بلیت کنسرت؛ کالای داغ بازار سیاه

اصفهان امروز – فاطمه کاویانی: گاهی یک کنسرت، پیش از آنکه روی صحنه آغاز شود، بخش مهمی از داستان خود را در پشت صحنه تجربه می‌کند؛ جایی که مخاطبان مقابل صفحه تلفن همراه یا رایانه منتظر باز شدن سامانه فروش هستند، چند دقیقه بعد با پیام ظرفیت تکمیل شد مواجه می‌شوند و تازه مرحله دیگری از ماجرا آغاز می‌شود؛ جست‌وجو در صفحات مجازی، سایت‌ها و آگهی‌هایی که همان بلیت را با قیمت‌هایی بالاتر عرضه می‌کنند. ماجرا فقط درباره چند هزار تومان یا حتی چند میلیون تومان اختلاف قیمت نیست. مسئله، شکل‌گیری بازاری غیررسمی در کنار بازار رسمی فروش بلیت است؛ بازاری که در آن، بلیت یک رویداد فرهنگی از کالای مصرفی برای تماشای یک برنامه، به کالایی قابل معامله تبدیل می‌شود. بلیت‌هایی که کمتر از ۱۵ دقیقه به پایان رسید. برگزارکنندگان نیز اعلام کردند بلیت‌هایی که خارج از سایت رسمی «ایران‌تیک» خریداری شوند، مورد تأیید تیم اجرایی نیستند. همین فاصله زمانی کوتاه میان آغاز فروش و پایان ظرفیت، نشان می‌دهد تقاضا برای برخی اجراهای موسیقی به اندازه‌ای بالاست که ظرفیت سالن یا تعداد سانس‌های پیش‌بینی‌شده پاسخگوی همه متقاضیان نیست. اما درست در همین نقطه، بازار دیگری شکل می‌گیرد؛ بازاری که در آن عده‌ای بلیت خریداری‌شده را در فضای مجازی یا پلتفرم‌های دیگر با قیمت بالاتر عرضه می‌کنند. در بازار رسمی، قیمت بلیت باید بر اساس هزینه‌های برگزاری، ظرفیت سالن، جایگاه صندلی، دستمزد عوامل و سیاست قیمت‌گذاری برگزارکننده تعیین شود. اما در بازار ثانویه، قیمت تابع دیگری پیدا می‌کند: میزان تقاضا. هرچه یک خواننده یا گروه موسیقی مخاطب بیشتری داشته باشد و ظرفیت فروش سریع‌تر تکمیل شود، فاصله میان قیمت رسمی و قیمتی که برخی فروشندگان غیررسمی مطالبه می‌کنند می‌تواند افزایش پیدا کند. اینجاست که یک تناقض شکل می‌گیرد؛ از یک سو استقبال گسترده مردم از کنسرت، نشانه وجود تقاضای فرهنگی و اجتماعی است و از سوی دیگر، همین استقبال می‌تواند زمینه فعالیت واسطه‌هایی را فراهم کند که بدون نقشی در تولید و برگزاری رویداد، از کمبود بلیت سود می‌برند. در چنین شرایطی، مخاطبی که در زمان رسمی فروش موفق به خرید بلیت نشده است، ممکن است تصور کند تنها راه حضور در کنسرت، مراجعه به بازار غیررسمی است؛ بازاری که علاوه بر گران‌فروشی، خطر فروش بلیت جعلی، فروش یک بلیت به چند نفر یا حتی کلاهبرداری را نیز به همراه دارد. درباره برخی کنسرت‌ها، گزارش‌هایی از چنین سوءاستفاده‌هایی منتشر شده است. اما روی دیگر ماجرا، از منظر برگزارکننده، فروش سریع بلیت می‌تواند نشانه استقبال مخاطبان باشد؛ این در حالی است که از منظر سیاست‌گذاری فرهنگی، ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود.وقتی هزاران نفر در فاصله چند دقیقه امکان خرید بلیت پیدا نمی‌کنند، پرسش مهم این است که آیا باید صرفاً به افزایش قیمت در بازار غیررسمی نگاه کرد یا باید سازوکار عرضه را نیز بررسی کرد؟ اگر تقاضا برای یک خواننده مشخص بسیار بیشتر از ظرفیت موجود باشد، یکی از راهکارهای طبیعی، افزایش تعداد سانس‌ها یا برگزاری اجرا در شب‌های بیشتر است؛ اقدامی که در مورد کنسرت‌های قربانی در اصفهان نیز رخ داده است. در بسیاری از موارد، هنگام شکل‌گیری بازار سیاه، توصیه اصلی به مخاطب این است که از سایت‌های غیرمعتبر بلیت نخرید. این توصیه ضروری است، اما به تنهایی کافی نیست. مخاطب باید بداند بلیت رسمی از چه سامانه‌ای عرضه می‌شود، چه زمانی فروش آغاز خواهد شد، سقف خرید برای هر فرد چقدر است و در صورت تکمیل ظرفیت، آیا احتمال اضافه شدن سانس وجود دارد یا خیر. در سوی دیگر، برگزارکنندگان نیز می‌توانند با اطلاع‌رسانی سریع و شفاف، فضای فعالیت واسطه‌ها را محدودتر کنند. موضوع بازار سیاه بلیت را می‌توان از زاویه دیگری نیز دید؛ عدالت در دسترسی به رویدادهای فرهنگی. ممکن است فردی ساعت‌ها برای خرید بلیت منتظر بماند اما به دلیل تکمیل سریع ظرفیت موفق نشود و چند ساعت بعد همان بلیت را با قیمت بسیار بالاتر در فضای دیگری ببیند. در چنین شرایطی، مسئله دیگر فقط قیمت نیست؛ مسئله این است که چه کسی امکان دسترسی به بلیت را پیدا می‌کند. اگر بخش قابل توجهی از بلیت‌ها پیش از رسیدن به مخاطب واقعی وارد بازار واسطه‌ای شود، فلسفه عرضه عمومی بلیت با چالش مواجه می‌شود. به همین دلیل، تجربه برخی بازارهای جهانی نشان داده است که مسئله فروش مجدد بلیت، نیازمند سازوکارهای مشخص برای احراز خریدار، محدودیت تعداد خرید، بلیت‌های نام‌دار، کنترل انتقال بلیت و نظارت بر فروش مجدد است. البته هر یک از این راهکارها باید متناسب با زیرساخت‌های فروش بلیت و مقررات داخلی طراحی شود و نمی‌توان یک نسخه واحد را برای همه رویدادها در نظر گرفت. در نهایت، بازار سیاه بلیت را باید نشانه‌ای از یک مسئله بزرگ‌تر دید: تقاضای فرهنگی برای برخی رویدادها افزایش یافته، اما سازوکار عرضه و توزیع بلیت هنوز در همه موارد متناسب با این تقاضا نیست. اگر قرار است کنسرت‌ها به عنوان بخشی از زیست فرهنگی شهرها توسعه پیدا کنند، موفقیت تنها با تمام شدن بلیت در چند دقیقه سنجیده نمی‌شود. موفقیت زمانی کامل‌تر است که مخاطب واقعی بتواند بلیت را با قیمت رسمی، از مسیر مطمئن و بدون نیاز به ورود به بازارهای غیررسمی تهیه کند.

برای اطلاع از اجراهای موسیقی در شهر، «برنامه کنسرت‌های اصفهان» را نیز دنبال کنید.