زنگ خطر برای تأمین پایدار منابع آبی فلات مرکزی ایران بار دیگر به صدا درآمد
کاهش نگرانکننده ذخایر سد زایندهرود؛ حجم مخزن به ۱۱۰ میلیون مترمکعب سقوط کرد
مدیر بهرهبرداری سد زایندهرود اعلام کرد ذخیره این سد استراتژیک با افت ۳۰ میلیون مترمکعبی نسبت به سال گذشته، به ۱۱۰ میلیون مترمکعب کاهش یافته است. بهرغم افزایش ۴۳ درصدی بارندگیها در ایستگاه چلگرد، میزان بارشها همچنان ۲۲ درصد از میانگین بلندمدت کمتر است و مدیریت جدی بحران آب را میطلبد.
گزارشهای رسمی از وضعیت منابع آبی استان اصفهان نشان میدهد که بهرغم ثبت بارشهای پاییزی و زمستانی در سرشاخههای حوضه آبریز، حجم ذخیره آب در مخزن سد استراتژیک زایندهرود روندی نزولی را نسبت به زمان مشابه در سال گذشته طی میکند. تأمین منابع آبی پایدار برای مصارف شرب، کشاورزی، صنعت و محیطزیست در فلات مرکزی ایران اکنون با چالشهای جدی مواجه شده است. احمدرضا صادقی، مدیر بهرهبرداری سد و نیروگاههای زایندهرود و کوهرنگ، با ارائه آمارهای دقیق از میزان ورودی، خروجی و بارندگیها، تصویر روشنی از وضعیت فعلی مهمترین منبع تأمین آب مرکز کشور ارائه داده است؛ آماری که نشان میدهد مدیریت مصرف و برنامهریزی دقیق در ماههای پیشرو تا چه اندازه برای عبور از تنش آبی حیاتی خواهد بود.
افت محسوس ذخایر آبی سد چادگان در مقایسه با سال گذشته
بررسی دقیق آمارها و دادههای هیدرولوژیک مخزن سد زایندهرود، واقع در ۱۱۰ کیلومتری غرب اصفهان (شهرستان چادگان)، نشاندهنده شرایط شکننده منابع آبی در این منطقه است. احمدرضا صادقی، مدیر بهرهبرداری سد و نیروگاههای زایندهرود و کوهرنگ، اعلام کرد که در حال حاضر موجودی آب پشت این سد قوسیشکل به رقم ۱۱۰ میلیون مترمکعب رسیده است. این در حالی است که ظرفیت اسمی و نهایی این سازه استراتژیک که در سال ۱۳۴۹ به بهرهبرداری رسید، یک میلیارد و ۲۳۹ میلیون مترمکعب برآورد میشود.
اهمیت این کاهش زمانی بیشتر به چشم میآید که آمارهای فعلی را با دادههای مشابه در سال گذشته تطبیق دهیم. در روزهای مشابه سال قبل، حجم آب ذخیرهشده در سد زایندهرود معادل ۱۴۰ میلیون مترمکعب بود. نکته حائز اهمیت این است که تراز ۱۴۰ میلیون مترمکعبی سال گذشته، حتی با وجود انجام یک نوبت رهاسازی آب به منظور تأمین نیازهای حقابهداران و بخش کشاورزی به ثبت رسیده بود. اکنون بدون انجام رهاسازی مشابه در مقطع کنونی، شاهد افت ۳۰ میلیون مترمکعبی ذخیره مخزن هستیم که ضرورت احتیاط در توزیع منابع را دوچندان میکند.
بررسی ترازنامه منابع و مصارف: وضعیت ورودی و خروجی سد
برای درک بهتر از پویایی مخزن سد زایندهرود و پیشبینی وضعیت آن در روزهای آتی، ارزیابی میزان جریانهای ورودی و خروجی الزامی است. بر اساس اطلاعات ارائه شده توسط مدیریت بهرهبرداری سد، در مقطع کنونی حجم آب ورودی به دریاچه سد زایندهرود که ناشی از روانآبها و ذوب تدریجی برفهاست، رقمی معادل ۴۱ مترمکعب بر ثانیه را نشان میدهد.
در نقطه مقابل، با هدف کنترل مصارف و حفظ ذخیره استراتژیک مخزن، میزان خروجی آب از دریچههای سد به شدت مدیریت شده و تنها به منظور تأمین مصارف پایهای و ضروری شرب و صنعت، به کمتر از ۱۲ مترمکعب بر ثانیه محدود شده است. این تراز مثبت میان ورودی و خروجی، امیدواریهایی را ایجاد میکند تا در صورت تداوم جریانهای سطحی و بارشهای بهاری، در ماههای آتی شاهد بهبود نسبی ذخایر مخزن باشیم.
تحلیل آماری بارشها در سرشاخههای حوضه آبریز زایندهرود
وضعیت بارشها در ایستگاههای کلیدی حوضه آبریز زایندهرود همواره شاخصی تعیینکننده برای ارزیابی تابآوری منابع آبی اصفهان بوده است. مدیر بهرهبرداری سد زایندهرود با اشاره به دادههای ایستگاه هواشناسی چلگرد که به عنوان سرشاخه اصلی حوضه آبریز شناخته میشود، اعلام کرد که میانگین بارشها از ابتدای سال آبی جاری (از مهرماه ۱۴۰۴ تاکنون) به ۶۳۰ میلیمتر رسیده است.
بررسی تطبیقی این اعداد نشان میدهد که میزان بارندگیهای ثبت شده تا این لحظه در سرشاخههای زایندهرود، در مقایسه با مدت مشابه در سال آبی گذشته با افزایش ۴۳ درصدی همراه بوده است. با این وجود، به دلیل تداوم دورههای خشکسالی، خشکیدگی بستر رودخانه و افت شدید سطح منابع آب زیرزمینی، این میزان بارش همچنان در مقایسه با میانگین دورههای بلندمدت با یک کاهش ۲۲ درصدی مواجه است که نشان میدهد حوضه زایندهرود تا رسیدن به شرایط نرمال و ایدهآل فاصله زیادی دارد.
| شاخص وضعیت سد و بارشها | آمار فعلی (بهمن ۱۴۰۴) | مقایسه با دوره مشابه |
| حجم ذخیره سد زایندهرود | ۱۱۰ میلیون مترمکعب | کاهش ۳۰ میلیون مترمکعبی نسبت به سال قبل |
| میزان ورودی آب به سد | ۴۱ مترمکعب بر ثانیه | - |
| میزان خروجی آب از سد | کمتر از ۱۲ مترمکعب بر ثانیه | کاهش خروجی جهت مدیریت و حفظ مخزن |
| میزان بارش ایستگاه چلگرد | ۶۳۰ میلیمتر | افزایش ۴۳ درصدی کوتاهمدت / کاهش ۲۲ درصدی بلندمدت |