حقابه محیطزیست و فضای سبز اصفهان کجاست؟
زایندهرود؛ از جریان دائمی تا جریان متناوب
زایندهرود بار دیگر در مرکز توجه افکار عمومی قرار گرفته است؛ نه بهدلیل بازگشت جریان پایدار آب، بلکه بهواسطه تداوم وضعیت ناپایدار و افتوخیزهای محسوس در بستر رودخانه در محدوده شهری اصفهان.
زایندهرود بار دیگر در مرکز توجه افکار عمومی قرار گرفته است؛ نه بهدلیل بازگشت جریان پایدار آب، بلکه بهواسطه تداوم وضعیت ناپایدار و افتوخیزهای محسوس در بستر رودخانه در محدوده شهری اصفهان. این در حالی است که طی هفتهها و ماههای گذشته، مجموعهای از اظهارنظرهای رسمی از «تداوم جریان آب تا سه ماه آینده» تا «رهاسازی ۱۰ تا ۱۲ مترمکعب بر ثانیه در بستر رودخانه» منتشر شده بود؛ اما آنچه در میدان مشاهده میشود، با بخشی از این روایتها همخوانی کامل ندارد.
همزمان، روابط عمومی شرکت آب منطقهای اصفهان نیز در اطلاعیهای اعلام کرده است که «توزیع آب زایندهرود تا پایان شهریور ادامه خواهد داشت» و برداشت خارج از نوبت ممنوع است؛ موضوعی که بار دیگر بر پیچیدگی مدیریت منابع آب در این حوضه افزوده است.
وعده سهماهه و مفهوم مبهم «جریان متناوب»
در زمان بازگشایی زایندهرود، استاندار اصفهان اعلام کرده بود که برنامهریزی انجامشده بهگونهای است که رودخانه بهصورت «متناوب» تا حدود سه ماه آینده جریان خواهد داشت. این وعده در افکار عمومی بهعنوان نشانهای از تداوم نسبی جریان آب تلقی شد، اما از همان ابتدا برداشتهای متفاوتی از مفهوم «متناوب» وجود داشت؛ برخی آن را معادل جریان پایدار با نوسان محدود و برخی دیگر به معنای قطع و وصلهای دورهای تعبیر کردند.
اکنون با مشاهده توقف یا افت محسوس جریان در برخی بازهها، این پرسش جدی مطرح است که آیا سازوکار اجرایی این وعده با برداشت عمومی از آن همخوان بوده یا فاصلهای معنادار میان ادبیات مدیریتی و انتظار اجتماعی وجود داشته است.
روایت جریان حداقلی؛ ۱۰ تا ۱۲ مترمکعب برای حفظ چهره رودخانه
در کنار این وعده، حسین وحیدا، عضو هیئتمدیره نظام صنفی کشاورزان اصفهان در گفتگو با اصفهان امروز از توقف آب کشاورزی و در عین حال تداوم جریان حداقلی در بستر رودخانه خبر داد
بر اساس این اظهارات، حدود ۱۰ تا ۱۲ مترمکعب آب در ثانیه باید در زایندهرود در محدوده شهری جریان داشته باشد تا از خشک شدن کامل رودخانه جلوگیری شود و شرایط زیستمحیطی و بصری شهر حفظ شود.
حسین وحیدا، عضو هیئتمدیره نظام صنفی کشاورزان اصفهان با اشاره به قطع آب کشاورزی گفت: با وجود توقف جریان آب برای کشاورزی، بهمنظور حفظ پایداری زایندهرود در محدوده شهر اصفهان، حدود ۱۰ تا ۱۲ مترمکعب آب در بستر رودخانه جریان خواهد داشت.
وحیدا افزود: بر اساس برنامهریزی انجامشده، آب کشاورزی در روزهای گذشته قطع شده است و پیشبینی میشود حدود شش روز دیگر دوباره جریان آب برقرار شود.
وی با اشاره به ضرورت حفظ پایداری جریان زایندهرود در محدوده شهر اصفهان افزود: حدود ۱۰ تا ۱۲ مترمکعب آب در بستر رودخانه جریان خواهد داشت. این تصمیم با هدف جلوگیری از خشک شدن زایندهرود در محدوده شهری و فراهم ماندن شرایط مناسب برای شهروندان و مسافران اتخاذ شده است.
عضو هیئتمدیره نظام صنفی کشاورزان اصفهان درباره وضعیت کشت کشاورزان نیز گفت: با توجه به محدودیت منابع آبی، کشاورزان ناچار شدند تنها حدود ۳۰ درصد از اراضی خود را زیر کشت ببرند و برنامه کشت خود را بر اساس حجم آب تخصیصیافته تنظیم کنند.
وحیدا درباره نوبت بعدی تأمین آب کشاورزی توضیح داد: نوبت بعدی مربوط به کشتهای پاییزه خواهد بود و امیدواریم با توجه به پیشبینیهای انجامشده درباره بارشهای مناسب در فصل پاییز، شرایط بهتری برای تأمین آب مورد نیاز کشاورزان فراهم شود.
وی خاطرنشان کرد: زمان دقیق تخصیص آب برای کشتهای پاییزه به شرایط جوی و میزان بارندگی در ماههای آبان و آذر بستگی خواهد داشت.
با این حال، گزارشهای میدانی در روزهای اخیر نشان میدهد که این جریان حداقلی نیز در برخی نقاط پایدار نبوده و بخشهایی از بستر رودخانه بار دیگر خشک شده است؛ مسئلهای که تردیدها درباره پایداری واقعی این دبی اعلامی را افزایش داده است.
اطلاعیه آب منطقهای؛ نوبتبندی تا پایان شهریور و ممنوعیت برداشت خارج از نوبت
در همین چارچوب، روابط عمومی شرکت آب منطقهای اصفهان در اطلاعیهای رسمی اعلام کرده است که توزیع آب زایندهرود تا پایان شهریور ادامه خواهد داشت و هرگونه برداشت خارج از نوبت ممنوع است.
در این اطلاعیه آمده است که با هدف مدیریت منابع محدود آبی، تأمین نیاز باغات و مزارع در دستور کار قرار گرفته و توزیع آب کشاورزی در شرق و غرب حوضه بر اساس طرح نوبتبندی مصوب و با نظارت کارگروه سازگاری با کمآبی ادامه مییابد.
همچنین تأکید شده است که قطع و وصل جریان در فواصل بین دورههای توزیع، با هدف حفظ ذخایر سد و تأمین نیاز محصولات تابستانه انجام میشود و بهرهبرداران موظف به رعایت کامل این برنامه هستند. بر اساس این تصمیم، هرگونه برداشت در ایام غیرنوبت در محدودههایی از جمله «سد چمآسمان تا بند آبشار» ممنوع اعلام شده است.
شکاف میان وعده و واقعیت؛ مسئله فراتر از کمآبی
آنچه در ماجرای اخیر زایندهرود برجسته میشود، صرفاً کاهش منابع آب نیست، بلکه فاصله میان سه سطح از روایت است: وعده تداوم سهماهه جریان آب، اعلام جریان حداقلی در محدوده شهری، و وضعیت واقعی بستر رودخانه در مقاطع مختلف زمانی.
این شکاف، مسئله را از یک چالش صرفاً فنی به یک موضوع حکمرانی آب تبدیل کرده است؛ جایی که عدم شفافیت در تعریف مفاهیم، نبود مرزبندی دقیق میان «جریان پایدار»، «جریان متناوب» و «جریان حداقلی»، و همچنین ابهام در زمانبندی رهاسازی، باعث شده خروجی نهایی برای افکار عمومی غیرقابل پیشبینی باشد.
در چنین شرایطی، اعتماد عمومی نه فقط تحت تأثیر میزان آب، بلکه تحت تأثیر کیفیت اطلاعرسانی و میزان انطباق گفتار و عمل شکل میگیرد.
حقابه فضای سبز اصفهان؛ حلقه مغفول در جدول منابع و مصارف
در کنار این دو روایت اصلی، یک موضوع مهم اما کمتر دیدهشده نیز وجود دارد: حقابه محیطزیست و فضای سبز شهر اصفهان.
بر اساس اظهارات مدیریت شهری، این حقابه سالانه حدود ۵۰ تا ۷۵ میلیون مترمکعب برآورد میشود و برای آبیاری مادیها، پارکها و شبکه فضای سبز شهری ضروری است. با این حال، در بسیاری از ساختارهای رسمی مرتبط با «جدول منابع و مصارف زایندهرود»، این سهم بهصورت مستقل و شفاف تفکیک نشده و عمدتاً در قالبهای کلی مصرفی قرار میگیرد.
این موضوع یک پرسش جدی ایجاد میکند: چرا حقابه فضای سبز شهری بهعنوان یک نیاز حیاتی و مستمر، جایگاه مستقل و شفاف در برنامهریزی منابع آب ندارد؟
ابهام در این بخش، صرفاً یک مسئله آماری نیست، بلکه مستقیماً بر کیفیت زیست شهری، وضعیت مادیها و پایداری فضای سبز اصفهان اثرگذار است.
زایندهرود در میانه سه روایت ناتمام
زایندهرود امروز در میانه سه روایت همزمان قرار گرفته است: وعده تداوم سهماهه جریان آب، اجرای طرح نوبتبندی و جریان حداقلی برای حفظ بستر شهری، و مطالبه تاریخی درباره حقابه محیطزیست و فضای سبز اصفهان.
اما در عمل، آنچه در بستر رودخانه مشاهده میشود، فاصلهای معنادار با این روایتها دارد. همین فاصله، زایندهرود را از یک مسئله صرفاً زیستمحیطی به یک مسئله چندلایه اجتماعی، اقتصادی و نهادی تبدیل کرده است؛ مسئلهای که پاسخ آن نه فقط در حجم آب، بلکه در شفافیت تصمیمگیری، تعریف دقیق سهمها و انطباق میان وعده و اجرا نهفته است.
