تنفس در محدوده سبز و زرد؛ تشریح جزئیات وضعیت کیفی هوای اصفهان در روز سه‌شنبه

صبح روز سه‌شنبه سی‌ام دی‌ماه، کلان‌شهر اصفهان برخلاف روزهای آلوده معمول در فصل زمستان، شرایطی متفاوت را تجربه کرد و شاخص‌های زیست‌محیطی حاکی از قرارگیری وضعیت جوی این شهر در شرایط استاندارد است. گزارش‌های رسمی منتشر شده از سوی مرکز پایش و کنترل کیفیت هوا نشان می‌دهد که میانگین غلظت آلاینده‌ها در اکثر مناطق شهر کاهش یافته و عقربه شاخص کیفیت هوا (AQI) بر روی عدد میانگین ۸۰ ثابت شده است. این وضعیت که حاصل داده‌کاوی از ۱۷ ایستگاه فعال در نقاط مختلف شهر است، نویدبخش هوایی "سالم" یا "قابل‌قبول" برای عموم شهروندان است، هرچند که لکه‌هایی از آلودگی همچنان در برخی شریان‌های اصلی و شهرهای اقماری مشاهده می‌شود.

تحلیل آماری وضعیت ایستگاه‌های سنجش آلودگی در مناطق مختلف اصفهان

بررسی دقیق و نقطه‌به‌نقطه داده‌های ارسال شده به سامانه برخط کنترل کیفیت هوای سازمان محیط‌زیست در منطقه اصفهان تا ساعت هشت صبح امروز، تصویری شفاف از پراکندگی آلاینده‌ها در سطح شهر ارائه می‌دهد. بر اساس این گزارش، اکثریت قریب به اتفاق ایستگاه‌های سنجش، اعدادی را مخابره کرده‌اند که در بازه ۵۱ تا ۱۰۰ قرار می‌گیرد. به طور مشخص، ایستگاه واقع در خیابان ۲۵ آبان با ثبت عدد ۷۰، یکی از پاک‌ترین نقاط را در میان ایستگاه‌های فعال نشان می‌دهد. در خیابان احمدآباد، اگرچه وضعیت قابل‌قبول است، اما شاخص روی عدد ۹۱ ایستاده که فاصله کمی با مرز ناسالم دارد. مناطق جنوبی و مرکزی شهر نیز وضعیت مشابهی دارند؛ به طوری که شاخص کیفی در پارک زمزم و سپاهان‌شهر عدد ۸۵، در خیابان پروین اعتصامی عدد ۶۴ و در خیابان رودکی عدد ۶۶ را نشان می‌دهد که همگی بیانگر شرایطی ایمن برای تردد شهری هستند.

همچنین ایستگاه‌های سنجش در مراکز علمی و مسکونی دیگر نیز ارقام مشابهی را ثبت کرده‌اند. دانشگاه صنعتی اصفهان با شاخص ۸۷، منطقه رهنان با شاخص ۷۶ و خیابان‌های فرشادی و ولدان با شاخص ۷۵ در وضعیت زرد (قابل‌قبول) قرار دارند. گزارش‌ها از ایستگاه‌های فیض و کردآباد عدد ۷۰، خیابان کاوه عدد ۸۱، خیابان میرزا طاهر عدد ۷۲ و منطقه هزار جریب عدد ۷۴ را تأیید می‌کنند. این داده‌ها نشان‌دهنده یکنواختی نسبی کیفیت هوا در اکثر بافت‌های شهری اصفهان در این بازه زمانی است.

نقاط بحرانی و هشدار برای گروه‌های حساس جامعه

علیرغم بهبود نسبی کیفیت هوا در سطح عمومی شهر، داده‌های واصله حاکی از آن است که در برخی گلوگاه‌های ترافیکی و مناطق خاص، تراکم آلاینده‌ها فراتر از حد مجاز سلامت برای گروه‌های آسیب‌پذیر است. بر این اساس، شاخص کیفی هوا در بزرگراه خرازی با عبور از مرز ۱۰۰، بر روی عدد ۱۰۴ قرار گرفته است. همچنین ایستگاه زینبیه با ثبت عدد ۱۰۹، آلوده‌ترین نقطه در میان ایستگاه‌های مورد بررسی شهر اصفهان در این ساعت گزارش شده است. این اعداد بیانگر وضعیت "ناسالم برای گروه‌های حساس" هستند. علاوه بر کلان‌شهر اصفهان، وضعیت در شهر مجاور یعنی شاهین‌شهر نیز نامطلوب گزارش شده و هوای این شهر صنعتی امروز در شرایط ناسالم برای گروه‌های حساس طبقه‌بندی شده است. توصیه می‌شود کودکان، سالمندان، زنان باردار و افراد دارای بیماری‌های قلبی و تنفسی در این مناطق از تردد غیرضروری و فعالیت‌های سنگین ورزشی در فضای باز خودداری کنند.

استانداردهای شاخص کیفیت هوا (AQI) و نحوه تفسیر آن

برای درک صحیح‌تر از گزارش‌های روزانه، آشنایی با طبقه‌بندی‌های استاندارد جهانی شاخص کیفیت هوا ضروری است. این شاخص که بر اساس استانداردهای زیست‌محیطی تدوین شده، وضعیت هوا را در شش دسته اصلی تقسیم‌بندی می‌کند:

1. ۰ تا ۵۰ (پاک): رنگ سبز؛ شرایط ایده‌آل و بدون خطر.

2. ۵۱ تا ۱۰۰ (قابل‌قبول/سالم): رنگ زرد؛ کیفیت هوا مطلوب است اما ممکن است برای افراد بسیار حساس هشدارهای جزئی وجود داشته باشد.

3. ۱۰۱ تا ۱۵۰ (ناسالم برای گروه‌های حساس): رنگ نارنجی؛ اعضای گروه‌های حساس ممکن است اثرات بهداشتی را تجربه کنند، اما عموم مردم معمولاً تحت تأثیر قرار نمی‌گیرند.

4. ۱۵۱ تا ۲۰۰ (ناسالم برای عموم): رنگ قرمز؛ تمامی افراد ممکن است دچار عوارض سلامتی شوند و گروه‌های حساس علائم جدی‌تری را تجربه خواهند کرد.

5. ۲۰۱ تا ۳۰۰ (بسیار ناسالم): رنگ بنفش؛ وضعیت هشدار بهداشتی که خطر جدی برای سلامت تمام جامعه دارد.

6. ۳۰۱ تا ۵۰۰ (خطرناک): رنگ قهوه‌ای؛ وضعیت اضطراری که تمام جمعیت را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

روش اندازه‌گیری آلاینده‌های جوی

شاخص کیفیت هوا (Air Quality Index) که به اختصار AQI نامیده می‌شود، یک معیار ترکیبی و استاندارد است که برای تبدیل داده‌های پیچیده غلظت آلاینده‌ها به یک عدد قابل‌فهم برای عموم طراحی شده است. این شاخص به طور روزانه و لحظه‌ای در ایستگاه‌های پایش محاسبه می‌شود. مبنای محاسبه این شاخص، اندازه‌گیری غلظت پنج آلاینده اصلی است که بیشترین تأثیر را بر سلامت انسان و محیط زیست دارند. این آلاینده‌ها عبارتند از:

• مونوکسید کربن (CO)

• اُزن سطح زمین (O3)

• دی‌اکسید نیتروژن (NO2)

• دی‌اکسید گوگرد (SO2)

• ذرات معلق (شامل ذرات ریزتر از ۲.۵ میکرون PM2.5 و ذرات درشت‌تر از ۱۰ میکرون PM10)

هرکدام از این آلاینده‌ها دارای استانداردهای مجاز متفاوتی هستند که سامانه پایش با اندازه‌گیری دقیق آن‌ها و اعمال فرمول‌های استاندارد، وضعیت نهایی را به صورت یک عدد بدون واحد اعلام می‌کند تا شهروندان و مسئولین بتوانند تصمیمات لازم را اتخاذ نمایند.