رقابت دهکدههای ایران برای ورود به تالار افتخارات یونسکو؛
کویر «مصر» در یکقدمی ثبت جهانی؛ چرا ابیانه از قطار بهترین دهکدههای گردشگری ملل متحد جا ماند؟
روستای مصر در خور و بیابانک با کسب رتبه چهارم کشوری، بهعنوان نامزد اصلی اصفهان برای ثبت در فهرست بهترین دهکدههای گردشگری جهان معرفی شد. در حالی که ابیانه بهدلیل عدم انطباق با چکلیستهای فنی یونسکو از این فهرست بازماند، همراهی ۹۰ درصدی جامعه محلی، شانس مصر را افزایش داده است.
نقشه گردشگری بینالمللی ایران در حال ترسیم جغرافیای جدیدی است که در آن، سکوت کویر بر بلندای تاریخ کوهستان پیشی میگیرد. معاون گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی اصفهان با اعلام آمادگی کامل روستای «مصر» برای ثبت در فهرست جهانی سازمان گردشگری ملل متحد، از تحولی بنیادین در معرفی ظرفیتهای تمدنی شرق استان خبر داد. در حالی که روستای تاریخی ابیانه با تمام شکوه سرخرنگش، برای چهارمین بار در تطبیق با معیارهای سختگیرانه یونسکو ناکام ماند، دهکده مصر با تکیه بر مشارکت مثالزدنی جوامع محلی و اصالت صنایعدستی، رتبه چهارم شانس ثبت جهانی در میان ۱۲ کاندیدای ملی را از آن خود کرده است. این گزارش به واکاوی دلایل صعود مصر و توقف ابیانه در مسیر جهانیشدن میپردازد.
چرا «مصر» اصفهان انتخاب اول یونسکو شد؟
داوود آبیان، معاون گردشگری استان اصفهان، در گفتوگویی تفصیلی با تشریح شاخصهای انتخاب بهترین دهکدههای گردشگری جهان، تأکید کرد که روستای مصر به دلیل پیوند ارگانیک میان "معماری بومی"، "اقلیم منحصربهفرد" و "استمرار سنتها"، امتیازی بین ۶۲ تا ۷۲ را کسب کرده است. این روستا که در دل شنهای روان خور و بیابانک محصور شده، تنها یک مقصد طبیعتگردی نیست؛ بلکه روایتی زنده از تلاش یوسف (بنیانگذار روستا) برای حفر چاههای عمیق (چاه دراز) و برکتبخشی به کویر است.
نکته طلایی در پرونده مصر، مشارکت ۹۰ درصدی اهالی در صنعت گردشگری است. برخلاف بسیاری از مناطق که گردشگری پروژهای تحمیلی محسوب میشود، در مصر، نبض زندگی مردم با اقامتگاههای بومگردی و صنایعدستی بدون دخالت ماشین میتپد. همین موضوع باعث شده است تا با دستور مستقیم استاندار و بازدید مقام عالی وزارت، رفع نواقص زیرساختی این روستا در اولویت آنی قرار گیرد.
جدول ۱: مقایسه شاخصهای ثبتی؛ روستای مصر در برابر روستای ابیانه
| شاخص | روستای مصر | روستای ابیانه |
| مشارکت جوامع محلی | بسیار بالا (حدود ۹۰ درصد) |
نیازمند تقویت و همراهی بیشتر |
| انطباق با چکلیست | انطباق حداکثری با معیارهای نوین |
عدم انطباق کامل در ۳ مرحله نامزدی |
| نوع جاذبه شاخص | رملهای شنی و زندگی کویری |
معماری پلکانی و پوشش تاریخی |
| رتبه در فهرست | رتبه ۴ کشوری (کاندیدای اصلی) |
خارج از فهرست ۸ روستای برتر فعلی |
رمزگشایی از جاماندن «ابیانه»؛ گنجینهای که جهانی نشد
پرسش اصلی فعالان میراث فرهنگی این است که چرا ابیانه با وجود قدمت باستانی و شهرت جهانی، از فهرست هشت روستای معرفی شده جا ماند؟ معاون گردشگری اصفهان توضیح میدهد که ابیانه تاکنون سه مرحله نامزدی را پشت سر گذاشته، اما هر بار بهدلیل عدم انطباق دقیق با پارامترهای سازمانهای بینالمللی و چالش در همراهی یکپارچه جوامع محلی، رأی نهایی را کسب نکرده است.
واقعیت این است که سازمانهای جهانی به دنبال "توسعه پایدار" و "مشارکت فعال مردم محلی" هستند، نه صرفاً زیبایی بصری ابنیه. از سوی دیگر، اصفهان به عنوان «گنج پنهان گردشگری ایران» دارای صدها روستای واجد ارزش است و تمرکز مداوم بر یک نقطه (ابیانه) مانع از معرفی دیگر ظرفیتهای عظیم نظیر بیاضه با قلعه ساسانیاش یا روستاهای گرمه، جندق و ایراج میشد.
از «چاه دراز» تا دهکده جهانی؛ تاریخچهای به رنگ یوسف
نامگذاری روستای مصر خود یک جاذبه تمدنی است. اهالی قدیمی روایت میکنند که پیش از این، روستا به «چاه دراز» معروف بود. یوسف، یکی از اهالی متمول، با حفر چاهی عمیق مایه حیات را به این شوره زار آورد و به میمنت نام خود و داستان حضرت یوسف، نام روستا را به «مصر» تغییر داد. امروزه این روستا در ۴۲۱ کیلومتری اصفهان، نه تنها مقصد تورهای بزرگ داخلی، بلکه نمادی از تطبیق انسان با سختترین شرایط اقلیمی است.
با نهایی شدن پرونده مصر و ارسال آن به سازمان گردشگری ملل متحد، اصفهان امیدوار است تا نخستین نشان «بهترین دهکده گردشگری جهان» را به سینه کویر مرکزی ایران بیاویزد؛ نشانی که میتواند رونق اقتصادی و اشتغال پایدار را برای شرق استان به ارمغان بیاورد.