سینمای کوتاه و میدان تجربه؛ آنچه در پاتوق ۱۳۵ اصفهان گذشت

نشست «پاتوق فیلم کوتاه ۱۳۵» عصر یکشنبه ۲۸ تیر ۱۴۰۵ در سینما سوره اصفهان برگزار شد. در این جلسه، سه فیلم کوتاه «هارمونیکا» ساخته محمدرضا قدیمی، «سر» به کارگردانی علیرضا رضایی و «لیمو از همه‌چیز خبر داشت» ساخته ادریس محمودیان به نمایش درآمد و با حضور مجتبی اسپنانی، منتقد مهمان، مورد نقد و بررسی قرار گرفت.

محمد بزرگ، میزبان نشست، بحث را با موضوع فاصله میان فیلم‌نامه و اجرای نهایی آغاز کرد. به گفته او، تغییر در فیلم‌نامه هنگام تولید امری طبیعی است، اما محدودیت‌های اجرایی، از میزانسن و نور گرفته تا لوکیشن و امکانات تولید، گاه باعث می‌شوند فیلم نهایی فاصله زیادی با تصور اولیه فیلم‌ساز پیدا کند. او تأکید کرد که فیلم‌ساز در نهایت باید میان آنچه در ذهن دارد و آنچه امکان ساختنش را دارد، دست به انتخاب بزند.

«سر»؛ ریسک ورود به تاریخ و فقدان تازگی

مجتبی اسپنانی در نقد فیلم «سر» بر دشواری ورود فیلم کوتاه به روایت‌های تاریخی تأکید کرد. به گفته او، فیلم کوتاه به دلیل زمان محدود، فرصت کافی برای ساختن پیش‌داستان و ارائه تصویری چندلایه از شخصیت‌های تاریخی ندارد و همین موضوع می‌تواند فیلم‌ساز را به موضع‌گیری‌های مستقیم و ساده‌سازی شخصیت‌ها سوق دهد.

او همچنین فیلم «سر» را از نظر اجرا عجولانه و فاقد تازگی دانست و به استفاده از برخی واژگان نامتناسب با دوره تاریخی فیلم و گرایش اثر به زیاده‌گویی اشاره کرد.

اسپنانی در ادامه گفت بسیاری از فیلم‌سازان جوان، در تلاش برای ورود به عرصه فیلم بلند، می‌کوشند توانایی‌های تکنیکی خود را به نمایش بگذارند؛ رویکردی که گاه باعث می‌شود تجربه‌ورزی و جسارت فرمی کنار گذاشته شود و فیلم‌های کوتاه به آثاری شبیه به یکدیگر تبدیل شوند.

«لیمو از همه‌چیز خبر داشت»؛ تجربه‌ورزی فرمی و جسارت

در ادامه نشست، فیلم «لیمو از همه‌چیز خبر داشت» به‌عنوان نمونه‌ای از تجربه‌ورزی موفق در سینمای کوتاه مورد توجه قرار گرفت.

اسپنانی، فیلم‌ساز این اثر را به دلیل جسارت در انتخاب فرم و نترسیدن از خطاهای کوچک، ستود. او معتقد بود برخی ضعف‌ها، از جمله اکسپوز شدن نور در چند صحنه یا ناهماهنگی‌هایی در بازی‌ها، در برابر اتمسفر و تجربه فرمی فیلم اهمیت چندانی ندارند.

او حرکت دوربین را یکی از عناصر اصلی فیلم و به تعبیری «شخصیت چهارم» آن دانست؛ حرکتی که در فضای بسته خانه روستایی، بخشی از تجربه حسی و معنایی اثر را شکل می‌دهد و در کنار تولد نوزاد و رسیدن به قبرستان، به چرخه معنایی فیلم کمک می‌کند.

به گفته اسپنانی، «لیمو از همه‌چیز خبر داشت» به جای حرکت خطی و پیش‌بردن صرف داستان، تجربه‌ای را در فرم گسترش می‌دهد؛ ویژگی‌ای که به ماهیت سینمای کوتاه نزدیک‌تر است. او همچنین قابلیت چندبار دیده‌شدن فیلم را یکی از نقاط قوت آن دانست و گفت فیلم، برخلاف آثاری که تنها بر نمایش توانایی‌های تکنیکی متکی هستند، تجربه‌ای تازه برای مخاطب خلق می‌کند.

فیلم کوتاه؛ میدان تجربه و جسارت

در بخش دیگری از نشست، محمد بزرگ بر ضرورت توجه بیشتر به فرم در نقد و تحلیل فیلم کوتاه تأکید کرد. به گفته او، نقد فیلم کوتاه نباید تنها بر محتوا متمرکز باشد، بلکه باید ساختار، میزانسن، حرکت دوربین، طراحی صحنه و رابطه میان فرم و ایده را نیز بررسی کند.

در پایان، مجتبی اسپنانی خطاب به فیلم‌سازان جوان گفت: «فیلم کوتاه جای جسارت و تجربه‌های نو است. اگر از این جسارت بترسید، فیلم‌هایتان شبیه هم می‌شود و چیزی تازه خلق نمی‌شود.»