دو ماه فاجعهبار برای اینترنت ایران
در شرایطی که پروازهای داخلی و خارجی برقرار شده و زندگی در بسیاری از بخشها به حالت عادی و معمول خود بازگشته، قطعی اینترنت وارد دومین ماه خود شده است و در حال ثبت رکورد فاجعهبار جهانی است که در هیچ کشور متصل به اینترنت، تاکنون رقم نخورده است.
اصفهان امروز_ راضیه چنگیز نائین: در شرایطی که پروازهای داخلی و خارجی برقرار شده و زندگی در بسیاری از بخشها به حالت عادی و معمول خود بازگشته، قطعی اینترنت وارد دومین ماه خود شده است و در حال ثبت رکورد فاجعهبار جهانی است که در هیچ کشور متصل به اینترنت، تاکنون رقم نخورده است. تبعات اقتصادی و اجتماعی قطعی اینترنت تا همینجا که نزدیک به ۶۰ روز گذشته بیشازپیش در حال نمایانشدن است از تعدیل نیروها و تعطیلی کسبوکارهای آنلاین گرفته تا ورشکستگی و نابودی مشاغلی همچون فریلنسرها و فروشگاههای آنلاین و هم چنین نارضایتی عمومی که بهویژه در میان قشر جوان و نوجوان شکلگرفته است. تاکنون مسئولین و نمایندگان مجلس بسیاری درباره وضعیت اینترنت مصاحبه و اعلام موضع کردهاند و علت قطعی اینترنت را الزامات امنیتی عنوان کردهاند؛ اما نکتهای که به آن توجه نشده این است که فضای عمومی کشور تصویری متفاوت نشان میدهد؛ تصویری از مردمی که پس از نزدیک به ۶۰ روز قطعی اینترنت، دیگر توان تحمل ندارند و نشانههای فرسایش اجتماعی در رفتار و گفتارشان آشکار شده است. قطعی اینترنت، برخلاف تصور برخی تصمیمگیران، تنها خاموشکردن فناوری نیست؛ این تصمیم عملاً خاموشکردن بخشی از زندگی روزمره مردم است. همانطور که خاموشی برق یا اختلال در شبکه آب میتواند شهر را فلج کند، اختلال طولانیمدت اینترنت هم امروز به معضلی تبدیل شده که اثراتش را در همه عرصهها میتوان دید: از اقتصاد و آموزش گرفته تا فرهنگ، ارتباطات و حتی سلامت روان جامعه.
دیگر نکتهای که از چشم بسیاری دورمانده، تغییر انتظارات نسل جدید است. جوانان و نوجوانانی که اینترنت برایشان نه «ابزار اضافی» بلکه «زیرساخت زندگی» است، امروز با وضعیتی مواجه شدهاند که برایشان قابلدرک نیست. نسلی که تمام مسیر تحصیل، کار، ارتباطات و حتی تفریحش دیجیتالی شده، حالا با محدودیتی روبهروست که بسیاری از فرصتهایش را از بین برده و جای آن را با بلاتکلیفی و بیاعتمادی پرکرده است. این وضعیت میتواند شکافی عمیق ایجاد کند؛ شکافی که جبران آن زمان، هزینه و انرژی فراوانی میطلبد.
اقتصاد دیجیتال ایران که طی سالهای گذشته باوجود همه محدودیتها رشد قابلتوجهی را تجربه کرده بود، اکنون با ضربهای مواجه شده که برخی کارشناسان آن را «بیسابقه» توصیف میکنند. استارتاپها و کسبوکارهای اینترنت محور که بخش مهمی از اشتغال جوانان را تشکیل میدادند، در حال کوچکشدن یا تعطیلی هستند. فریلنسرهایی که در سالهای گذشته باتکیهبر مهارت و دسترسی به بازار جهانی، درآمد مستقل داشتند، اکنون با بیکاری و ازبینرفتن قراردادهای بینالمللی روبهرو شدهاند. فروشگاههای آنلاین، پلتفرمهای ارائه خدمات و حتی شرکتهای لجستیک، همه با افت شدید درآمد و افزایش نارضایتی مشتریان دستوپنجه نرم میکنند. این ضربه اقتصادی تنها امروز را تحتتأثیر قرار نمیدهد؛ تبعات آن ماهها و شاید سالها ادامه خواهد داشت.
نکته مهمتر اما این است که استمرار چنین وضعیتی خود میتواند تبعات امنیتی داشته باشد؛ موضوعی که کمتر موردتوجه قرار گرفته است. بیاعتمادی به تصمیمات، ناامیدی از آینده شغلی و تحصیلی، فشار اقتصادی ناشی از بیکاری و تعطیلی کسبوکارها و نارضایتی اجتماعی در حال انباشتهشدن، میتواند جامعه را در برابر کوچکترین شوکهای بیرونی و داخلی آسیبپذیر کند. در واقع، سیاستی که باهدف ایجاد «امنیت» اجرا شده، اگر ادامه پیدا کند، ممکن است نتیجهای معکوس داشته باشد.
ادامه این وضعیت نه به نفع مردم است، نه به نفع اقتصاد، و نه حتی به نفع همان ملاحظات امنیتی که از آن سخن گفته میشود. اگر قرار باشد کشور پس از این دوره دشوار، نفسی تازه کند و به مسیر طبیعی خود بازگردد، بازگرداندن اینترنت و ارائه یک نقشهراه شفاف، نخستین قدم است؛ قدمی که هر روز تأخیر در آن، هزینههای بیشتری بر دوش جامعه میگذارد.