شویندههای فلهای؛ پیشنهادی سبز برای اصفهان
مدیریت پسماند شهری یکی از اولویتهای مهم در میان کلانشهرهای جهان است؛ مسئلهای که با افزایش جمعیت، گسترش مصرفگرایی و حجم روزافزون زبالههای پلاستیکی، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بسیاری از شهرهای جهان در سالهای اخیر تلاش کردهاند بهجای تمرکز صرف بر جمعآوری و بازیافت زباله، راهکارهایی را برای کاهش تولید پسماند از مبدأ دنبال کنند؛ رویکردی که نهتنها هزینههای مدیریت شهری را کاهش میدهد، بلکه میتواند به اصلاح الگوی مصرف شهروندان نیز کمک کند.
اصفهان امروز_ راضیه چنگیز نائین:
مدیریت پسماند شهری یکی از اولویتهای مهم در میان کلانشهرهای جهان است؛ مسئلهای که با افزایش جمعیت، گسترش مصرفگرایی و حجم روزافزون زبالههای پلاستیکی، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بسیاری از شهرهای جهان در سالهای اخیر تلاش کردهاند بهجای تمرکز صرف بر جمعآوری و بازیافت زباله، راهکارهایی را برای کاهش تولید پسماند از مبدأ دنبال کنند؛ رویکردی که نهتنها هزینههای مدیریت شهری را کاهش میدهد، بلکه میتواند به اصلاح الگوی مصرف شهروندان نیز کمک کند. در این میان، فروش محصولات بدون بستهبندیهای یکبارمصرف و استفاده مجدد از ظروف، یکی از تجربههایی است که ظرفیت اجرا در شهرهای ایران، از جمله اصفهان را دارد.
بهتازگی شهرداری تهران طرح عرضه فلهای مواد شوینده را در برخی میادین میوه و ترهبار آغاز کرده است؛ طرحی که شهروندان میتوانند با همراهداشتن ظروف خالی، مواد شوینده موردنیاز خود را بدون خرید بستهبندی جدید تهیه کنند. به گفته مسئولان شهرداری تهران، عرضه مستقیم این محصولات و حذف بخشی از هزینههای بستهبندی، قیمت آنها را حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد کاهش داده است. اگر این میزان صرفهجویی در عمل نیز محقق شود، چنین اقدامی میتواند هم برای اقتصاد خانوار و هم برای محیطزیست شهری سودمند باشد.
اهمیت این طرح زمانی بیشتر مشخص میشود که به حجم ظروف پلاستیکی مصرفی در خانهها توجه کنیم. مایع دستشویی، ظرفشویی، لباسشویی و بسیاری از محصولات شوینده، هر بار در بطریهای تازه خریداری میشوند و پس از پایان مصرف، ظرف آنها به چرخه پسماند راه پیدا میکند؛ درحالیکه بسیاری از این ظروف در صورت رعایت شرایط بهداشتی و استفاده برای همان محصول، قابلیت استفاده مجدد دارند. در واقع، شهروندان با هر بار خرید، علاوه بر هزینه ماده شوینده، بخشی از مبلغ را نیز برای بستهبندی میپردازند؛ هزینهای که با فراهمشدن امکان پرکردن مجدد ظروف میتوان آن را کاهش داد.
این روش در جهان نیز سابقه دارد. در آلمان، فروشگاههای زنجیرهای مانند «دیام» ایستگاههایی برای پرکردن مجدد ظروف مواد شوینده راهاندازی کردهاند و در شیلی نیز مجموعه «آلگرامو» با توسعه سامانههای فروش محصولات در ظروف چند بار مصرف، تلاش کرده است خرید بدون بستهبندی جدید را به بخشی از عادت مصرفکنندگان تبدیل کند. چنین تجربههایی نشان میدهد که کاهش تولید پسماند الزاما به فناوریهای پیچیده یا سرمایهگذاریهای سنگین نیاز ندارد و میتوان با تغییر شیوه عرضه کالا، بخشی از بستهبندیهای غیرضروری را از چرخه مصرف حذف کرد. این موضوع برای اصفهان که در سالهای اخیر برنامههای مختلفی را در حوزه مدیریت پسماند، تفکیک زباله و کاهش مصرف پلاستیک دنبال کرده، میتواند فرصتی قابلتوجه باشد. مدیریت پسماند تنها به جمعآوری منظم زبالهها، توسعه مراکز بازیافت و آموزش تفکیک از مبدأ محدود نمیشود؛ یکی از مهمترین بخشهای آن، کاهش میزان پسماندی است که اساسا تولید میشود. موضوعی که تحقق آن نیازمند مشارکت شهروندان و فراهمکردن زیرساختهای مناسب از سوی مدیریت شهری است. اصفهان برای اجرای چنین طرحی ظرفیت مناسبی نیز دارد. شبکه فروشگاهها و بازارهای کوثر شهرداری که در مناطق مختلف شهر فعالیت میکنند، میتواند بستری برای راهاندازی آزمایشی ایستگاههای عرضه فلهای مواد شوینده باشد. این مراکز به دلیل دسترسی شهروندان و ارتباط مستقیم با نیازهای روزمره خانوارها، امکان آن را دارند که چنین خدمتی را در کنار سایر محصولات مصرفی ارائه کنند. شهرداری میتواند با همکاری تولیدکنندگان معتبر و نظارت دستگاههای مسئول، تعدادی از این ایستگاهها را در فروشگاههای کوثر مستقر کند تا شهروندان هنگام خرید، ظروف مناسب و قابلاستفاده مجدد خود را نیز همراه بیاورند. رعایت استانداردهای بهداشتی، اطمینان از کیفیت و اصالت محصولات، درج مشخصات و تاریخ مصرف، جلوگیری از آلودگی و اختلاط مواد شوینده و شفافیت قیمتها، از الزاماتی است که باید در اجرای این طرح موردتوجه قرار گیرد.
ازسویدیگر، عرضه فلهای شویندهها میتواند یکی از راهکارهای عملی برای فرهنگسازی در زمینه کاهش مصرف پلاستیک باشد. سالهاست شهروندان به تفکیک زباله، کاهش استفاده از ظروف یکبارمصرف و توجه بیشتر به محیطزیست تشویق میشوند، اما تغییر الگوی مصرف زمانی ماندگار خواهد شد که امکانات آن در دسترس مردم قرار بگیرد. وقتی استفاده مجدد از یک بطری علاوه بر کمک به کاهش پسماند، هزینه کمتری نیز برای خانواده داشته باشد، انگیزه بیشتری برای تکرار این رفتار ایجاد میشود.
این موضوع بهویژه در شرایط اقتصادی امروز اهمیت دارد. افزایش هزینههای زندگی باعث شده بسیاری از خانوادهها در خرید کالاهای مصرفی به دنبال راههایی برای کاهش مخارج باشند. حذف هزینه بستهبندی و عرضه مستقیم محصولات، در صورت حفظ کیفیت و نظارت بر قیمتها، میتواند بخشی از هزینه خرید مواد شوینده را کاهش دهد. بهاینترتیب، یک طرح محیطزیستی میتواند همزمان به منفعت اقتصادی شهروندان نیز منجر شود.
البته اجرای موفق چنین طرحی نیازمند برنامهریزی و ارزیابی دقیق است. بهتر است شهرداری اصفهان در مرحله نخست، چند فروشگاه کوثر را برای اجرای آزمایشی انتخاب کند و پس از بررسی میزان استقبال مردم، تفاوت قیمت محصولات با نمونههای بستهبندیشده، رضایت مصرفکنندگان و میزان کاهش مصرف ظروف پلاستیکی، درباره گسترش آن تصمیم بگیرد. مشارکت تولیدکنندگان معتبر و اطلاعرسانی مناسب نیز میتواند در جلباعتماد شهروندان مؤثر باشد.
اصفهان ظرفیت آن را دارد که در کنار برنامههای موجود مدیریت پسماند، تجربههای تازهای را برای کاهش تولید زباله از مبدأ اجرا کند. راهاندازی ایستگاههای عرضه فلهای مواد شوینده، پیشنهادی است که میتواند بدون نیاز به ایجاد مجموعههای مستقل و با استفاده از ظرفیت فروشگاههای شهری، مورد بررسی قرار گیرد. تجربه تهران نیز فرصتی فراهم کرده تا مدیران شهری اصفهان بامطالعه نتایج اجرای این طرح، امکان پیادهسازی آن را متناسب با شرایط شهر ارزیابی کنند. اگر قرار است مدیریت پسماند در اصفهان به مرحلهای فراتر از جمعآوری و بازیافت زباله برسد، باید برای کاهش تولید آن نیز برنامه داشت. عرضه فلهای مواد شوینده میتواند یکی از همین قدمهای عملی باشد؛ اقدامی که هم هزینه کمتری به خانوادهها تحمیل کند و هم از ورود ظروف پلاستیکی غیرضروری به چرخه پسماند جلوگیری کند. شاید یکی از مسیرهای مؤثر برای داشتن اصفهانی پاکتر، نه از سطلهای زباله و مراکز بازیافت، بلکه از قفسههای فروشگاهها آغاز شود.