گامی راهبردی برای صیانت از میراث ناملموس نصفجهان؛
نقشه زبانی کهندیار اصفهان ترسیم میشود؛ آغاز تدوین اطلس جامع گویشهای باستانی
اداره کل میراث فرهنگی اصفهان پروژه تدوین اطلس جامع گویشهای باستانی استان را با هدف شناسایی و مستندسازی زبانهای محلی در معرض فراموشی آغاز کرد. این طرح شامل ثبت گویشهای کهن از نائین و فریدونشهر تا روستاهای تاریخی نطنز و ابیانه است تا از این گنجینه زبانی صیانت شود.
هویت تاریخی هر سرزمین در تار و پود واژگان و گویشهای اصیل آن نهفته است؛ میراثی که در تلاطم دنیای مدرن، بیش از هر زمان دیگری در معرض خاموشی قرار دارد. اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان در اقدامی تحسینبرانگیز، پروژه عظیم تدوین «اطلس گویشهای باستانی» را کلید زده است تا برای نخستینبار، نقشهای مستند و علمی از تنوع شگفتانگیز زبانی در پهنه این استان پهناور ترسیم کند. این پروژه که فراتر از یک ثبت اداری ساده است، به دنبال ردیابی ریشههای کهن زبانی در نقاط استراتژیکی همچون نطنز، نائین و فریدونشهر است. با اجرای این طرح، گویشهای منحصربهفردی که قرنها سینه به سینه منتقل شدهاند، در قالب یک بانک اطلاعاتی جامع ماندگار خواهند شد تا از انزوای زبانی و نابودی تدریجی این آثار ناملموس جلوگیری شود.
کانونهای هدف در نقشه پراکندگی گویشهای کهن
پروژه اطلس گویشها، تمرکز ویژهای بر مناطقی دارد که هنوز اصالت زبانی خود را حفظ کردهاند. از گویشهای مرکزی ایران در نطنز گرفته تا زبانهای خاص در غرب استان، همگی در این پایش علمی مورد بررسی قرار میگیرند. طبق اعلام کارشناسان، برخی از این گویشها مانند گویش «ینگآباد» و «خورزوق» پیش از این مراحل مستندسازی را طی کردهاند.
| منطقه/شهر | وضعیت بررسی | نوع گویش/اهمیت |
| نائین | در جریان ثبت ملی | گویش اصیل نائینی |
| فریدونشهر | در حال مستندسازی | گویش گرجی و محلی |
| نطنز (طامه، کشه و طار) |
کانون اصلی پژوهش | گویشهای کهن بخش رود |
| ابیانه و بادرود |
هدف مستندسازی | گویشهای باستانی و زنده |
بخش امامزاده و نطنز؛ گنجینههای زنده زبانشناسی
یکی از بخشهای کلیدی در تدوین این اطلس، محدوده شهرستان نطنز و بخش امامزاده است. روستای تاریخی ابیانه و شهر بادرود به دلیل حفظ ساختار زبانی کهن در میان جمعیت قابل توجه خود، اهمیت ویژهای در این مطالعات دارند. کارشناسان ثبت آثار ناملموس معتقدند که روستاهایی نظیر «خالدآباد» و «طامه» به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، توانستهاند واژگانی از دوران باستان را در محاورات روزمره خود حفظ کنند که برای زبانشناسان ارزش تراز اول دارد.
در جدول زیر، اولویتهای پژوهشی در مناطق مرکزی استان مشاهده میشود:
| نام | ویژگی زبانی | جمعیتی گویشور |
| بادرود | گویش محلی فعال | جمعیت قابل توجه |
| خالدآباد | پیوستگی زبانی کهن | فعال در محاوره |
| ابیانه | ساختار دستوری باستانی | میراث ناملموس |
اهداف کلان تدوین اطلس گویشهای استان
حجتالله ذکاوتمند، کارشناس ثبت آثار ناملموس، معتقد است که تهیه این اطلس فراتر از یک نقشه جغرافیایی است. اهداف اصلی این طرح را میتوان در سه محور خلاصه کرد:
۱. شناسایی علمی: تفکیک دقیق مرزهای زبانی و لهجههای محلی.
۲. مستندسازی: ضبط و ثبت واژگان، ضربالمثلها و ساختارهای دستوری پیش از فراموشی نسلهای جدید.
۳. صیانت و آموزش: ایجاد بستری برای ترویج و پاسداشت این میراث در میان جوامع محلی.