وعده‌های آبکی

علیرغم وعده‌های مکرر مسئولان، از جمله استاندار و مدیرکل میراث فرهنگی مبنی بر بازگشایی زاینده‌رود در تاریخ ۱۰ خرداد، رودخانه همچنان در بستر خشک خود آرمیده و خبری از جریان آب نیست. این عدم تحقق وعده‌ها، نه تنها کام گردشگرانی را که با امید دیدن جریان دوباره زاینده‌رود به اصفهان سفر کرده‌اند، تلخ کرد بلکه نگرانی عمیق کشاورزان شرق اصفهان را که زمین‌هایشان در انتظار این آب حیاتی است، دوچندان کرده است. دهم خرداد از راه رسید و گذشت، اما زاینده‌رود همچنان تشنه ماند. وعده‌هایی که با تبلیغات گسترده برای جذب گردشگر و امیدبخشی به کشاورزان داده شده بود، در عمل تا امروز رنگ باخته و بستر خشک رودخانه، تنها شاهد این وعده‌های عملی‌نشده باقی ماند.

گردشگران؛ گرفتار در سراب وعده‌ها

رضا، یکی از مسافرانی که از مشهد به اصفهان آمده بود، با چهره‌ای درهم با “سراب” وعده‌ها مواجه شده و گفت: ما با این تصور آمدیم که زاینده‌رود آب دارد و می‌شود کنار رود قدم زد و عکس گرفت. خبرها را که دیدیم، فکر کردیم زمان خوبی است برای دیدن جریان آب در زیر پل‌های تاریخی اصفهان. سفرمان هم هزینه داشت، هم زمان؛ اما چیزی که دیدیم تنها سراب بود .

شهریار، شهروند اصفهانی از تأثیر این وضعیت بر اعتبار شهر گلایه کرد و گفت: اصفهان بدون زاینده‌رود، هویتش را از دست می‌دهد. این‌همه قول می‌دهند، بعد گردشگر می‌آید و با بستر خشک روبه‌رو می‌شود. این فقط یک مشکل زیست‌محیطی نیست، به اعتماد مردم و وجهه شهر هم ضربه می‌زند.

مائده که همراه خانواده‌اش از شیراز برای دیدن اصفهان سفر کرده هم احساس فریب‌خوردگی می‌کند و می‌گوید: ما برنامه سفرمان را بر اساس همین خبرها و قول‌ها چیدیم. فکر می‌کردیم حداقل چند روزی رودخانه پرآب است و می‌توانیم از طبیعتش لذت ببریم. اما وقتی با این وضعیت روبه‌رو شدیم، جا خوردیم؛ هنوز هم مشخص نیست آیا تا روز آخر حضورمان در اصفهان، زاینده رود را می بینیم یا نه!

کشاورزان؛ در چشم‌انتظاری تلخ

اما این وعده‌های عملی‌نشده، برای کشاورزان شرق اصفهان، ابعاد تراژیک‌تری دارد. آن‌ها که سال‌هاست با بحران آب دست و پنجه نرم می‌کنند و زمین‌های خود را برای کشت تابستانه آماده کرده بودند، حالا در بلاتکلیفی محض به سر می‌برند. محمد از کشاورزان شرق اصفهان می گوید: قول دادند زاینده‌رود جاری می‌شود، زمین‌ها را چند روزی است برای کشت آماده کردیم. ولی حالا که رودخانه هنوز خشک است و خبری از جریان آب نیست، معلوم نیست اصلاً آبی می‌آید یا نه. اگر زاینده رود رها نشود، تمام زحمات و هزینه‌هایمان به باد می‌رود و مشکلاتمان چند برابر می‌شود. 

زاینده‌رود، نماد اصفهان و شاهرگ حیاتی اقتصاد و فرهنگ آن است. تکرار وعده‌هایی که در عمل محقق نمی‌شوند، نه تنها کمکی به حل بحران بلندمدت این رودخانه نخواهد کرد، بلکه شکاف میان مردم و مسئولان را عمیق‌تر می‌کند. تا زمانی که راهکارهای عملی و پایدار برای مدیریت منابع آبی و تأمین حقابه کشاورزان اندیشیده و اجرایی نشود، هرگونه وعده بازگشایی، تنها مشتی وعده بر باد رفته خواهد بود که بر تلخی خشکسالی می‌افزاید.

محیط زیست و تالاب گاوخونی؛ امیدهای در گرو تخصیص آب

در نبود جریان دائمی زاینده رود تالاب گاوخونی، نگین اکولوژیکی منطقه در معرض خطرات جدی زیست‌محیطی قرار دارد. 

حسین اکبری، معاون محیط زیست طبیعی استان اصفهان از تلاش‌ها برای تخصیص حداقل ۲۰ تا ۲۵ میلیون مترمکعب سهم‌آبه به این تالاب خبر داده است. این در حالی است که مطالعات نشان می‌دهد تالاب حتی در شرایط خشکسالی نیز نیاز به ۸۰ میلیون مترمکعب آب دارد.

 اکبری تأکید کرد: رسیدن آب به تالاب، حتی با این حجم کم، برای جلوگیری از تشدید پدیده گرد و غبار حیاتی است و صرف رهاسازی آب در بالادست، تضمین‌کننده سهم‌آبه تالاب نیست. ملاک نهایی، میزان آبی است که در ایستگاه «شاخه کنار» اندازه‌گیری می‌شود. معاون محیط زیست طبیعی استان اصفهان همچنین بر لزوم هم‌افزایی میان بخش‌های مختلف و گنجانده شدن حقابه زیست‌محیطی در جداول منابع و مصارف سال جاری، به‌عنوان پیش‌شرط حفظ تعادل اکولوژیک منطقه تأکید کرده است.

فرصت‌سوزی برای آینده گردشگری اصفهان

هرچند جریان محدود آب، در صورت تحقق، می‌تواند به طراوت شهر، اکوسیستم و رونق اقتصادی کمک کند، اما تا زمانی که راهکار پایدار برای مدیریت منابع آب و تأمین حقابه کشاورزان و تالاب وجود نداشته باشد، بازگشایی‌های موقت و ناقص، تنها پاک کردن صورت مسئله تلقی می‌شوند. نگرانی اصلی، تداوم خشکسالی و تأثیرات جبران‌ناپذیر آن بر معیشت مردم و محیط زیست است.

زاینده‌رود با تأخیر به اصفهان می‌رسد

منصور شیشه فروش، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان در پاسخ به پرسش اصفهان امروز مبنی بر اینکه زاینده‌رود چه زمانی به اصفهان می‌رسد، گفت: میزان خروجی سد برای کشت تابستانه شرق اصفهان افزایش پیدا کرده؛ اما به خاطر مسافت زیاد و خشکی طولانی و تشنگی بستر رودخانه، آب با تأخیر به اصفهان می‌رسد.   به گفته شیشه فروش خروجی سد زاینده‌رود قرار بود از دهم خرداد بر اساس مصوبات کارگروه ملی سازگاری با کم‌آبی و در راستای تامین نیازهای آبی بخش کشاورزی استان اصفهان افزایش پیدا کند.

خروجی سد زاینده رود برای نخستین بار در سال جاری از ۱۷ اردیبهشت با هدف تأمین آب مورد نیاز باغ‌های غرب استان اصفهان افزایش یافته اما آب در بستر رودخانه در کلانشهر و شرق اصفهان جریان نیافته بود که افزایش خروجی سد از دهم خرداد به منزله گذر آب از این شهر بود که تا امروز محقق نشده است.