.

طبق آخرین به‌روزرسانی‌ها در ساعت انتشار گزارش، منطقه «کردآباد» با ثبت شاخص ۱۸۰ AQI آلوده‌ترین نقطه شهر محسوب می‌شود. پس از آن، ایستگاه خیابان «پروین اعتصامی» با عدد ۱۷۰، خیابان «احمدآباد» با شاخص ۱۵۴ و خیابان «فیض» با عدد ۱۵۲ در رتبه‌های بعدی قرار دارند. تمامی این اعداد بیانگر وضعیت «قرمز» هستند؛ وضعیتی که در آن کیفیت هوا ناسالم برای عموم مردم تلقی می‌شود و کارشناسان بهداشت توصیه می‌کنند تمامی افراد، به ویژه گروه‌های آسیب‌پذیر، از ترددهای غیرضروری و فعالیت‌های سنگین ورزشی در فضای باز این مناطق خودداری کنند.

علاوه بر مناطق قرمز، وضعیت در برخی نقاط دیگر نیز از شرایط استاندارد فاصله گرفته است. ایستگاه‌های «سپاهان‌شهر» و «زینبیه» به ترتیب با ثبت اعداد ۱۱۱ و ۱۰۷ AQI در وضعیت «نارنجی» قرار دارند. این اعداد نشان‌دهنده شرایط «ناسالم برای گروه‌های حساس» است. کودکان، سالمندان، زنان باردار و بیماران قلبی و ریوی در این مناطق باید با احتیاط بیشتری رفتار کرده و تا حد امکان از حضور در فضای باز پرهیز نمایند.

نیمه روشن شهر؛ کدام مناطق هوای بهتری دارند؟

در سوی دیگر این گزارش، بخش‌های قابل توجهی از شهر اصفهان شرایط مساعدتری را تجربه می‌کنند که منجر به تعدیل میانگین کل شاخص شهر شده است. بر اساس داده‌های سامانه برخط کنترل کیفیت هوا، ۱۰ ایستگاه در وضعیت «قابل‌قبول» (رنگ زرد) قرار دارند.

بهترین کیفیت هوا در ایستگاه «میرزا طاهر» با شاخص ۵۱ ثبت شده است که در مرز هوای پاک قرار دارد. پس از آن، ایستگاه خیابان «۲۵ آبان» با عدد ۵۸، خیابان «رودکی» با عدد ۵۹ و خیابان «ولدان» با عدد ۵۷ شرایط نسبتاً مطلوبی را گزارش کرده‌اند.

همچنین وضعیت در سایر ایستگاه‌های پرتردد نظیر میدان «انقلاب» با شاخص ۷۵، بزرگراه «خرازی» با عدد ۷۱، «دانشگاه صنعتی» با ۷۹، «رهنان» با ۷۰، «پارک زمزم» با ۶۲ و خیابان‌های «فرشادی» و «هزار جریب» هر کدام با شاخص ۶۰، در محدوده قابل‌قبول قرار دارد. این داده‌ها نشان می‌دهد که با وجود پایداری نسبی جو در فصل زمستان، تفاوت‌های میکرو اقلیمی و ترافیکی در محلات مختلف اصفهان، تاثیر مستقیمی بر کیفیت هوای تنفسی شهروندان داشته است.

استانداردهای شاخص کیفیت هوا و مفهوم رنگ‌بندی‌ها

برای درک بهتر گزارش‌های روزانه آلودگی هوا، آشنایی با تعاریف استاندارد شاخص کیفیت هوا (Air Quality Index) ضروری است. این شاخص معیاری علمی است که غلظت ترکیبات مختلف آلاینده شامل مونوکسید کربن (CO)، دی‌اکسید گوگرد (SO2)، ترکیبات نیتروژن‌دار (NOx)، اوزون (O3) و ذرات معلق (شامل ذرات کوچک‌تر از ۱۰ میکرون و ذرات ریزتر از ۲.۵ میکرون) را اندازه‌گیری می‌کند. این مقادیر که دارای واحدهای سنجش متفاوتی هستند، با استفاده از فرمول‌های استاندارد به یک عدد واحد بدون بعد تبدیل می‌شوند تا وضعیت کیفی هوا برای عموم قابل درک باشد.

طبق تقسیم‌بندی‌های استاندارد بین‌المللی که در ایران نیز ملاک عمل است، شاخص بین صفر تا ۵۰ بیانگر «هوای پاک» است. عدد ۵۱ تا ۱۰۰ نشان‌دهنده «هوای سالم» یا قابل‌قبول است. با عبور شاخص از عدد ۱۰۰ و قرارگیری در بازه ۱۰۱ تا ۱۵۰، هوا «ناسالم برای گروه‌های حساس» (رنگ نارنجی) خواهد بود. بازه ۱۵۱ تا ۲۰۰ به معنای «ناسالم برای عموم» (رنگ قرمز) است. اعدادی که در بازه ۲۰۱ تا ۳۰۰ قرار می‌گیرند نشان‌دهنده وضعیت «بسیار ناسالم» (رنگ بنفش) بوده و شاخص‌های ۳۰۱ تا ۵۰۰ وضعیت «خطرناک» (رنگ قهوه‌ای) را هشدار می‌دهند. شهروندان اصفهانی باید با رصد روزانه این اعداد، فعالیت‌های روزمره خود را به گونه‌ای مدیریت کنند که کمترین آسیب را از آلاینده‌های جوی متحمل شوند.