اصفهان در قابِ جیبها؛ وقتی موبایل، روایتگرِ حقیقتِ شهر میشود
اگر بخواهید اصفهان را به کسی که هرگز آن را ندیده، معرفی کنید، احتمالاً اولین چیزی که به ذهنتان میرسد، شکوهِ میدان نقشجهان یا کلاهکِ فیروزهایِ مسجد شیخ لطفالله است. ما به این تصاویر عادت کردهایم؛ تصاویری که توسط عکاسانِ حرفهای، با لنزهایِ گرانقیمت و در ساعاتِ طلاییِ روز، با دقتِ میلیمتری ثبت شدهاند. اینها «تصاویرِ رسمی» اصفهان هستند؛ تصاویرِ باشکوه، بینقص و گاهی کمی دور از دسترس.
زهرا السادات حسینی:
اگر بخواهید اصفهان را به کسی که هرگز آن را ندیده، معرفی کنید، احتمالاً اولین چیزی که به ذهنتان میرسد، شکوهِ میدان نقشجهان یا کلاهکِ فیروزهایِ مسجد شیخ لطفالله است. ما به این تصاویر عادت کردهایم؛ تصاویری که توسط عکاسانِ حرفهای، با لنزهایِ گرانقیمت و در ساعاتِ طلاییِ روز، با دقتِ میلیمتری ثبت شدهاند. اینها «تصاویرِ رسمی» اصفهان هستند؛ تصاویرِ باشکوه، بینقص و گاهی کمی دور از دسترس.
اما اما یک اصفهان دیگر هم وجود دارد. اصفهانی که در قابِ گوشیهایِ موبایلِ مردم میلرزد. اصفهانی که نه در نمایِ کلیِ بناها، بلکه در جزئیاتِ ریزِ زندگیِ روزمره پنهان شده است. اصفهانی که یک پیرمرد با موبایلِ سادهاش از انعکاسِ نورِ خورشید روی سنگفرشهایِ یک کوچه قدیمی ثبت میکند، یا جوانی که از نمایِ یک مغازه کوچکِ صنایعدستی در دلِ محله، یک عکسِ سریع میگیرد. اینها «تصاویرِ غیررسمی» هستند؛ روایتهایی که شاید از نظر فنی نقص داشته باشند، اما از نظرِ احساسی، زندهترین نسخه از شهر هستند.
فراتر از کارتپستال؛ زیبایی در «ناقص بودن»
در دنیایِ عکاسیِ حرفهای، هدف رسیدن به کمال است. اما در دنیایِ عکسهایِ موبایلیِ مردم، هدف «ثبتِ لحظه» است. یک عکسِ لرزان از عبورِ یک گاری در کنارِ یک دیوارِ گنبدیِ قدیمی، شاید از نظرِ ترکیببندی، ضعفهایِ زیادی داشته باشد، اما دقیقاً همان چیزی است که «روحِ محله» را منتقل میکند.
این نگاهِ غیرحرفهای، به ما اجازه میدهد که اصفهان را از زاویهای ببینیم که موزهها و گالریها نادیده میگیرند. ما در این عکسها، اصفهان را «زندگی شده» میبینیم. ما در این قابها، ردِّ پایِ آدمها را میبینیم؛ ردِّ پایِ خستگی، شادی، کار و حتیِ تنهایی. این تصاویر، فیلترهایِ زیباییشناسیِ سنتی را کنار میزنند و به ما میگویند که زیبایی، لزوماً در شکوهِ بناها نیست، بلکه در «همزیستیِ انسان با فضا» است.
دیجیتالسازیِ خاطراتِ محلی
امروزه، هر فردی که یک گوشی هوشمند در دست دارد، در واقع یک «مورخِ بصری» است. وقتی مردم از جزئیاتِ کوچکی مثلِ سایهیِ یک پنجره یا رنگِ یک درِ قدیمی عکس میگیرند، در واقع دارند در حالِ ساختنِ یک «آرشیوِ زنده» از هویتِ شهر هستند. این تصاویر، برخلافِ عکسهایِ رسمی، از طبقه و سطحِ اجتماعیِ خاصی نیستند؛ آنها متعلق به «همه» هستند. این یعنی دموکراتیک شدنِ روایتِ شهر؛ جایی که هر کسی میتواند بگوید: «اینجا اصفهان است، از نگاهِ من.»
انتخابِ سخت؛ یک عکس برای معرفیِ یک شهر
یک پرسشِ فلسفی: اگر تنها یک قاب داشتید…
بیایید یک سناریوی فرضی را تصور کنیم. فرض کنید میخواهید اصفهان را به کسی نشان دهید که هیچ شناختِ قبلی از این شهر ندارد. قرار است تنها «یک عکس» به او نشان دهید تا تمامِ مفهومِ این شهر را درک کند.
چه عکسی را انتخاب میکنید؟
آیا به سراغِ آن عکسِ معروف و خیرهکننده از کلیسا یا مسجدِ بزرگ میروید؟ عکسی که همه میشناسند و در تمامِ کتابهایِ راهنمایِ سفر دیده شده؟ یا شاید به سراغِ عکسی میروید که در آن، یک صحنه ساده و شاید حتی بیاهمیت از زندگیِ روزمره دیده میشود؟ مثلاً، نوری که از میانِ شکافِ یک دیوارِ قدیمی به داخلِ یک حیاطِ کوچک میتابد، یا نگاهِ یک فروشنده در یک بازارِ محلی؟
چرا انتخابِ دوم، قدرتمندتر است؟
اگر عکسی از یک بنایِ باشکوه انتخاب کنید، شما فقط «معماری» را معرفی کردهاید. شما به او گفتهاید اصفهان چقدر «بزرگ» است. اما اگر عکسی از یک صحنه روزمره انتخاب کنید، شما «روحِ» اصفهان را معرفی کردهاید. شما به او گفتهاید اصفهان چقدر «گرم»، چقدر «انسانی» و چقدر «زنده» است.
یک عکس از یک صحنه ساده، به مخاطب اجازه میدهد که با خود او «همدلی» کند. او در آن عکس، خودش را میبیند؛ در تماشایِ نور روی سنگها، در آرامشِ یک کوچه، یا در شلوغیِ یک بازار. تصاویرِ رسمی، شهر را به یک «موزه» تبدیل میکنند، اما تصاویرِ مردم، شهر را به یک «خانه» تبدیل میکنند. و هیچچیز، قدرتمندتر از معرفیِ یک شهر از طریقِ «احساسِ خانگی بودن» نیست.
اصفهان، فراتر از قابهایِ رسمی
ما باید یاد بگیریم که به این تصاویرِ موبایلی و غیرحرفهای، با احترام نگاه کنیم. اینها فقط عکسهایِ گذرا و بیکیفیت نیستند؛ اینها «تکههایی از حقیقتِ شهر» هستند. اینها روایتهایِ مردمی هستند که در آینده، شاید مهمتر از عکسهایِ حرفهای، به ما بگویند که اصفهان در این دوران، واقعاً چگونه «زندگی» میکرد.
و اما شما؛ روایتگرِ بعدیِ اصفهان:
اگر همین حالا بخواهید با گوشیِ خودتان، از اصفهان عکسی بگیرید که «واقعیتِ امروزِ» این شهر را نشان دهد، به سراغِ چه چیزی میروید؟
آیا به دنبالِ یک بنایِ تاریخی میگردید یا به دنبالِ یک لحظه معمولی که فقط در کوچههایِ این شهر اتفاق میافتد؟
عکسِ شما، روایتِ شماست. در بخشِ نظرات، با ما به اشتراک بگذارید که اصفهان از نگاهِ شما، چه رنگ و بویی دارد.